Publicystyka - ngo.pl

Liczby mówią same za siebie

Rok 2025 był przełomowy dla zaangażowania młodych ludzi w europejski sektor energetyczny. Program Komisji Europejskiej Young Energy Ambassadors otrzymał ponad 1300 zgłoszeń na zaledwie 30 miejsc. W lutym 2025 r. komisarz ds. energii i mieszkalnictwa Dan Jørgensen zorganizował pierwszy Youth Policy Dialogue, podczas którego grupa Young Energy Ambassadors 2024–2025 przedstawiła unijnym decydentom 12 konkretnych rekomendacji dotyczących polityki energetycznej. 

Jednak najważniejsze zmiany nie dzieją się wyłącznie w Brukseli. W całej Europie młodzi ludzie tworzą transformację energetyczną oddolnie – w swoich społecznościach, organizacjach i miejscach pracy.

Grecja: energia wspólnotowa dostępna dla młodych

W Atenach Electra Energy Cooperative stała się przykładem rozwoju wspólnot energetycznych uwzględniającego potrzeby młodych ludzi. Choć spółdzielnia nie koncentruje się wyłącznie na młodzieży, obserwuje wysoki poziom jej zaangażowania, napędzanego troską o klimat i potrzebą podejmowania praktycznych działań.

Barierą pozostają jednak koszty początkowe – od 1500 do 3500 euro – które są znaczące dla młodych osób często osiągających stosunkowo niskie dochody i mieszkających w wynajmowanych mieszkaniach. Młodzi Grecy szukają jednak sposobów na pokonywanie tych barier poprzez modele spółdzielcze, granty i łączenie zasobów. Przykład ten pokazuje, że gdy bariery finansowe zostają ograniczone, zaangażowanie młodych ludzi we wspólnoty energetyczne znacząco wzrasta. 

Polska: innowacje spółdzielcze a rzeczywistość regulacyjna

W Polsce CoopTech Hub wspiera rozwój wspólnot energetycznych, oferując doradztwo regulacyjne i wsparcie w tworzeniu modeli biznesowych. Młodzi profesjonaliści wykorzystują swoje kompetencje technologiczne, aby poruszać się w złożonym systemie polskich regulacji energetycznych i tworzyć rozwiązania, które zwiększają dostępność energetyki obywatelskiej.

Inicjatywa reprezentuje charakterystyczne dla młodych ludzi podejście – wykorzystanie narzędzi cyfrowych, metod startupowych i uczenia się od siebie nawzajem do demokratyzowania wiedzy o energii. Jednocześnie restrykcyjne przepisy nadal utrudniają pełne uczestnictwo młodych osób, a aktywiści pracują nad ich zmianą. 

Macedonia Północna: 2 miliony euro oszczędności dzięki młodym innowatorom

W hucie MAKSTIL w Skopje dwie Energy Scouts, Eleonora Jovanovska i Tijana Shaleva, osiągnęły w 2025 roku imponujące rezultaty. W ramach programu Young Energy Europe zidentyfikowały możliwość zwiększenia efektywności elektrycznego pieca łukowego poprzez wdrożenie systemu Eccentric Bottom Tapping (EBT).

Rezultat? 12 GWh oszczędności energii elektrycznej rocznie, 6700 ton mniej emisji CO₂ oraz około 2 miliony euro oszczędności rocznie w kosztach operacyjnych. Okres zwrotu inwestycji wyniósł zaledwie 2,58 roku. 

Ich sukces wpisuje się w szerszy trend w Europie Środkowo-Wschodniej. Program Young Energy Europe szkoli młodych specjalistów z wielu krajów, aby stawali się Energy Scouts – osobami, które identyfikują i wdrażają rozwiązania zwiększające efektywność energetyczną w swoich firmach. W całej Europie zgromadzono już ponad 70 innowacyjnych dobrych praktyk, pokazujących, że ochrona klimatu może być nie tylko działaniem etycznym, ale również ekonomicznie opłacalnym. 

Bruksela: od wykluczenia do realnego wpływu

Jedną z najważniejszych zmian w 2025 roku było większe otwarcie instytucji europejskich na głos młodych ludzi. Komisja Europejska nie tylko zaczęła ich słuchać, ale stworzyła struktury umożliwiające młodzieży realny wpływ na politykę energetyczną.

