Publicystyka - ngo.pl

W polskim systemie prawnym realizacja większości dużych inwestycji infrastrukturalnych odbywa się na podstawie tzw. specustaw, które przewidują szczególne rozwiązania pozwalające na przyspieszenie inwestycji. Jednym z nich jest rygor natychmiastowej wykonalności decyzji. Dzięki niemu inwestor może przejąć nieruchomość jeszcze przed zakończeniem postępowania odszkodowawczego. Dla właściciela oznacza to często konieczność opuszczenia domu i zorganizowania życia na nowo, zanim otrzyma należne mu pieniądze.

Szybkie przejęcie nieruchomości nie oznacza jednak równie szybkiej wypłaty odszkodowania. Ustalenie jego wysokości i wypłata środków następują w odrębnym postępowaniu, które w praktyce może trwać - i zazwyczaj trwa - znacznie dłużej. Terminy przewidziane w przepisach są nagminnie przekraczane, a w skrajnych przypadkach sprawy o ustalenie odszkodowania ciągną się nawet 10 lat.

Głównym celem nowej kampanii Fundacji INLEGIS jest zwrócenie uwagi na rzeczywiste konsekwencje wywłaszczenia, które nie kończą się w momencie opuszczenia nieruchomości. Problem nie sprowadza się wyłącznie do wysokości odszkodowania. Równie istotne jest to, kiedy właściciel faktycznie otrzyma pieniądze.

Rodzina, która musi opuścić dom, nie może odłożyć życia na później. Musi znaleźć nowe miejsce do zamieszkania, zorganizować przeprowadzkę, często wynająć mieszkanie lub sfinansować zakup nowej nieruchomości. Jednocześnie nie wie, kiedy otrzyma środki, które pozwolą jej ustabilizować sytuację. Przedłużające się postępowanie oznacza więc stres, niepewność oraz dodatkowe wydatki i trudności w podejmowaniu podstawowych decyzji życiowych.

Skutki wywłaszczenia szczególnie dotkliwie odczuwają przedsiębiorcy, którzy muszą przenieść działalność, zorganizować nowe miejsce pracy i ponieść koszty związane ze zmianą siedziby. Koszty z tym związane nie znajdują odzwierciedlenia w odszkodowaniu ustalanym za przejętą nieruchomość.

„System wywłaszczeniowy w Polsce jest głęboko asymetryczny. Państwo może szybko przejąć nieruchomość, podczas gdy właściciel przez długi czas czeka na wypłatę odszkodowania. W tym czasie musi organizować życie na nowo, często nie wiedząc, kiedy otrzyma środki, które pozwolą mu na odbudowanie dotychczasowej sytuacji. Naszą kampanią chcemy przybliżyć ten problem opinii publicznej. Równocześnie chcemy uświadomić osobom wywłaszczanym, że nie powinny biernie czekać na zakończenie postępowania. Prawo daje im narzędzia do reagowania na bezczynność i przewlekłość organów – warto wiedzieć, kiedy i jak z nich korzystać” – wyjaśnia Barbara Czerniawska, prezes Fundacji INLEGIS.

Do rażących sytuacji związanych z przewlekłością dochodzi nawet przy flagowych inwestycjach celu publicznego. Dla przykładu: do wywłaszczeń pod lotnisko CPK/Port Polska doszło 19 maja br. - tego dnia spółka CPK została wpisana do ksiąg wieczystych jako właściciel wywłaszczonych gruntów. Część mieszkańców – w konsekwencji rygoru natychmiastowej wykonalności – opuściła swoje domy i gospodarstwa już na przełomie stycznia i lutego. Tymczasem jeszcze w październiku ponad 40% właścicieli z tego terenu nie otrzymało nawet zaliczki na poczet przyszłego odszkodowania. Wypłaty pełnych kwot odszkodowań należą do rzadkości – są to pojedyncze przypadki.

Tylko w ramach tego projektu wywłaszczono 923 działki. W skali całego kraju, w związku z realizacją inwestycji celu publicznego, każdego roku wywłaszczenie dotyka kilkudziesięciu tysięcy właścicieli nieruchomości. Większość z nich zmaga się z analogiczną przewlekłością postępowań, jednak ich problemy rzadko trafiają na nagłówki mediów.

Kampania „CZEKANIE NA ODSZKODOWANIE po wywłaszczeniu domu” kładzie nacisk na edukację prawną i aktywizację osób wywłaszczanych. Centrum informacyjnym kampanii jest strona internetowa www.czekanienaodszkodowanie.pl. Dostępny jest tam bezpłatny „Słownik terminów” (do pobrania), który w przystępny sposób tłumaczy kluczowe dla procedury pojęcia, takie jak rygor natychmiastowej wykonalności, operat szacunkowy, decyzja ZRID oraz różnice pomiędzy bezczynnością organu a przewlekłością postępowania. Na stronie udostępnione zostały też wzory dokumentów i formularz umożliwiający umówienie się na nieodpłatne lub dofinansowane konsultacje z prawnikiem.

Istotnym elementem kampanii jest pokazanie, jak oczekiwanie na odszkodowanie wpływa na codzienne życie osób wywłaszczanych. Temat ten przybliżają grafiki oraz trzy krótkie animacje, które sukcesywnie będą prezentowane na stronie kampanii, kanale YouTube oraz w mediach społecznościowych Fundacji:

• „Jak wygląda CZEKANIE NA ODSZKODOWANIE?” 
  (link: https://www.youtube.com/watch?v=9SZXacZNV9c)
• „Ile kosztuje CZEKANIE NA ODSZKODOWANIE?”
• „Ile trwa CZEKANIE NA ODSZKODOWANIE?”

Fundacja zachęca również osoby dotknięte wywłaszczeniem, by dołączyły do grupy WYWŁASZCZENIE.pl na Facebooku. Jest to miejsce wymiany doświadczeń, przestrzeń do zadawania pytań i zdobywania wiedzy o prawach osób wywłaszczanych. Grupę moderują przedstawiciele Fundacji i eksperci z Kancelarii INLEGIS, partnera merytorycznego Fundacji.

Kampania „CZEKANIE NA ODSZKODOWANIE” finansowana jest ze środków pochodzących z 1,5% podatku dochodowego.

Fundacja INLEGIS działa od 2018 r. Misją Fundacji jest podnoszenie świadomości prawnej obywateli. W swoich działaniach skupia się na wywłaszczeniach pod cele publiczne. Zabiega o to, by obowiązujące w Polsce regulacje jak najlepiej chroniły prawa wywłaszczanych, jako strony słabszej w procedurze wywłaszczeniowej i wspiera tych, którzy zmagają się z przewlekłością postępowania.

Partnerem merytorycznym Fundacji jest Kancelaria INLEGIS (www.inlegis.pl).

Więcej: www.fundacjainlegis.pl

Kontakt:

Barbara Czerniawska

Tel. (48) 604 16 16 06

e-mail: [email protected]