Publicystyka - ngo.pl

Analiza stanowi rzetelne podsumowanie i krytyczną diagnozę polskiej polityki pomocowej z lat 2022–2026, ukazując manipulacje statystyczne, błędy w komunikacji publicznej oraz realne skutki ekonomiczne wsparcia, jakie udzieliliśmy sąsiadowi.

Marek Ziółkowski przypomina, że Oficjalna Pomoc Rozwojowa (ODA) oraz wsparcie humanitarne to dobrze znane, ustandaryzowane przez OECD i prawo unijne narzędzia prowadzenia polityki zagranicznej państwa, a nie emocjonalny gest czy powód do wymuszania politycznych podziękowań. Wskazuje na niebezpieczną zmianę, jaka zaszła w Polsce: po okresie bezinteresownej solidarności społecznej z 2022 roku, państwowy system pomocowy uległ wyhamowaniu, a sama pomoc została zinstrumentalizowana na potrzeby debaty wewnętrznej. Jak zauważa: nieprzejrzysta komunikacja instytucji publicznych w tej sprawie oraz fala rodzimej i zewnętrznej dezinformacji obniżyły społeczne zaufanie do takiej polityki, a udzielanie pomocy stało się problemem wewnętrznej debaty, nie zaś częścią polityki zagranicznej.

Z analizy wyłania się obraz rozziewu między oficjalną narracją a twardymi danymi. Zastosowanie zabiegów statystycznych (m.in. odnoszenie wsparcia z kilku lat do PKB z 2021 roku) pozwoliło oficjalnym raportom na prezentowanie rekordowych wskaźników sięgających blisko 5% PKB. W rzeczywistości realny wysiłek państwa w latach 2022–2023 wyniósł ok. 1,7% PKB, a w latach kolejnych spadł do zaledwie 0,15% PKB, co zepchnęło Polskę na odległe, 20. miejsce w rankingu dawców wojskowych. Co więcej, szacowany wkład ukraińskich uchodźców do polskiego PKB (1,5–2,7%) w gruncie rzeczy zrównoważył koszty poniesione przez budżet. Zaskakujący dla wielu odbiorców może być również bilans wsparcia wojskowego – bezpłatne pakiety donacji z lat 2022–2023 zadziałały jako handlowy „lewar” dla polskiego przemysłu zbrojeniowego. 

Autor podkreśla: "W historii polskiego handlu bronią w ostatnim ćwierćwieczu nigdy nie osiągnięto tak dobrych wyników eksportu (…). Oznacza to, że skutecznie zarabiamy na wojnie, nasz przemysł obronny łapie mocny głęboki oddech po wielu latach stagnacji eksportowej, a darowizny odgrywają w tym wypadku logiczną rolę, mówiąc językiem giełdowym, lewara".

W konkluzjach autor wzywa do odejścia od roszczeniowej retoryki, żądań „wdzięczności” czy prób barterowej wymiany uzbrojenia, wskazując na konieczność powrotu do profesjonalnej i bezstronnej dyplomacji oraz budowania dojrzałych relacji gospodarczych wokół nadchodzącej odbudowy Ukrainy. Polska powinna na nowo zdefiniować swój strategiczny interes w oparciu na rzetelnych danych i partnerstwie. 

Podsumowując ten postulat, Marek Ziółkowski pisze: Polska już nie jest liderem pomocy dla Ukrainy, jak było to w 2022 roku. Jednak powinniśmy zarówno Ukrainie, jak i partnerom z UE oraz NATO zagwarantować, że jesteśmy w stanie przestrzegać bezstronności pomocy, przejrzystości warunków jej udzielania oraz dbania o jej skuteczność w zależności od potrzeb i sprawności Ukrainy, a jednocześnie bez wymuszania hołdów wdzięczności.

Fundacja im. Stefana Batorego od lat działa na rzecz dobra relacji polsko-ukraińskich. Od początku pełnoskalowej wojny zintensyfikowaliśmy te prace, przygotowując m.in. szereg opracowań analitycznych, tworzonych przez zespoły eksperckie z Polski i Ukrainy. Z opracowań tych płyną także istotne wnioski dla budowania polskiej odporności. Polecamy:

• raport Odporność i solidarność. Ukraińskie społeczeństwo wobec wojny
• raport Solidarność i rozczarowanie. Bilans relacji polsko-ukraińskich w latach 2022–2025
• Wawrzyniec Czubak, Sławomir Kalinowski, Vitaliy Krupin, Podzielone plony. Analiza potencjalnych następstw członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej dla polskiego rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego
• Ełła Libanowa, Ołena Małynowska, Ołeksij Pozniak, Kapitał ludzki dla wspólnego dobrobytu. Rekomendacje dla polskiej i ukraińskiej polityki migracyjnej
• MAPA DROGOWA dla negocjacji polsko-ukraińskich w procesie akcesji Ukrainy do Unii Europejskiej
• manifest Przetrwać, wytrwać, zwyciężyć! wraz z komentarzem

Katalog publikacji Fundacji Batorego na temat Ukrainy i relacji polsko-ukraińskich: https://www.batory.org.pl/publikacje/?temat=8074.