Publicystyka - ngo.pl

Karolina Skowron: – Czym zajmuje się Pani na co dzień, jak wygląda Pani droga zawodowa i społeczna oraz co sprawia, że angażuje się Pani w działania na rzecz innych?

Agata Jastrzębowska: – Jestem psycholożką społeczną, doktorem nauk społecznych, a obecnie pełnię funkcję dziekana Wydziału Nauk Społecznych Uczelni Korczaka. W swojej pracy łączę działalność naukową, dydaktyczną i zarządzanie zespołem akademickim. Jestem wykładowczynią akademicką od 18 lat i bardzo lubię swoją pracę. Wierzę, że wiedza psychologiczna powinna wychodzić poza mury uczelni i odpowiadać na rzeczywiste problemy społeczne. Nie wystarczy opisywać zjawisk – warto również podejmować działania, które mogą coś zmienić. Z tego też względu wymyśliłam kampanię społeczną Mów do mnie grzecznie, bo nie ma mojej zgody na hejt, mowę nienawiści i pogardy, mobbing czyli agresję i przemoc i chciałabym pokazać, że istnieje do wszystkich tych zjawisk alternatywa, zbudowana na szacunku do siebie i do innych.

Co skłoniło Panią do zaangażowania się w działalność społeczną? Czy było jakieś konkretne wydarzenie, doświadczenie lub spotkanie, które szczególnie wpłynęło na Pani podejście do pomagania innym?

– Moi dziadkowie. Babcia Ala i dziadek Marian. Kiedy byłam dzieckiem często szeptali mi, dziadek to jednego ucha – pamiętaj bądź mądra, a babcia do drugiego – pamiętaj bądź dobra. Dziadek Marian był bardzo dumnym i surowym, a zarazem mądrym i niezwykle inspirującym człowiekiem. Pokazywał mi, że świat może mieć wiele barw. Zachęcał by go odkrywać, a nie oceniać. Babcia była chodzącym dobrem. Zawsze uśmiechnięta. Dawała kanapki bezdomnym, karmiła ptaki zimą. Kiedy przychodziłam do niej ze swoimi dziecięcymi problemami, bo ta koleżanka zrobiła to a tamta co innego, to babcia mówiła: Nie przejmuj się Aguniu. Inni Cię kamieniem, Ty ich chlebem. Oczywiście po latach mogłabym z Nią polemizować, że to tak nie jest do końca, bo między tym kamieniem a chlebem powinna być granica i stanowczy brak zgody, no ale. Myślę, że to przede wszystkim Im zawdzięczam swoją otwartość, gotowość do działania i chęć pomagania innym, ale w sposób mądry i  kompetentny, czyli dopasowany do potrzeb, a nie zawsze to czego chcemy jest tym czego potrzebujemy.

Skąd wziął się pomysł na stworzenie kampanii „Mów do mnie grzecznie”? Jaki problem społeczny chciała Pani dzięki niej nagłośnić i co było główną motywacją do rozpoczęcia tego przedsięwzięcia?

– 13 stycznia 2019 roku w dniu, kiedy w całej Polsce odbywał się finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy - wtedy wszystko się zaczęło. Stałam zamrożona wpatrując się w telewizor, patrząc na to, co wydarzyło się tego dnia w Gdańsku. Spojrzałam wtedy na swoich synów. Mieli wówczas 6 i 3 lata. Zalała mnie wówczas fala rozmaitych emocji. Szok, niedowierzanie, a także poczucie bezsilności i brak zgody na przemoc. Zadałam sobie pytanie - co ja mogę i doznałam olśnienia. Uwielbiam uczyć, prowadzić warsztaty dla studentów, zatem będę edukować. 
Jako wykładowczyni akademicka na Uniwersytecie SWPS stworzyłam fakultet „Mowa nienawiści – nie akceptuję”. Nie była to adekwatna nazwa przedmiotu, bowiem mowa nienawiści jest tylko wycinkiem tego, o czym mówimy, a mówimy o agresywnej i przemocowej komunikacji. W Internecie nazywamy ją hejtem, w pracy mobbingiem, choć nie do końca. W stosunku do grup mniejszościowych - mową nienawiści lub co gorsza mową pogardy. Później pandemia. Pamiętam, że zorganizowałam pierwsze spotkanie kampanii online. Połączyło się ze mną 120 osób! Byli to moi studenci, inni wykładowcy, psychologowie. Od tego się zaczęło.

Jakie cele przyświecają kampanii i jakie działania podejmują Państwo, aby docierać do odbiorców? Czy zauważa Pani konkretne efekty podejmowanych działań i zmiany w świadomości społecznej?

