Publicystyka - ngo.pl

„Piątka dla Zwierząt” miała być jedną z najważniejszych reform dotyczących ochrony zwierząt w Polsce. Projekt przeszedł przez Sejm w ekspresowym tempie. Po pracach w Senacie ustawa wróciła do Sejmu, jednak proces legislacyjny nie został zakończony. Ostatecznie nie weszła w życie.

Książka dr. Sylwii Spurek rekonstruuje przebieg prac nad projektem i analizuje przyczyny jego niepowodzenia. Obejmuje prawne oraz proceduralne przygotowanie ustawy, warunki polityczne, działania organizacji społecznych, rolę mediów, komunikację reformy i wpływ grup branżowych.

Publikacja wykorzystuje historię „Piątki dla Zwierząt” jako studium przypadku. Wnioski mogą znaleźć zastosowanie również w działaniach dotyczących klimatu, zdrowia publicznego, praw człowieka, systemu żywnościowego i innych reform wywołujących silny opór polityczny lub ekonomiczny.

Materiał badawczy obejmuje analizę dokumentów parlamentarnych i blisko 200 pisemnych opinii oraz stanowisk. W ramach prac nad książką przeprowadzono także 25 wywiadów z osobami reprezentującymi organizacje pozarządowe, środowisko naukowe, politykę i media. Uzupełnieniem były panele eksperckie, konsultacje i pięć niezależnych recenzji wydawniczych.

Jak podkreślił w swojej recenzji prof. dr hab. Wojciech Pisula: [Publikacja] Rzetelnie opisuje proces legislacyjny, dobrze porządkuje materiał źródłowy i przekonująco pokazuje, że niepowodzenie „Piątki dla Zwierząt” nie było skutkiem wyłącznie jednego błędu proceduralnego, lecz rezultatem kumulacji czynników: pośpiechu, niedostatecznej oceny skutków regulacji, braku realnych konsultacji, słabego zarządzania konfliktem społecznym, niedoszacowania siły oporu branżowego oraz braku wariantów awaryjnych.

Raport może być traktowany jako ważny materiał źródłowy dla legislatorów, polityków, organizacji pozarządowych, mediów, środowiska naukowego oraz osób aktywistycznych. Autorzy zgromadzili i uporządkowali obszerny materiał dotyczący przebiegu prac parlamentarnych, opinii i stanowisk, a także wypowiedzi osób uczestniczących w procesie lub komentujących go z pozycji eksperckiej. Dzięki temu dokument nie ogranicza się do publicystycznej interpretacji porażki ustawy, lecz daje podstawę do analizy mechanizmów działania państwa w sytuacji konfliktu wartości, interesów ekonomicznych i presji politycznej.

Autorzy i autorki reform nie mogą zakładać, że racja etyczna albo społeczne poparcie wystarczą do przyjęcia ustawy. Potrzebne są także kompetencje prawne, ekonomiczne, komunikacyjne i rzecznicze oraz zdolność budowania koalicji poza gronem organizacji już zaangażowanych w daną sprawę.

Odpowiedzią na rozpoznane problemy jest zaproponowany w książce Model Projektowania Reformy. Obejmuje przygotowanie zmiany od diagnozy problemu i analizy prawa aż po wdrożenie nowych przepisów oraz ocenę ich funkcjonowania.

Model zakłada m.in. rzetelną ocenę skutków regulacji, rzeczywiste konsultacje, mapowanie interesariuszy, analizę układu sił, budowanie społecznego zaplecza reformy i przygotowanie komunikacji odpowiadającej na obawy różnych grup. Osoby inicjujące zmianę powinny także wcześniej określić granice negocjacji i przygotować warianty działania na wypadek utraty poparcia politycznego, protestów, kampanii dezinformacyjnej albo prezydenckiego weta.

Szczególne miejsce zajmują organizacje pozarządowe. Autorka książki wskazuje na potrzebę ich profesjonalizacji i stabilnego wsparcia instytucjonalnego. Bez zasobów na ekspertyzy prawne i ekonomiczne, komunikację oraz działania regionalne organizacje społeczne pozostają w słabszej pozycji wobec dobrze przygotowanych grup interesu.

Model nie jest instrukcją gwarantującą powodzenie. Stanowi mapę ryzyk oraz zbiór warunków i praktyk, które mogą zwiększyć odporność reformy. Każda organizacja lub koalicja musi dostosować go do własnych celów, zasobów i warunków politycznych.

W konsultacjach uczestniczyło 31 osób. Dwadzieścia dwie oceniły wykonalność przedstawionych rekomendacji na poziomie 4 lub 5 w pięciostopniowej skali.

Za najważniejsze uznano dekompozycję dużych reform i planowanie sektorowych projektów zmian oraz traktowanie reformy jako procesu, a nie pojedynczego aktu legislacyjnego. Wysoko oceniono również jakość prawną regulacji, budowanie trwałej infrastruktury poparcia, rzetelną ocenę skutków oraz konsultacje wzmacniające społeczną legitymizację projektu.

Wyniki pokazują zarazem bariery, z którymi mierzy się społeczeństwo obywatelskie: ograniczone zasoby, niestabilne finansowanie, krótkoterminowy charakter wielu projektów oraz trudności z uzyskaniem realnego wpływu na decyzje polityczne.

Książka „Legislacja pod presją” jest dostępna w wersji elektronicznej: https://bezpiecznazywnosc.org/2026/09/06/legislacja-pod-presja-lekcje-z-piatki-kaczynskiego/ 

Publikacja została wydana w ramach zadania „Biała Księga Prac nad Piątką dla Zwierząt”, sfinansowanego ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018–2030.

Publikacja odzwierciedla jedynie opinię jej autora_ki. NIW-CRSO nie jest odpowiedzialny za sposób wykorzystania zawartych w niej informacji.