Publicystyka - ngo.pl

Kiedy kilkoro młodych ludzi przyszło do naszej fundacji z pomysłem na projekt o zdrowiu psychicznym dzieci, nie musieli nas długo przekonywać. W Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości i Ekonomii Społecznej od lat pracujemy z młodzieżą i widzimy, jak bardzo w ostatnich latach zmieniło się to, z czym przychodzą do nas młodzi ludzie. Coraz rzadziej chodzi wyłącznie o pomysł na przyszłość zawodową czy chęć działania. Coraz częściej w tle pojawia się lęk, przeciążenie, samotność i poczucie, że nie ma z kim o tym porozmawiać.

Dlatego z przekonaniem wsparliśmy grupę inicjatywną młodych psycholożek, edukatorów i aktywistów, którzy postanowili zmierzyć się z tym problemem u źródła, czyli w szkole.

Problem, który widać na każdym korytarzu

Zanim projekt ruszył, grupa przeprowadziła rzetelną diagnozę w Szkole Podstawowej nr 115 im. Wandy Turowskiej na warszawskiej Sadybie. Rozmawiano z nauczycielami, rodzicami i uczniami, a ankietami i warsztatami diagnostycznymi objęto 200 uczniów klas IV–VIII.

Przyznam, że wyniki poruszyły także mnie, choć od dawna pracuję w tym obszarze. Czterech na dziesięciu uczniów ma trudność z rozpoznaniem własnych emocji. Co dziesiąte dziecko wspominało o myślach związanych z samookaleczeniem. Większość spędza w mediach społecznościowych ponad cztery godziny dziennie. A siedmioro na dziesięcioro nie wie, gdzie szukać pomocy w kryzysie.

Mówimy o dzieciach w wieku 10–14 lat, z jednej, zwyczajnej warszawskiej szkoły. Nie ma powodu sądzić, że w innych szkołach w Polsce jest lepiej. Dane ogólnopolskie od kilku lat pokazują ten sam kierunek: rośnie liczba zaburzeń lękowych i depresyjnych wśród najmłodszych, rośnie liczba prób samobójczych, a dostęp do profesjonalnej pomocy wciąż jest niewystarczający.

Najbardziej niepokoi mnie jednak nie sama skala problemu, tylko cisza, która go otacza. Dzieci wstydzą się mówić, bo uważają, że prośba o pomoc to słabość. Dorośli nie pytają, bo nie wiedzą, jak zareagować na odpowiedź. W efekcie kryzys często zostaje zauważony dopiero wtedy, gdy jest już bardzo poważny.

Rok pracy u podstaw

Projekt „Zacznijmy otwarcie rozmawiać o zdrowiu psychicznym” trwał od czerwca 2025 do maja 2026 roku i był realizowany w ramach programu Europejskiego Korpusu Solidarności. Jako fundacja zapewnialiśmy grupie zaplecze organizacyjne, formalne i merytoryczne, ale to młodzi ludzie nadawali mu kształt i energię.

Założenie było proste: zdrowia psychicznego nie da się chronić, pracując tylko z jedną grupą. Dlatego projekt objął całą społeczność szkolną. Uczniowie uczestniczyli w cyklu warsztatów profilaktycznych, podczas których uczyli się rozpoznawać emocje i potrzeby, stawiać granice, mówić o trudnościach i szukać pomocy, a także rozsądnie korzystać z technologii. Rodzice i opiekunowie spotykali się w internetowej grupie wsparcia prowadzonej z psychologiem. Dzieci z Ukrainy, które przyjechały do Polski z doświadczeniem wojny, otrzymały dedykowane warsztaty i możliwość indywidualnych konsultacji psychologicznych. W szkole i w mediach społecznościowych prowadzona była kampania oswajająca temat zdrowia psychicznego, działała anonimowa skrzynka „Mam coś do powiedzenia”, a rodzinne warsztaty artystyczne „(bez) troska” pozwalały dzieciom i rodzicom rozmawiać o emocjach językiem obrazu.

Z perspektywy fundacji szczególnie cenię to, że projekt był od początku do końca oparty na potrzebach, które zostały najpierw rzetelnie zbadane, a nie założone z góry.

Dlaczego powstał e-book

Każdy, kto prowadził projekt społeczny, zna to uczucie: kończy się finansowanie, milkną spotkania, a cała zgromadzona wiedza zostaje w głowach kilku osób. Nie chcieliśmy, żeby tak się stało tym razem.

Doświadczenia z roku pracy, czyli to, co zadziałało, co okazało się trudniejsze, niż zakładano, jakie pytania zadawały dzieci i z czym zmagali się rodzice, zostały zestawione z aktualną wiedzą psychologiczną. Tak powstał e-book „Zacznijmy otwarcie rozmawiać o zdrowiu psychicznym”. To nie jest podręcznik teoretyczny ani sprawozdanie z projektu. To praktyczny materiał dla osób, które na co dzień są blisko dzieci i młodzieży.

Rodzicom podpowie, jak rozmawiać z dzieckiem o emocjach, jak rozpoznać niepokojące sygnały i jak reagować, nie odbierając dziecku poczucia bezpieczeństwa.

Nauczycielom, pedagogom i edukatorom da wiedzę i opis mechanizmów psychologicznych działających w obszarze dobrostanu psychologicznego młodzieży.

Młodzieży pokaże przystępne narzędzia do rozumienia siebie i przypomni, że prośba o wsparcie jest oznaką siły.

Szkołom i organizacjom, które chcą podjąć podobne działania, przekaże wnioski z całego projektu i model, który można przenieść do własnego środowiska.

Moja prośba do Państwa

Zdrowie psychiczne dzieci nie jest wyłącznie sprawą psychologów ani systemu ochrony zdrowia. Jest sprawą każdego dorosłego, który ma z dziećmi kontakt: rodzica, wychowawcy, trenera, sąsiada. Nie potrzebujemy do tego specjalistycznego wykształcenia. Potrzebujemy uważności, podstawowej wiedzy i odwagi, żeby zapytać: „Jak się naprawdę czujesz?”.

Zachęcam Państwa do sięgnięcia po e-book i do przekazania go dalej: innym rodzicom, radzie pedagogicznej, organizacjom, z którymi współpracujecie. Jeśli dzięki niemu choć jedno dziecko usłyszy we właściwym momencie właściwe pytanie, będzie to najlepsze możliwe podsumowanie tego projektu.

Dziękujemy społeczności Szkoły Podstawowej nr 115 za otwartość i zaufanie.

Gdzie szukać pomocy od razu Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111 (bezpłatny, całodobowy) Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka: 800 12 12 12 W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia: 999 i 112.

Projekt „Zacznijmy otwarcie rozmawiać o zdrowiu psychicznym” został sfinansowany ze środków Unii Europejskiej.