Publicystyka - ngo.pl

Dopiero teraz – wraz z wprowadzeniem ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych –  prawo o dostępności zyskało sankcje. Choć regulacje prawne w tej dziedzinie obowiązywały od 2012 roku, wszyscy zastanawiają się, jak będzie wyglądać zarządzanie stronami internetowymi od września 2020 roku. Wiele z tych obowiązków dotyczy także NGO.

Ustawa o dostępności cyfrowej mówi jasno, które NGO mają zapewnić dostępność. Są to NGO prowadzące działalność na rzecz:

• ochrony i promocji zdrowia;
• osób niepełnosprawnych;
• osób w wieku emerytalnym.

Jeden z największych mitów dotyczących ustawy odnosi się do konieczności zakładania stron internetowych i aplikacji przez NGO. Ustawa dotyczy wyłącznie podmiotów, które mają lub zamierzają stworzyć strony internetowe.

Uwaga! Ustawa nie koliduje z innymi przepisami dotyczącymi dostępności. Należy pamiętać m.in. o obowiązku zapewnienia dostępności stron przez wszystkie NGO, które korzystają z dotacji unijnych – tutaj na szali leży utrata dofinansowania. Także organizacje pozarządowe, które realizują zadania publiczne, czyli finansowane w 50% np. ze środków samorządowych, muszą zapewniać dostępność strony www, czego wymaga od nich ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Dodatkowo te organizacje na swoich dostępnych stronach internetowych będą musiały umieszczać podstawową informację o zakresie działania NGO – w postaci elektronicznego pliku zawierającego tekst odczytywalny maszynowo, nagrania treści w polskim języku migowym oraz informacji w tekście łatwym do czytania.

Minimalne wymagania dostępności (zgodnie z ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej) odnoszą się do strony BIP organizacji oraz wybranych elementów strony internetowej oraz aplikacji mobilnej. Trzeba w szczególności zadbać o:

• dane kontaktowe oraz link do BIP (o ile organizacja go prowadzi, a wynika to z innych przepisów);
• narzędzia kontaktowe (np. formularze, tłumacz migowy online);
• nawigację;
• deklarację dostępności;
• informację dotyczące sytuacji kryzysowej;
• dokumenty urzędowe oraz wzory umów lub wzory innych dokumentów przeznaczonych do zaciągania zobowiązań cywilnoprawnych np. zamieszczony na www regulamin, czy formularz zamówienia).

To jest minimum, z którego nie można zrezygnować. Dostępna jednak musi być cała strona. Natomiast istnieje także szeroki katalog elementów, zwolnionych ze spełniania wymagań dotyczących dostępności. W szczególności są to:

• materiały archiwalne – czyli publikowane przed 23 września 2018 r.;
• transmisje online nadawane na żywo;
• dokumenty, pliki i inne treści, które nie są niezbędne do realizacji bieżących zadań;
• treści otrzymane od innych podmiotów;
• niektóre mapy, dzieła sztuki i zabytki.

Strona dostępna musi uwzględniać dwa czynniki:

• szablon strony spełniającym wymogi WCAG 2.1 na poziomie AA oraz CMS umożliwiający redaktorom wprowadzanie dostępnych treści;
• odpowiednie przeszkolenie redaktora z redagowania i zamieszczania treści w dostępny sposób oraz właściwego przygotowywania załączników.

A czym jest WCAG? Jest to standard, który został ustanowiony przez W3C (The World Wide Web Consortium), który określa zasady tworzenia treści internetowych, aby były one dostępne dla wszystkich użytkowników – bez względu na wiek, dysfunkcje, zamożność, użyty sprzęt, szczególne potrzeby itd. Najnowsza wersja WCAG 2.1 obowiązuje w Polsce od 2019 r.

Rekomendacje podzielone są na 4 główne grupy:

• Percepcja – zawartość serwisu powinna być dostępna dla osób z dysfunkcjami wzroku, słuchu i dotyku;
• Funkcjonalność – interfejsy, elementy nawigacji powinny pozwalać na interakcję. Powinny dać się obsłużyć przez osoby z dysfunkcjami;
• Zrozumienie – treść i interfejs powinny być zrozumiałe i łatwe w użyciu;
• Solidność – treść powinna być wystarczająco spójna.

Jednym z kluczowych elementów nowej polityki dotyczącej dostępności jest konieczność zamieszczenia deklaracji dostępności na stronie internetowej podmiotu. Na czym to polega?

Deklaracja Dostępności ma na celu poinformować osoby z niepełnosprawnościami o stanie dostępności strony internetowej. Taki dokument musi znaleźć się zarówno na stronie internetowej, jak i w aplikacji mobilnej.

Polski wzór deklaracji dostępności opracowało Ministerstwo Cyfryzacji

Taki dokument musi w szczególności zawierać:

• Oświadczenie o dostępności;
• Nazwę podmiotu publicznego;
• Adres strony lub aplikacji mobilnej do pobrania;
• Datę opublikowania strony lub wydania aplikacji;
• Datę ostatniej aktualizacji;
• Status zgodności z ustawą o dostępności (zgodność, częściowa zgodność lub niezgodność) wraz z informacjami o ewentualnych niezgodnościach;
• Datę sporządzenia Deklaracji Dostępności;
• Dane kontaktowe;
• Opis procedury wnioskowo-skargowej;
• Link do strony Rzecznika Praw Obywatelskich;
• Informacje dotyczące dostępności architektonicznej;
• Informacje dotyczące aplikacji mobilnych.

Deklaracja Dostępności powinna być umieszczona w widocznym miejscu na stronie internetowej. Natomiast w przypadku aplikacji mobilnej – np. w miejscu, z którego pobierana jest aplikacja.

Należy również pamiętać o aktualizowaniu Deklaracji Dostępności. Powinno to mieć miejsce przynajmniej raz w roku, do końca marca lub częściej w przypadku aktualizacji, które mogą mieć wpływ na dostępność.

Osoby o szczególnych potrzebach mają prawo do żądania dostępności. Jeżeli istotny element strony lub aplikacji nie spełnia standardu, taka osoba ma prawo wymagać od organizacji dostarczenia treści w alternatywnej formie.

Procedura polega na tym, że osoba, która żąda dostępności podaje swoje dane kontaktowe wraz ze wskazaniem preferowanego sposobu kontaktu. Organizacja ma obowiązek zapewnić dostępność bez zbędnej zwłoki w terminie nie dłuższym niż 7 dni od dnia wystąpienia z żądaniem. Gdy będzie to niemożliwe – podmiot ma obowiązek poinformować o opóźnieniu i o planowanym terminie zapewnienia dostępności.

Organizacja może odmówić zapewnienia dostępności, jeżeli pojawia się ryzyko naruszenia integralności lub wiarygodności przekazywanych informacji. W takiej sytuacji konieczne jest skontaktowanie się z osobą wysyłającą swoje żądanie, przedstawienie okoliczności i wskazanie alternatywnego sposobu dostępu do elementu.

Ustawa przewiduje także okoliczności, w których organizacja może nie wypełnić obowiązku zapewnienia dostępności. Powodem rezygnacji z zapewnienia dostępności mogą być np. nadmierne koszty wprowadzenia takich standardów.

Decyzja organizacji musi być jednak poprzedzona dogłębną analizą zawierającą:

• ocenę zwiększenia dostępności strony lub aplikacji;
• informację, w jakim stopniu zawartość dotyczy osób niepełnosprawnych;
• szacunkowe koszty zapewniania dostępności strony www;
• określenie, kiedy powstała strona i aplikacja (lub planowanego uruchomienia), informacje dotyczące częstotliwości aktualizacji oraz ilości użytkowników.

Jednak nadmierne obciążenie kosztowe nie zwalania z obowiązku zapewnienia dostępności podstawowych informacji i udostępnienia deklaracji dostępności. W takim dokumencie powinny znaleźć się wyniki przeprowadzonej analizy.

Istnieją także sytuacje, w których organizacja nie ma możliwości zapewnienia dostępności cyfrowej elementu strony lub aplikacji. W takiej sytuacji organizacja musi zapewnić alternatywny dostęp do elementu. Może to być np.:

• kontakt telefoniczny lub mailowy;
• dostęp z udziałem tłumacza języka migowe (osobiście lub online);
• dostarczenie dokumentu w innym formacie (np. elektronicznym).

Skupmy się na terminach. Do kiedy wybrane NGO muszą spełnić swoje obowiązki?

• Jeśli strona www powstała po 2018-09-23 musi być ona dostępna do 2019-09-23.
• Organizacje, których strony istniały przed 2018-09-23 mają czas do 2020-09-23.
• Aplikacje mobilne mają być dostępne do 2021-06-23.
• Na dostosowanie multimediów jest czas do 2020-09-23.

Czasu zostało mało. Obowiązek dostępności stron www został wprowadzony już w 2012 roku i od tamtego czasu obowiązywał wszystkie podmioty, które realizują zadania publiczne. W związku z tym organizacje, realizujące projekty finansowane z finansów publicznych, komunikujące się z obywatelem, miały obowiązek zapewnienia dostępności już przez ostatnie lata.

Kwestia dostępności była dotychczas wolna od sankcji. Jednak obecnie ustawa o dostępności wprowadza monitoring i kary finansowe.

Monitoring ma na celu sprawdzenie czy zasady dostępności są wprowadzane na stronach organizacji. Z jednej strony podmiot ma obowiązek dostarczać Ministerstwu Cyfryzacji informacje o liczbie skarg dotyczących dostępności. Z drugiej strony Ministerstwo organizować będzie monitoringi stron internetowych oraz aplikacji mobilnych. Pierwszy monitoring stron odbędzie się już w 2020 r. Jeżeli chodzi o aplikacje mobilne – będzie to 2021 r. Sprawozdania z monitoringu są następnie przesyłane do Komisji Europejskiej.

Ustawa przewiduje maksymalne kary w wysokości do 5.000 i do 10.000 zł.

Kara 5.000 odnosi się do łamania zasad dostępności poprzez:

• niedostosowanie BIP;
• niedostosowanie podstawowych elementów strony internetowej;
• brak deklaracji dostępności (w sytuacji, gdy po dwóch monitoringach organizacja dalej nie ma deklaracji dostępności lub też opublikowana deklaracja nią zawiera wszystkich elementów).

Z kolei kara sięgająca do 10.000 zł może zostać nałożona, gdy organizacja uporczywie łamie zasady dostępności na stronie internetowej i aplikacji.

• „Metoda oceny dostępności cyfrowej strony internetowej zgodnie z zasadami WCAG 2.1”, Autorzy: Przemysław Marcinkowski, Marcin Luboń, dr Izabela Mrochen, Monika Szczygielska, Artur Marcinkowski. Publikacja Fundacji Widzialni opisująca metodę badania dostępności stron internetowych, można w niej znaleźć opisy poszczególnych kryteriów standardu WCAG 2.1.
• FAQ Ministerstwa Cyfryzacji dot. Dostępności cyfrowej
• Podręcznik „Dostępne multimedia” Monika Szczygielska
• Generator deklaracji dostępności Pracowni Dostępności Cyfrowej – LepszyWeb.pl
• Szablony stron www zgodne ze standardem WCAG 2.1 wraz z wbudowanym modułem deklaracji dostępności opracowane przez Ekspertów Fundacji Widzialni
• Szkolenia Fundacji Widzialni z zakresu dostępności cyfrowej
• Forum koordynatorów i koordynatorek dostępności – grupa adresowana do wszystkich obecnych i przyszłych koordynatorów dostępności, osób, które interesują się dostępnością a także do wszystkich tych, którzy planują lub wdrażają dostępność we własnych organizacjach, firmach i instytucjach.

Autor: Hanna Nassalska, Koordynator projektów Fundacji Widzialni

Konsultacja merytoryczna: Monika Szczygielska – Ekspertka Fundacji Widzialni i szefowa zespołu Dostępni.eu. Specjalizuje się w prawnych aspektach dostępności, dostępności wydarzeń i dostępności multimediów.