Publicystyka - ngo.pl

Czuję się jak Kasandra, która psuje innym radość z faktu, że coraz więcej Polek i Polaków przeznacza 1,5 procent podatku dla organizacji pożytku publicznego. Choć zazwyczaj miło jest mieć rację, w tym przypadku nie mam żadnej satysfakcji, że sprawdzają się moje przewidywania co do pogłębiania się nierówności między organizacjami pożytku publicznego (OPP) pod względem wpływów z 1,5 procent podatku.

📖 Przeczytaj:

„Nasze wybory pogłębiają nierówności między organizacjami pożytku publicznego”

Od 2023 roku przekazujemy organizacjom pożytku publicznego 1,5% zamiast (jak wcześniej) 1% podatku. To cieszy, ale nie ma związku z rozkładem wpłat. O nim decydują podatnicy i podatniczki, którzy, jak przypuszczam, przekazują środki głównie organizacjom znanym z mediów oraz podpowiadanym przez programy do rozliczania PIT-ów.

Obowiązek publikacji wykazu OPP jest po stronie instytucji państwowych. Skuteczność dotarcia z informacją o OPP i ułatwienie obywatelkom i obywatelom dokonania wyboru jest jednak czymś więcej. A pozostawienie tego tematu rynkowi będzie skutkowało wzrostem nierówności między organizacjami pożytku publicznego.

Przyjrzyjmy się danym zebranym przez analityka Szymona Górkę.

W 2024 OPP otrzymały średnio 209 tys. zł. Warto zaznaczyć, że 8432 organizacj (93% OPP) i dostało mniej niż średnią wpłatę. Mediana, czyli liczba dzieląca zbiór na pół, wyniosła natomiast w 2024 roku 10.113 zł. Oznacza to, że połowa OPP otrzymała kwotę mniejszą niż 10.113 zł.

Warto spojrzeć, jakie środki otrzymuje 1% najhojniej obdarowanych organizacji. Kwota 1.349 mln zł trafiła do 91 organizacji, pozostałe 8981 uprawnionych otrzymało 551 mln zł.  Tak więc do 1% organizacji trafiło 71% wszystkich pieniędzy.

Najważniejsze wskaźniki roku 2024:

• Całkowita kwota wpłat: 1.900 mln zł
• Średnia wpłat na organizację: 209 tys. zł
• Mediana wpłat: 10.113 zł
• Odsetek środków dla 1% organizacji: 71%

Co mówią nam te liczby?

• Średnia jest ponad 20 razy wyższa niż mediana, co wskazuje na skrajnie nierówny rozkład środków
• Zaledwie 91 organizacji otrzymuje większość dostępnych funduszy
• 8981 organizacji z 9072 uprawnionych musi dzielić między siebie 29% środków

Trend wzrostu całkowitej kwoty wpłat z roku na rok

Rosnąca dysproporcja między średnią a rzeczywistymi wpłatami dla większości organizacji

Rzeczywista sytuacja typowej organizacji pożytku publicznego

Pogłębiająca się koncentracja środków w najpopularniejszych organizacjach

OPP są organizacjami, które przyjęły na siebie wysokie standardy i obowiązki przede wszystkim związane z transparentnością działań (dowiedz się więcej👇).

„Jak uzyskać status OPP i jak go nie stracić”

W zamian miały mieć możliwość korzystania z przywilejów, w tym 1,5% podatku od obywateli i obywatelek. 

Warto zbadać, ile z tych przywilejów – wbrew intencjom twórców i twórczyń ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie – pozostaje jedynie na papierze. Zastanówmy się też, czy mechanizm 1,5% sprawdza się i w jakim zakresie.

Czy obywatele i obywatelki mają wiedzę, spośród jakich organizacji mogą wybierać te, którym przekażą 1,5% podatku? Czy wiemy, gdzie szukać informacji? Czy mamy łatwy dostęp do źródeł, gdzie niezależnie od swoich umiejętności cyfrowych sprawdzimy, komu możemy przekazać 1,5%, gdzie działa organizacja, co robi, jak wygląda jej sprawozdanie?

Moim zdaniem mechanizm 1,5% podatku pozostawiony bez dobrze prowadzonej komunikacji i promocji ze strony instytucji publicznych: 

• Nie zapewnia równych szans wszystkim uprawnionym organizacjom;
• Faworyzuje organizacje o silnej pozycji medialnej;
• Nie wspiera skutecznie rozwoju lokalnych OPP;
• Pogłębia istniejące nierówności.

Proponuję, zastanówmy się, co możemy zrobić, aby o możliwości korzystania w praktyce z przywileju otrzymywania 1,5% podatku przez organizacje pożytku publicznego nie decydowały wyłącznie umiejętności komunikacyjne samych organizacji, siła ich przebicia w mediach, majętność pozwalająca na opłacenie reklam, wynagrodzenia fundraiserów itp. – jednym słowem, aby o  skuteczności w tym zakresie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie nie decydował wyłącznie mechanizm rynkowy. 

Ze swojej strony apeluję:

📌 Do mediów:

• Wesprzyjcie organizacje pożytku publicznego publikacjami, a podatników i podatniczki informacjami o OPP – zwróćcie uwagę na działalność mniejszych, lokalnych organizacji;
• Edukujcie o różnorodności działań OPP;
• Pokazujcie wpływ małych organizacji na lokalne społeczności.

📌 Do podatniczek i podatników:

• Sprawdzajmy, jakie organizacje pożytku publicznego działają w naszej najbliższej okolicy i co robią. Może to właśnie im warto przekazać 1,5% swojego podatku;
• Zastanówmy się nad wsparciem organizacji z naszego regionu.
• Podzielmy się wiedzą o lokalnych OPP z bliskimi i znajomymi.

📌 Do osób mających poczucie odpowiedzialności za skuteczność ustawy o pożytku i środowiska pozarządowego w zakresie mechanizmu 1,5% podatku:

• Prowadźcie kampanie informacyjno-promocyjne na rzecz wszystkich OPP wyrównujące ich szanse w zabieganiu o środki;
• Zadbajcie o źródła wiedzy, narzędzia na miarę XXI wieku, które będą maksymalnie ułatwiać obywatelom i obywatelkom uzyskanie wiedzy o wszystkich OPP a organizacjom prezentację działań.

● Wykaz organizacji pożytku publicznego, które otrzymały część należnego podatku dochodowego od osób fizycznych

● 1,5% podatku dla OPP w liczbach: wizualizacja danych Ministerstwa Finansów w opracowaniu Fundacji Instytut Imagistyki Społecznej

Szymon Górka – matematyk, pracuje jako data scientist. Nominowany zespołowo do nagrody Grand Press 2021 w kategorii “dziennikarstwo śledcze” za pracę analityczną przy cyklu “Partia i spółki”. Nawiąż kontakt przez Linkedin.

Beata Kwiatkowska – specjalistka ds. komunikacji społecznej od dwudziestu lat związana z organizacjami pozarządowymi i instytucjami naukowymi. Na co dzień rozwija i promuje ofertę edukacyjną – edu.ngo.pl. Prowadzi również założoną przez siebie Fundację Instytut Imagistyki Społecznej, by wspierać projekty z impaktem społecznym i ułatwiać współpracę międzysektorową: organizacji, instytucji naukowych, samorządów i firm odpowiedzialnych społecznie. W czasie wolnym wspiera lokalne rzemiosło. Nawiąż kontakt przez Linkedin.