– Naszym podstawowym celem jest zmiana społecznego przyzwolenia na agresję słowną, a przynajmniej podejmujemy próbę tej zmiany. Chcemy, aby ludzie zaczęli świadomie przyglądać się własnemu językowi i rozumieli, że sposób komunikowania się jest wyrazem naszego stosunku do drugiego człowieka, a także do nas samych. Nasz język buduje nasz świat. Nie chcemy ograniczać się do mówienia, że należy być miłym. Z resztą, kiedy szukałam nazwy dla kampanii pamiętam, że zastanawiałam się nad tym kluczowym słowem. Mów do mnie miło? Mów do mnie życzliwie? Wybraliśmy słowo grzecznie, bowiem odnosimy się do pierwotnego znaczenia tego słowa, czyli do rzeczy. Dla nas oznacza to, aby mówić językiem faktów, a nie ocen czy krytyki. Chcemy pokazywać, jak można komunikować się stanowczo, wyrażać odmienne zdanie, stawiać granice i rozwiązywać konflikty bez poniżania innych. Wykorzystujemy do tego media społecznościowe, działania edukacyjne, materiały kampanijne i różne formy angażowania odbiorców. Jednym z elementów jest „Słowniczek Grzecznej Mowy”, który pokazuje, że nawet trudne komunikaty można formułować inaczej. Co istotne, słowniczek każdy może pobrać z Internetu za darmo. Za ważny efekt uważam już samo rozpoczęcie rozmowy o języku, którym posługujemy się na co dzień. Wspierają nas znakomite postacie świata nauki jak prof. Jan Miodek, prof. Anna Wileczek, kierowniczka Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży czy prof. Sylwiusz Retowski. Otrzymywane reakcje, dyskusje i zainteresowanie kampanią pokazują, że temat dotyka rzeczywistych doświadczeń ludzi. Dostaję wiele prywatnych wiadomości o tym, jak ważny kampania porusza temat, bowiem jak wiadomo przemoc nie spada z nieba, nie bierze się z próżni. Wszystko zaczyna się od słowa.

Jakie największe wyzwania towarzyszą prowadzeniu kampanii społecznej? Co jest najtrudniejsze w przekonywaniu ludzi do zmiany sposobu komunikowania się i większej uważności na drugiego człowieka?

– Myślę, że najtrudniejsze jest przekonanie ludzi, iż przemoc słowna nie zawsze wygląda tak, jak ją sobie wyobrażamy. Nie zawsze jest to krzyk, wyzwiska czy otwarta agresja. Czasami jest to pozornie niewinny żart, ironiczny komentarz, zawstydzanie, lekceważenie czy systematyczne podważanie czyjejś wartości. Wiele osób nie dostrzega, że same uczestniczą w takich zachowaniach. Często słyszymy: „przecież tylko żartowałem”, „nie przesadzaj”, „teraz już nic nie można powiedzieć”. I właśnie dlatego ta zmiana jest trudna. Wymaga nie tylko zmiany języka, ale przede wszystkim refleksji nad własnymi nawykami i przekonaniami. 
Drugie wyzwanie stanowi trwałość zainteresowania. Kampania społeczna nie może być jednorazowym wydarzeniem, które przez kilka dni jest widoczne w mediach, a później znika. Potrzebujemy konsekwencji, partnerów, zaangażowanych ludzi i obecności w miejscach, w których kształtują się postawy społeczne.

W jaki sposób osoby zainteresowane wolontariatem mogłyby włączyć się w rozwój kampanii „Mów do mnie grzecznie”? Jakie działania moglibyśmy podejmować jako wolontariusze, aby wspierać Państwa inicjatywę i pomagać w docieraniu do kolejnych odbiorców?

– Do tej pory działaliśmy skokowo. Jeżeli pojawiało się coś do zrobienia wówczas pisałam na naszej prywatnej grupie i ktoś stawał się wolontariuszem, choć ja nazywałam te osoby działaczami. Mamy wspaniałych działaczy. Wystąpili oni w spocie naszej kampanii, pisali teksty do czasopisma Dyrektor szkoły, czy współtworzyli Słowniczki grzecznej mowy czy scenariusze lekcji wychowawczych. Jeżeli ktoś z Państwa chciałby do nas dołączyć myślę, że najlepiej napisać do nas bezpośrednio na FB. Wkrótce będziemy chcieli zorganizować profesjonalną grupę naszych wolontariuszy i korzystając z doświadczenia Dominika Kuca z fundacji Półtorej Minuty napiszemy program motywacyjny dla naszych działaczy.

Jakie kierunki rozwoju kampanii planuje Pani na najbliższą przyszłość? Czy są nowe inicjatywy, obszary tematyczne lub działania, które chciałaby Pani szczególnie rozwijać?

– Obecnie kampania jest w procesie zmiany. Będziemy fundacją. Dla mnie ta zmiana oznacza, że będziemy mogli starać się o projekty i ich finansowanie. Chciałabym, aby „Mów do mnie grzecznie” już jako fundacja rozwijało się z kampanii komunikacyjnej w kierunku szerszego ruchu społecznego promującego kulturę szacunku. Widzę kilka ważnych obszarów. Pierwszy to edukacja – szczególnie dzieci i młodzieży, ale także dorosłych, rodziców, nauczycieli i osób zarządzających zespołami. Drugi to środowisko pracy, w którym sposób komunikacji bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo psychologiczne, dobrostan i jakość współpracy. Trzeci obszar to Internet i media społecznościowe. Potrzebujemy rozmawiać o odpowiedzialności za słowa również w przestrzeni cyfrowej, w której łatwo zapomnieć, że po drugiej stronie ekranu znajduje się człowiek. Chciałabym rozwijać współpracę z uczelniami, szkołami, organizacjami społecznymi i wolontariuszami. Zależy mi także na większym wykorzystaniu filmu, sztuki i kultury jako narzędzi wywoływania ważnych społecznie dyskusji. 
Moim marzeniem jest, aby Mów do mnie grzecznie, nie było kojarzone z konkretnymi materiałami czy akcjami, a stało się rozpoznawalną postawą społeczną, bazującą na wzajemnym szacunku.

