Publicystyka - ngo.pl

„W przerwie kupuję bułki suche, wafle. Bo tak najszybciej, żeby nie czuć głodu i czasem żal wydawać więcej” – mówi jedna z osób cytowanych w magazynie. W tej krótkiej wypowiedzi mieszczą się czas, pieniądze, głód i możliwości, jakie daje szkolny dzień. To właśnie z takich doświadczeń wyrósł „Manifest pokolenia”, którego przesłanie brzmi: „Nie brakuje nam wiedzy. Brakuje nam warunków”.

Czwarty numer „Nowej Bezpiecznej Żywności” jest już dostępny bezpłatnie online. Pokazuje, co można zobaczyć, kiedy zaprosi się młodzież do współtworzenia publikacji i pozwoli jej zdecydować, które sprawy zasługują na uwagę.

Projekt „Food Literacy 2.0”, realizowany przez Green REV Institute, rozpoczął się w marcu. Do współpracy włączyły się Liceum Sowizdrzała w Katowicach oraz II Liceum Ogólnokształcące im. rotmistrza Witolda Pileckiego w Mikołowie. Podczas spotkań młode osoby analizowały powiązania żywności ze zdrowiem, klimatem, gospodarką, kulturą i nierównościami społecznymi. Później same wybierały tematy, proponowały sposoby ich przedstawienia i pracowały nad tekstami.

W maju, podczas warsztatów „Transformacje–transmutacje”, kolegium redakcyjne połączono ze wspólnym przygotowywaniem roślinnych posiłków oraz pracą reporterską, literacką i historyczno-obywatelską. Pomysły rozwijały się także między spotkaniami. Redakcja wspierająca online umożliwiała indywidualne konsultacje i pracę nad kolejnymi wersjami materiałów.

Ważne miejsce w projekcie zajęło doświadczenie transformacji Śląska. Rozmowa z Andrzejem Chwilukiem, byłym górnikiem kopalni Makoszowy i działaczem społecznym, pozwoliła przyjrzeć się temu, jak zmiana gospodarcza wpływa na pracę, zdrowie i przyszłość lokalnych wspólnot. Młodzież wracała do tego odniesienia podczas kolejnych spotkań. Pomagało ono rozmawiać o systemie żywnościowym jako sieci zależności, w której decyzje podejmowane w jednym miejscu mają konsekwencje dla życia innych osób.

Swoboda redakcyjna zmieniła zawartość numeru. Martyna Trzęsiok opisała Las Panewnicki i rzekę Ślepiotkę. Jan Bratek przyjrzał się śląskiej tożsamości, a Dominik Serwa dziedzictwu relacji Pana i Chama. Sandra Szymała sprawdziła, czego o odżywianiu uczą media społecznościowe. Michał Ksiondz połączył zainteresowanie sportem z pytaniami o białko i suplementację, a w drugim tekście prześledził historyczne związki żywności z władzą.

Tak powstał magazyn o szerszym zakresie niż pierwotnie zakładano. Tematy wybrane przez młodzież pokazały, jak mocno codzienne jedzenie wiąże się z miejscem, w którym dorastamy, językiem, informacją i poczuciem przynależności.

Obok tych tekstów znalazły się głosy osób zajmujących się edukacją, nauką, działalnością społeczną i sztuką. Przemek Staroń pyta o szkołę w czasach kryzysu klimatycznego. Karolina Skórka szuka w transformacji Śląska wskazówek dla zmian systemu żywnościowego. Robert Maślak analizuje kulturowy podział na zwierzęta kochane i zjadane, a Elwira Sztetner pokazuje, jak dziecięce zabawki oswajają wykorzystywanie innych gatunków.

Najważniejszy wniosek rozmów o szkolnym jedzeniu dotyczył granic indywidualnego wyboru. Można wiedzieć, jak odżywianie wpływa na zdrowie, a podczas krótkiej przerwy kupić to, co jest najbliżej i mieści się w budżecie. Można rozumieć znaczenie posiłków roślinnych dla klimatu, a nie mieć możliwości zamówienia ich w szkole.

„Manifest pokolenia” porządkuje te doświadczenia i nadaje im formę postulatów. Dotyczą one dostępu do pełnowartościowych, przystępnych cenowo posiłków, czasu na spokojne jedzenie, większej dostępności dań roślinnych oraz przejrzystych informacji o żywności. Młode osoby oczekują również traktowania ich jako partnerek i partnerów w projektowaniu rozwiązań.

Znaczenie manifestu polega na przeniesieniu uwagi na warunki, za które odpowiadają szkoły, samorządy, instytucje publiczne i przedsiębiorstwa. Towarzyszący mu katalog rekomendacji wskazuje konkretne obszary zmian: finansowanie posiłków, organizację szkolnego dnia, ofertę żywności w otoczeniu placówek i udział młodzieży w podejmowaniu decyzji.

Dla organizacji społecznych i osób zajmujących się edukacją jest to także zachęta do przyjrzenia się własnym działaniom. Wiedza przekazywana podczas warsztatów potrzebuje oparcia w codzienności. Zachęcanie młodzieży do odpowiedzialności wymaga więc pracy nad otoczeniem, w którym ma ona tę odpowiedzialność podejmować.

Premierze magazynu towarzyszyła debata „Czy jedzenie może zmieniać świat?”, zorganizowana w Liceum Sowizdrzała. Młode osoby i osoby dorosłe rozmawiały o tym, ile swobody zostawiają nam ceny, czas i oferta sklepów. Zastanawiały się, kto powinien mieć wpływ na szkolne menu, czego powinna uczyć szkoła i w jakich sprawach młodzież chce mieć więcej do powiedzenia.

Dyskusja objęła również zaufanie do treści w mediach społecznościowych, sprawdzanie informacji i działanie na rzecz klimatu mimo poczucia bezsilności. Rozmawiano o wspólnym jedzeniu, przywiązaniu do miejsca oraz granicach troski o innych ludzi i zwierzęta.

Pytania pozwalały odwoływać się do własnych doświadczeń, bez obowiązku uzgodnienia jednej odpowiedzi. Była to okazja do zestawienia perspektyw pokoleń i ponownego przyjrzenia się sprawom opisanym w magazynie.

„Food Literacy 2.0” zbliża się do końca, jednak Green REV Institute będzie kontynuować pracę z młodzieżą: wspólnie przygotowywać publikacje, rozmawiać o systemie żywnościowym i wspierać udział młodych osób w decyzjach dotyczących ich życia.

Magazyn i manifest są dostępne dla szkół, organizacji społecznych, osób prowadzących zajęcia oraz wszystkich zainteresowanych zmianą systemu żywnościowego. Zawarte w nich wypowiedzi i postulaty mogą pomóc zaplanować rozmowę o szkolnych posiłkach, sprawdzić, jakie bariery dostrzega lokalna młodzież i wspólnie ustalić, co można zmienić.

Przeczytaj i pobierz czwarty numer „Nowej Bezpiecznej Żywności”.

Projekt jest realizowany w ramach międzynarodowego programu Connect for Global Change, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu DEAR (Development Education and Awareness Raising) oraz w ramach polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej.