Publicystyka - ngo.pl

– Naszą misją jest przygotowanie nowych pokoleń do tego, by były lepszymi gospodarzami planety i potrafiły dużo lepiej, niż my, funkcjonować w świecie już dotkniętym skutkami zmiany klimatu – mówi Przemysław Radwan-Röhrenschef, członek zarządu Fundacji BOŚ. – Jesteśmy fundacją „opowiadaczy”. Pokazujemy, że świat przyrody jest nam po prostu niezbędny – potrzebujemy dobrej żywności, zieleni, wody i energii.

Te potrzeby wyznaczają filary programów w ramach szkolnej oferty Fundacji BOŚ. „Zdrowo jem, więcej wiem" opowiada o żywności, która służy zdrowiu i jak najmniej obciąża środowisko. „Tradycyjny sad" o zieleni, która daje cień, magazynuje wodę i chroni przed upałem. „Postaw na słońce" o energii, której produkcja nie szkodzi ludziom i przyrodzie, a przy tym uniezależnia od sytuacji geopolitycznej i pozwala rozwijać się lokalnym społecznościom.

– Chcemy dotrzeć przede wszystkim do nauczycieli, ale też do rodziców, żeby namawiali nauczycieli oraz do organizacji, żeby realizowały projekty wspólnie ze szkołami – zwłaszcza, że z grantów w ramach „Akademii” mogą skorzystać bezpośrednio lokalne instytucje – podkreśla Maria Jakubowska, dyrektorka biura Fundacji BOŚ.

Ekologia stała się zakładniczką politycznego sporu – samo hasło „edukacja ekologiczna" potrafi dzielić, zanim padnie pierwszy argument. W takiej atmosferze szkoła, do której chodzą dzieci z rodzin o bardzo różnych poglądach, potrzebuje edukacji, która nie ocenia, tylko pokazuje fakty. Punktem wyjścia jest dobro wspólne. Zieleń przy szkole nie jest ani za kimś, ani przeciwko komuś – w upalny poranek daje cień uczniom, a po lekcjach może służyć seniorom z okolicy. Rozmowa o energii to z kolei nie tylko droga do ochrony powietrza, ale także do większego bezpieczeństwa nas wszystkich.

Drugą zasadą, na której opierają się projekty Fundacji BOŚ, jest doświadczanie. Więź z naturą, która przekłada się na postawy, trudno zbudować, patrząc na zdjęcia w podręczniku.

– Motorem do działania dla przyrody jest zachwyt nią. Kiedy ją podziwiamy, to boli nas, że w lesie leżą śmieci. Ale jeśli ktoś nigdy nie zachwycił się lasem, to las pozostaje dla niego abstrakcją – przekonuje Radwan-Röhrenschef.

Dlatego w projektach się kopie, plewi i sadzi rośliny. Wystarczy termometr, by uczniowie sami sprawdzili, że trawnik jest chłodniejszy, niż chodnik obok – i zrozumieli, po co szkole drzewa.

– Starszych uczniów zachęcamy do tego, by zdobywali wiedzę też na własną rękę i poza szkołą – na przykład występując do urzędu gminy o informacje dotyczące zużycia energii w szkołach. Potem sami wcielają się w edukatorów i przekazują zdobyte informacje dalej – tłumaczy Jakubowska.

Uczenie się o klimacie siedząc w ławkach jest więc tylko punktem wyjścia w programach Fundacji BOŚ.

„Zdrowo jem, więcej wiem" to propozycja dla zerówek i klas 1–3. W ubiegłym roku szkolnym program objął 15 tysięcy dzieci. Każda klasa dostaje inne scenariusze, więc z jedną grupą można działać kilka lat – jedna z nauczycielek z Mazowsza wzięła udział we wszystkich 16 edycjach. Szkoły otrzymują zestawy do założenia warzywniaka, a sam program może być też impulsem do wprowadzenia oddolnych zmian w placówkach – w Białymstoku przepisy uczniów włączono do szkolnego menu, a dzieci przekonały się, że mają wpływ na swoją rzeczywistość.

„Tradycyjny sad" dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych to w tym roku 70 grantów po 1500 zł na zazielenienie terenu wokół szkoły. Przez dziewięć edycji fundacja przyznała ponad tysiąc grantów, a szkoły posadziły blisko 7 tysięcy drzew. Podczas wizyt monitoringowych zespół fundacji często słyszy, że program uruchamiał lawinę działań – tata ucznia przyjeżdżał ze sprzętem z gospodarstwa, by przeorać teren, nauczycielka przynosiła rośliny z działki, a lokalna hurtownia dorzucała od siebie materiały. W jednej ze szkół, która wraca do projektu co roku, owocuje już kilkadziesiąt drzew.

„Postaw na słońce" skierowany jest do klas 6–8 szkół podstawowych i szkół ponadpodstawowych. W poprzedniej edycji 900 uczestników dotarło ze swoimi działaniami do 60 tysięcy odbiorców. Uczniowie dowiadują się m.in. ile energii zużywa ich szkoła oraz jakie rodzaje energii odnawialnej te potrzeby zaspokoją. W Koninie, który żegna się z epoką węgla brunatnego, a wokół rosną elektrownie słoneczne, projekt pomagał młodym zrozumieć, że sprawiedliwa transformacja energetyczna to ich przyszłość – i że mają w niej głos. Jedna z nauczycielek przyznała, że za pierwszym razem to ona namawiała uczniów do udziału, a dziś sami przychodzą co roku, by znów aplikować do programu.

Czwarty projekt, „Akademia”, otwiera drzwi szerzej – dla lokalnych organizacji. O grant do 6 tysięcy złotych na wydarzenie edukacyjne o klimacie mogą ubiegać się nie tylko szkoły i uczelnie, ale także biblioteki, ośrodki kultury i organizacje pozarządowe.

Jak można wykorzystać tę szansę? W Legionowie przy wsparciu samorządu powstał model głównej ulicy miasta po zielonej transformacji, w Łęcznej zorganizowano grę miejską połączoną z imprezą dla mieszkańców, a w Rzeszowie dofinansowanie trafiło na warsztaty domu kultury podczas festiwalu reggae nad Wisłokiem. Z kolei zespół szkół z Kościerzyny uczył, jak dawać drugie życie zniszczonym meblom – mieszkańcy zasypali szkołę sprzętami do renowacji, a nauczycielka za największy sukces uznała to, że uczniowie uwierzyli, że mają w sobie ogromną sprawczość.

W roku szkolnym 2026/27 fundacja BOŚ chce jeszcze mocniej wesprzeć nauczycieli. Poza webinarami merytorycznymi pojawią się spotkania konsultacyjne z ekspertami – przykładowo, zanim szkoła posadzi drzewa, może sprawdzić, czy dobrze dobrała gatunki do miejsca. Nowością są też zestawy powitalne dla pierwszych 300 szkół, które zgłoszą się do programów.

– Naszymi projektami staramy się przede wszystkim pomóc nauczycielom – scenariusze zajęć dotyczą tematów, które są w podstawie programowej. Dostarczamy więc gotowe narzędzia, którymi można uatrakcyjnić ważne społecznie przekazy. Nauczyciele mówią nam, że przy obecnym natłoku obowiązków nie daliby rady brać udział w programach o skomplikowanych procedurach. Dlatego upraszczamy je w miarę możliwości oraz staramy się udzielać bieżącego wsparcia edukatorom – relacjonuje Jakubowska.

Równocześnie, Fundacja BOŚ zdaje sobie sprawę z tego, że choć za wieloma szkolnymi inicjatywami stoją nauczyciele-zapaleńcy, to zazielenianie szkół i unowocześnianie edukacji nie może opierać się wyłącznie na ich zaangażowaniu.

– Rolą Fundacji BOŚ jest zainicjować jakieś działanie i zachęcać innych do kontynuacji – podsumowuje Radwan-Röhrenschef.

Kilka miesięcy temu, podczas fundacyjnego seminarium o roli zieleni wokół szkół, przy wspólnym stole spotkali się eksperci oraz przedstawiciele samorządów, które już zazieleniają szkolne podwórka na większą skalę – tak dzieje się w Bydgoszczy, Łodzi, Poznaniu czy Warszawie. Rekomendacje z seminarium trafiły m.in. do Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Co dzieje się w szkołach w oczekiwaniu na zmiany systemowe? Jedna z placówek, która od lat bierze udział w programie „Tradycyjny sad", zainspirowała gminę do obsadzenia tradycyjnymi odmianami drzew terenu na styku dwóch gmin. W innej miejscowości udział w projekcie tak zaktywizował mieszkańców, że samorząd wydzielił budżet obywatelski na ich pomysły.

Bywają i historie bez happy endów – jeszcze. W jednej z lubelskich szkół branżowych, uczniowie otaczają pasami zieleni stare, asfaltowe boiska w nadziei, że samorząd sfinansuje wreszcie zerwanie asfaltu. Zieleń powinna być standardem, tak jak dach i ogrzewanie, ale fundacyjny zespół wierzy, że kropla drąży skałę.

Pewni uczniowie zapytali swoją nauczycielkę, czy jako dorośli będą mogli przyjść do posadzonego przez siebie sadu z własnymi dziećmi. Właśnie o taką edukację i działania chodzi Fundacji BOŚ – w perspektywie pokoleń, a nie jednej lekcji.

Rejestracja do wszystkich projektów ruszyła 21 września. Więcej szczegółowych informacji jest dostępnych na stronie fundacjabos.pl, gdzie można również zapoznać się z materiałami z poprzednich edycji.