Publicystyka - ngo.pl

Spisane, niewypowiedziane. Raport, który daje głos mieszkańcom domów opieki

Kawa, która pozwala wystąpić w roli gospodarza, kolorowa pościel ocieplająca bezosobowy pokój i maszynka do szycia przypominająca o dawnym życiu. Ponad 76 tysięcy listów napisanych przez seniorów w ramach „Akcji Listy” stało się podstawą bezprecedensowego badania gerontologicznego i społecznego. Fundacja Święty Mikołaj dla Seniora publikuje raport „Spisane, niewypowiedziane” – pierwsze w Polsce badanie, które oddaje bezpośredni głos osobom w opiece długoterminowej.

Polska jest jednym z najszybciej starzejących się społeczeństw w Europie. W ponad dwóch tysiącach placówek opieki całodobowej (m.in. DPS, ZOL, ZPO) przebywają dziesiątki tysięcy osób. Ich codzienność w dużej mierze determinowana jest przez rutynę oraz sztywne procedury medyczno-opiekuńcze. Choć debata publiczna regularnie powraca do tematów braku kadry czy systemowych finansów, rzadko dotyka emocjonalnego świata samych mieszkańców.

I tu pojawia się raport „Spisane, niewypowiedziane". O potrzebach, tożsamości i codzienności seniorów korzystających z opieki instytucjonalnej”, opracowany przez Fundację Święty Mikołaj dla Seniora we współpracy z dr hab. Jolantą Perek-Białas z Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Więcej niż świąteczna lista życzeń

Podstawą analizy stał się unikalny materiał gromadzony w latach 2021–2025 w ramach sztandarowej „Akcji Listy”. Badacze wyłonili próbę systematyczną 5 049 listów do analizy ilościowej oraz szczegółowo przeanalizowali jakościowo 300 kompletnych tekstów, wsłuchując się w ton, emocje oraz to, co zostało przemilczane.

Wniosek? List do św. Mikołaja to dla podopiecznego rzadka przestrzeń do zamanifestowania własnej podmiotowości. Zaledwie 1,3% listów ograniczało się wyłącznie do wskazania prezentu. W aż 74,6% przypadków autorzy dzielili się swoimi opowieściami: pisali o zdrowiu, rodzinie, dawnej pracy, wspomnieniach i marzeniach.

„Z każdą kolejną edycją widzieliśmy, że ta korespondencja to znacznie więcej niż świąteczny spis życzeń” – mówi Roksana Góral, Prezeska Fundacji Święty Mikołaj dla Seniora. – „Chcieliśmy odejść od schematów i naprawdę usłyszeć ich głos. Nasz raport pokazuje, że za prośbą o miękki koc kryje się tęsknota za czułością i dotykiem, a paczka kawy bywa jedyną szansą, by poczęstować sąsiada i wystąpić w roli gospodarza, a nie tylko kogoś zależnego od pomocy. Lektura tych listów uczy pokory i przypomina, jak wielkie znaczenie mają drobne gesty przywracające godność.”

Choroba nie definiuje seniora

Raport pozwala spojrzeć na potrzeby mieszkańców domów opieki głębiej niż przez pryzmat braku środków finansowych. Choć w analizowanym materiale najczęściej powtarzały się prozaiczne prośby o odzież (25,1%), kosmetyki (21,9%) czy słodycze (12,3%), to w odpowiedziach na pytanie o powód prośby seniorzy najczęściej wskazywali na potrzebę radości (28,4%) oraz ciepła (19,0%).

Co jeszcze mówi nam raport „Spisane, niewypowiedziane”?

Pasja na równi ze zdrowiem: Choroby i dolegliwości nie dominują w narracji seniorów. O swoich zainteresowaniach pisze niemal tyle samo osób (35,7%), co o problemach zdrowotnych (36,4%). Prośby o maszynę do szycia czy dbałość o wygląd to dla nich sposób na ochronę własnej odrębności i ciągłości tożsamości.

Potrzeba bycia dawcą, nie tylko biorcą: W listach silnie widoczna jest troska o innych – np. prośby o włóczkę, by uszyć szalik dla sąsiada z pokoju.

Cicha samotność: Choć relacje z personelem oceniane są dobrze, samotność ujawnia się między wierszami – w prośbach o radio rozpraszające ciszę, rozmowę czy proste odwiedziny.

Rola opiekunów: Co piąty list (20%) powstał przy wsparciu opiekuna lub terapeuty zajęciowego, co pokazuje, jak kluczową rolę odgrywa personel we wspieraniu podopiecznych w wyrażaniu ich własnych potrzeb.

Człowiek ponad procedurami

Opracowanie przygotowane przez Fundację Święty Mikołaj dla Seniora to mocny impuls dla całego sektora pozarządowego oraz opiekuńczego. Przypomina, że profesjonalna i dobra opieka długoterminowa to coś znacznie więcej niż bezpieczny dach nad głową i terminowo podane leki – to przede wszystkim uważność na drugiego człowieka i uszanowanie jego prawa do decydowania o drobnych aspektach codzienności.

Pełna wersja raportu zostanie udostępniona bezpłatnie w formacie cyfrowym na stronie Fundacji.

O Fundacji:

Fundacja Święty Mikołaj dla Seniora to ogólnopolska organizacja pożytku publicznego (OPP) i przedsiębiorstwo społeczne. Działa przez cały rok na rzecz podopiecznych niemal 300 placówek opieki długoterminowej w Polsce, budując mosty między seniorami a społeczeństwem w obszarach wsparcia emocjonalnego, materialnego oraz edukacji społecznej.