Publicystyka - ngo.pl

To pytanie stało się punktem wyjścia dla obywatelskiego projektu „Godność w sądzie”, którego celem jest zebranie doświadczeń osób mających kontakt z wymiarem sprawiedliwości oraz rozpoczęcie rozmowy o standardach traktowania obywateli w sądach.

Poznałam wymiar sprawiedliwości od strony, której nikt nie chciałby poznać. Wtedy zrozumiałam, jak ogromne znaczenie ma sposób, w jaki w sądzie traktowani są jego beneficjenci - mówi Iwona Siekierska, prezeska Fundacji Start Tango i inicjatorka projektu.

Z tej refleksji narodziła się obywatelska inicjatywa „Godność w sądzie”.

Człowiek może przegrać sprawę w sądzie, ale nie powinien tracić poczucia godności. Za każdą sprawą sądową stoi człowiek -  a sposób, w jaki jest traktowany, pozostaje z nim często na całe życie i wpływa na zaufanie obywateli do wymiaru sprawiedliwości.

Projekt ma stworzyć przestrzeń do spokojnej rozmowy o doświadczeniu ludzi uczestniczących w postępowaniach sądowych — bez ataków na instytucje i bez sporów politycznych. Jego celem jest opisanie mechanizmów wpływających na poczucie szacunku, bezpieczeństwa i zrozumienia w trakcie postępowań.

Nie chodzi o atak. Nie chodzi o zmianę prawa. Chodzi o standardy chroniące poczucie godności nas - zwykłych obywateli w sądach - mówi inicjatorka projektu.Projekt ma pomóc znaleźć odpowiedzi na kilka podstawowych pytań. Czy osoba stojąca przed sądem czuje się traktowana z szacunkiem? Czy rozumie, co naprawdę dzieje się w jej sprawie? Czy jej prywatność jest odpowiednio chroniona? I najważniejsze - co możemy zrobić, żeby było lepiej. - To rozmowa, której jako obywatele nie możemy już odkładać - podkreśla Siekierska.

Twórczyni projektu przypomina, że godność człowieka jest jedną z podstawowych wartości chronionych przez prawo.  Godność nie jest uprzejmością. Jest prawem. Gwarantują ją Konstytucja RP i prawo europejskie - wskazuje.

Jednocześnie zauważa, że formalne zapisy nie zawsze przekładają się na realne doświadczenie osoby uczestniczącej w postępowaniu. Na doświadczenie obywatela wpływa bowiem nie tylko sposób prowadzenia sprawy, ale także język używany w pismach procesowych, ton korespondencji czy sposób komunikacji z uczestnikami postępowania. To właśnie te - często niedostrzegane na pierwszy rzut oka - elementy decydują o tym, czy człowiek wychodzi z sądu z poczuciem godności, czy z poczuciem upokorzenia.

Pierwszym etapem projektu będzie pilotaż realizowany w Krakowie. W jego ramach planowane są spotkania z osobami, które brały udział w postępowaniach sądowych, a także wywiady pogłębione pozwalające lepiej zrozumieć doświadczenia uczestników.

Jak podkreśla inicjatorka projektu, pierwsze rozmowy z osobami mającymi doświadczenie udziału w postępowaniach sądowych zostały już przeprowadzone. W ramach wstępnych wywiadów pogłębionych rozmawiała z innymi uczestnikami postępowań sądowych o ich doświadczeniach związanych z przebiegiem spraw i sposobem traktowania stron. - W wielu z tych rozmów pojawiał się bardzo podobny schemat doświadczeń. Niezależnie od wyniku sprawy ludzie często mówili o poczuciu braku zrozumienia, napięcia czy utraty poczucia godności w trakcie postępowania - mówi Iwona Siekierska.

Zebrane doświadczenia zostaną przeanalizowane i opisane w raporcie, który ma zwrócić uwagę środowisk prawniczych na perspektywę obywatela. Celem nie jest krytyka konkretnych instytucji, lecz próba zrozumienia, jakie mechanizmy proceduralne wpływają na poczucie szacunku i bezpieczeństwa stron. - Chcemy wskazać konkretne sytuacje i mechanizmy, które wpływają na doświadczenie człowieka w sądzie - mówi inicjatorka projektu.

Inicjatorka projektu podkreśla, że w dłuższej perspektywie inicjatywa ma stać się przestrzenią stałego dialogu między zwykłymi obywatelami a środowiskami prawniczymi na temat standardów traktowania stron postępowania sądowego oraz budowania sądu przyjaznego ludziom.

Pilotaż realizowany w Krakowie jest pierwszym etapem szerszego, długofalowego projektu, który będzie rozwijany stopniowo w kolejnych etapach. Dalsze działania mają być finansowane poprzez odrębne zbiórki społeczne, granty i darowizny, a także dzięki patronatom i partnerstwom instytucjonalnym, które umożliwią kontynuację oraz rozszerzanie projektu.

W ramach kolejnych etapów planowane jest m.in.: oddanie głosu przedstawicielom środowisk prawniczych, przeprowadzenie ogólnopolskich badań ankietowych diagnozujących skalę zjawiska, rozmowy z przedstawicielami środowiska sędziowskiego oraz organizacja dyskusji przy symbolicznym „okrągłym stole”.

Podczas tych spotkań wyniki badań zostaną zestawione z obowiązującymi standardami pracy sądów oraz praktyką środowisk prawniczych, a następnie - wspólnie z przedstawicielami sędziów - wypracowane zostaną konkretne, możliwe do wdrożenia wytyczne stanowiące podstawę rekomendacji.

Celem projektu nie jest zmiana prawa, lecz wypracowanie dobrych praktyk i rekomendacji, które mogą poprawić doświadczenie obywateli w kontaktach z wymiarem sprawiedliwości. - Nie chcemy rewolucji. Chcemy rozmowy - podkreśla inicjatorka projektu.

Fundacja Start Tango zachęca osoby, które miały kontakt z sądami, do podzielenia się swoimi doświadczeniami. - Ten projekt powstaje z doświadczeń ludzi. Jeśli byłeś stroną w postępowaniu sądowym, Twój głos jest ważny - mówi Iwona Siekierska.

Projekt realizowany przez Fundację Start Tango powstanie wyłącznie dzięki wsparciu obywateli - bez środków publicznych, aby zachować pełną niezależność.

Zbiórka na realizację pilotażowego projektu „Godność w sądzie” zostanie oficjalnie ogłoszona 11 marca 2026 roku. Środki zostaną przeznaczone na organizację i prowadzenie spotkań z obywatelami, przeprowadzenie wywiadów, działania informacyjne oraz opracowanie bezpłatnego raportu podsumowującego doświadczenia osób mających kontakt z wymiarem sprawiedliwości.

Więcej informacji i szczegółów wkrótce.