Publicystyka - ngo.pl

„Przewodnik o dostępie do informacji o lasach” powstał na podstawie naszych doświadczeń w sporach z Lasami Państwowymi. Zwróciliśmy się do trzech nadleśnictw z pytaniami o gospodarowanie lasami objętymi ochroną w ramach sieci Natura 2000 oraz sprzedaż pozyskiwanego z nich drewna. Gdy nadleśnictwa odmówiły udostępnienia części informacji lub udzieliły niepełnych odpowiedzi, skierowaliśmy sprawy do sądów administracyjnych.

– W naszych sprawach rację przyznały nam zarówno wojewódzkie sądy administracyjne, jak i Naczelny Sąd Administracyjny –mówi Ewelina Tylec-Bakalarz, współautorka przewodnika i prawniczka w naszej Fundacji. 

– Wiemy jednak, że skuteczne dochodzenie prawa do informacji nie jest proste. Dlatego zebraliśmy nasze doświadczenia, argumenty i najważniejsze orzeczenia w formie przewodnika, który pomoże innym korzystać ze swoich praw – dodaje.

Sądy potwierdziły, że informacje dotyczące gospodarowania drewnem objęte naszymi wnioskami podlegają przepisom o udostępnianiu informacji o środowisku, a nie ogólnym przepisom o dostępie do informacji publicznej.

Pobierz: Przewodnik o dostępie do informacji o lasach, plik PDF.

Lasy Państwowe zarządzają ponad 7,1 mln hektarów lasów, co stanowi blisko jedną czwartą powierzchni całej Polski. Dlatego decyzje dotyczące gospodarowania tak dużą częścią kraju mają znaczenie nie tylko dla przyrody, ale również dla lokalnych społeczności i każdy ma prawo pytać o to, w jaki sposób są one zarządzane.

– Lasy są dobrem wspólnym, dlatego informacje o sposobie ich ochrony i zarządzaniu powinny być dostępne dla każdego. Mamy prawo wiedzieć, co dzieje się z naszym lasem – podkreśla Maja Starosta, prawniczka ClientEarth i współautorka publikacji. 

– Bez informacji o tym, jakie działania są planowane oraz jakie są ich podstawy i możliwe skutki, nie sposób chronić przyrody i kontrolować podejmowanych decyzji. Przygotowaliśmy ten przewodnik, aby przełożyć przepisy na konkretne kroki i zapewnić narzędzia, dzięki którym każdy może wnioskować o dostęp do tych informacji – dodaje.

W sprawach dotyczących lasów kluczowe znaczenie ma ustalenie przepisów, na podstawie których nadleśnictwa powinny udostępnić żądane informacje. Dostęp do informacji publicznej i dostęp do informacji o środowisku regulują dwie odrębne ustawy, przewidujące m.in. różne terminy, zasady pobierania opłat i przesłanki odmowy.

W praktyce trudność w ustaleniu właściwego trybu może powodować zwłokę w udzieleniu odpowiedzi, zastosowanie niewłaściwych przepisów lub nieudzielenie pełnej odpowiedzi. Jednocześnie to nie wnioskodawca musi rozstrzygać, która ustawa ma zastosowanie w jego przypadku.

– To adresat wniosku, a nie osoba pytająca o las, powinien znać przepisy prawa, zastosować właściwą procedurę i udzielić pełnej odpowiedzi – podsumowuje Ewelina Tylec-Bakalarz.

Jednym z problemów opisanych w naszej publikacji jest zbyt szerokie stosowanie przesłanek odmowy udostępnienia informacji.

– Odmawiając udostępnienia informacji nadleśnictwa powołują się m.in. na tajemnicę przedsiębiorstwa, ochronę prywatności czy wewnętrzny charakter dokumentów. Żadna z tych przesłanek nie może jednak uzasadniać automatycznej odmowy. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny, a ograniczenia dostępu do informacji muszą być należycie uzasadnione – mówi Ewa Dąbrowska, prawniczka ClientEarth i współautorka przewodnika. 

– Jawność jest zasadą, a odmowa udostępnienia informacji wyjątkiem. Ta zasada musi jednak działać w praktyce, nie tylko na papierze – dodaje Ewa.

20 sierpnia 2026 r. Dyrektor Generalny Lasów Państwowych wydał „Zarządzenie nr 56 w sprawie ustalenia zasad klasyfikacji, ochrony i udostępniania informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa oraz danych wrażliwych w Państwowym Gospodarstwie Leśnym Lasy Państwowe” (pełną treść dokumentu znajdziesz w oficjalnym wykazie zarządzeń DGLP na rok 2026 w serwisie Gov.pl, pozycja nr 56).

Wprowadza ono dwie kategorie informacji chronionych: „tajemnicę przedsiębiorstwa” (TP) oraz „dane wrażliwe” (DW). Szczególne wątpliwości budzi ta druga kategoria, obejmująca informacje, których ujawnienie mogłoby zaszkodzić Lasom Państwowym finansowo, organizacyjnie lub wizerunkowo.

Naszym zdaniem tak szeroka definicja stwarza ryzyko dalszego ograniczania jawności działalności Lasów Państwowych. Tymczasem wewnętrzne zarządzenie Dyrektora Generalnego LP nie może ustanawiać nowych podstaw odmowy udostępnienia informacji ani ograniczać istniejących praw. Samo zakwalifikowanie dokumentu jako „tajemnicy przedsiębiorstwa” lub „danych wrażliwych” nie zwalnia nadleśnictwa z obowiązku rozpatrzenia wniosku zgodnie z przepisami prawa i odpowiedniego uzasadnienia ewentualnej odmowy.

Przewodnik powstał przede wszystkim z myślą o prawnikach, organizacjach pozarządowych i osobach zaangażowanych w ochronę przyrody, które korzystają z prawa do informacji o lasach lub wspierają innych w dochodzeniu tego prawa.

Publikacja jest również skierowana do Lasów Państwowych i innych instytucji rozpatrujących wnioski, którym może pomóc w prawidłowym stosowaniu przepisów. Dla sądów administracyjnych stanowi z kolei podręczne zestawienie orzecznictwa i standardów prawnych dotyczących dostępu do informacji o lasach.

Zawarte w Przewodniku wskazówki mogą pomóc również lokalnym społecznościom i wszystkim osobom, które chcą dowiedzieć się, jak zarządzane są polskie lasy publiczne.

„Przewodnik o dostępie do informacji o lasach” porządkuje obszerne orzecznictwo polskich sądów administracyjnych i Trybunału Sprawiedliwości UE, uwzględniając standardy wynikające z Konwencji z Aarhus, oraz wskazuje praktyczne sposoby jego stosowania.

Opracowanie zawiera również gotowy wzór wniosku o udostępnienie informacji o środowisku, przykładowe pytania dotyczące gospodarki leśnej oraz zestawienie przydatnych źródeł informacji i baz danych.

Przedmowę do publikacji napisał prof. Jerzy Jendrośka, jeden z czołowych polskich ekspertów w dziedzinie prawa dostępu do informacji o środowisku.