Czy w trakcie prowadzenia kampanii lub angażowania się w działalność społeczną wydarzyła się sytuacja, która szczególnie Panią poruszyła lub utwierdziła w przekonaniu, że to, co Pani robi, ma sens? Czy jest jakieś doświadczenie, które na długo pozostanie w Pani pamięci?

– Myślę, że takim doświadczeniem jest śmierć Iwa Toczewskiego. Iwo był moim studentem. Trudno mi się o nim pisze w czasie przeszłym. Pamiętam, kiedy na pierwszych zajęciach wszedł do sali. Emanowało od niego światło. Iwo był działaczem w kampanii i jednym z współtwórców Słowniczka grzecznej mowy. Poszliśmy kiedyś na kawę. Pamiętam jak powiedział, że my musimy robić Mów do mnie grzecznie, bo świat potrzebuje wiedzy i zmiany, a my przecież wiemy jak. Miał niesamowity dar dawania wiary i siły. Po jego odejściu jego Rodzice – Dorota i Robert – powiedzieli, że chcą, aby zamiast kwiatów ludzie wpłacili na zbiórkę kampanii, a pieniądze, które uzbieramy by były wydane na Słowniczki. Tak się stało, za co jestem im ogromnie wdzięczna. Obecnie mamy 2 numery. Numer 1 poświęcony środowisku pracy, a 2 relacjom. Obecnie pracujemy nad numerem 3 poświęconym środowisku szkolnemu.

Co uważa Pani za najważniejsze w dzisiejszej działalności społecznej? Czy jest coś, co Pani zdaniem jako społeczeństwo powinniśmy zmienić w naszym podejściu do drugiego człowieka, wzajemnego szacunku i odpowiedzialności za słowa?

Agata Jastrzębowska: Uważam, że najważniejsza jest dziś odwaga reagowania i wyjście poza obojętność. Żyjemy w świecie ogromnych podziałów, silnych emocji i coraz bardziej agresywnej komunikacji. Zbyt często mylimy stanowczość z agresją, wolność wypowiedzi z prawem do poniżania, a 
krytykę z atakiem na drugiego człowieka. Musimy nauczyć się, że można się nie zgadzać, można dyskutować, można mieć zupełnie inne poglądy, ale nie trzeba przy tym odbierać drugiej osobie godności. Myślę też, że powinniśmy przestać traktować życzliwość jako oznakę słabości. Uważność, 
empatia i kultura komunikacji wymagają siły, dojrzałości i samoświadomości. Działalność społeczna zaczyna się właśnie tam, gdzie przestajemy pytać wyłącznie o to, co jest ważne dla mnie, a zaczynamy dostrzegać odpowiedzialność za wspólną przestrzeń, w której żyjemy.

Na zakończenie chciałabym zapytać o przesłanie, które chciałaby Pani przekazać naszym czytelnikom. Co powiedziałaby Pani osobom, które chciałyby zaangażować się społecznie, ale nie wiedzą, od czego zacząć, oraz tym, którzy wciąż nie dostrzegają znaczenia codziennych, drobnych gestów życzliwości?

– Nie czekajcie na idealny moment, wielkie możliwości ani na to, że ktoś inny zrobi pierwszy krok. Zaangażowanie społeczne nie musi zaczynać się od fundacji, dużego projektu czy spektakularnej inicjatywy. Może zacząć się od rozmowy, zainteresowania drugim człowiekiem, reakcji na niesprawiedliwość, pomocy komuś, kto znalazł się w trudnej sytuacji. Nie musimy wszyscy robić wielkich rzeczy. Ale każdy z nas może zrobić coś ważnego w swoim najbliższym otoczeniu. A tym, którzy nie dostrzegają znaczenia drobnych gestów, chciałabym powiedzieć, że nigdy nie wiemy, z jakim doświadczeniem przychodzi do nas drugi człowiek. Czasami jedno dobre zdanie może komuś dać siłę na cały dzień. Jedna życzliwa reakcja może sprawić, że ktoś poczuje się zauważony i ważny. Wierzę, że społeczeństwo zmienia się nie tylko dzięki wielkim decyzjom i reformom, ale również dzięki codziennym wyborom milionów ludzi. Nie musimy się ze sobą zgadzać, żeby traktować się z szacunkiem. Świat, w którym chcemy żyć, zaczyna się od tego, jak traktujemy człowieka, który stoi naprzeciwko nas.

Projekt sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Wspierania i Rozwoju Wolontariatu Systematycznego na lata 2018-2030. 

#NIW #Wolontariat #Wywiad #Pomaganie #DziałamyRazem #Inspiracja