W czerwcu 2025 roku 60 Young Energy Ambassadors uczestniczyło w European Sustainable Energy Week (EUSEW), angażując się w dyskusje dotyczące polityki energetycznej i współtworząc działania skierowane do młodzieży. Wśród tematów znalazły się m.in. zrównoważony rozwój miast i greenwashing – kwestie wskazane przez młodych ludzi jako szczególnie istotne. 

Od 2025 roku Young Energy Ambassadors uczestniczą również w programie mentoringowym z ekspertami ds. energii w Dyrekcji Generalnej ds. Energii Komisji Europejskiej. Oznacza to odejście od symbolicznego udziału młodzieży na rzecz systematycznego włączania jej perspektywy w proces tworzenia europejskiej polityki energetycznej. 

Niewidzialna bariera: wykluczenie finansowe

Za tymi historiami sukcesu kryje się jednak trwały problem. Badania EYEN opublikowane w marcu 2025 roku pokazują, że młodzi ludzie nie są oficjalnie uznawani za grupę szczególnie narażoną na problemy jako konsumenci energii w polityce UE, mimo że są nieproporcjonalnie dotknięci ubóstwem energetycznym.

Młodzi ludzie często:

• osiągają niskie dochody i mieszkają w wynajmowanych lokalach o niskiej efektywności energetycznej;
• muszą pokonać próg finansowy 1500–3500 euro, aby dołączyć do wspólnot energetycznych;
• mają trudności z dostępem do tradycyjnych źródeł finansowania ze względu na brak zabezpieczenia lub historii kredytowej. How Young People Are Shaping Eu…

To paradoks: oczekuje się od młodych ludzi, że będą napędzać transformację energetyczną, a jednocześnie ogranicza się ich dostęp do mechanizmów, które mają tę transformację umożliwiać.

Październik 2025: największe Forum Młodzieży Energetycznej

W październiku 2025 roku w Katanii odbyło się czwarte European Youth Energy Forum – największa dotychczas edycja wydarzenia. Wzięło w nim udział 100 młodych osób z Europy i regionu Morza Śródziemnego, wybranych w ramach otwartego procesu rekrutacyjnego.

Forum, współorganizowane z International Renewable Energy Agency (IRENA) i wspierane przez Enel Foundation, koncentrowało się na haśle „From Potential to Skills: Shaping Young Professionals for the Energy Transition”. Hybrydowy format obejmował dziesięć cotygodniowych sesji online oraz pięciodniowe wydarzenie stacjonarne, podczas którego uczestnicy pracowali nad konkretnymi propozycjami dotyczącymi kompetencji potrzebnych młodym profesjonalistom w sprawiedliwej i zrównoważonej transformacji energetycznej. 

Czego domagają się młodzi ludzie?

Rekomendacje przedstawione komisarzowi Jørgensenowi w lutym 2025 roku są bardzo konkretne:

1. Uznanie młodych ludzi za grupę szczególnie narażoną w politykach energetycznych.
2. Rozszerzenie mechanizmów wsparcia finansowego, w tym ukierunkowanych dotacji i grantów dla młodych najemców.
3. Zapewnienie reprezentacji młodzieży w procesach decyzyjnych na poziomie lokalnym, krajowym i europejskim.
4. Usunięcie barier finansowych utrudniających udział we wspólnotach energetycznych.
5. Wzmocnienie edukacji i działań informacyjnych, które pozwolą młodym ludziom zdobywać kompetencje potrzebne w transformacji energetycznej.

Nie są to jedynie postulaty. To praktyczne rozwiązania oparte na badaniach, doświadczeniach młodych ludzi i sprawdzonych przykładach inicjatyw prowadzonych przez młodzież.

Poza polityką: model budapeszteński

We wrześniu 2025 roku European Youth Centre w Budapeszcie zorganizowało sesję studyjną „Faith in Action”, podczas której młodzi liderzy zmian analizowali, w jaki sposób wiara i demokracja mogą wspierać aktywizm klimatyczny.

Jednym z ważnych punktów programu była wizyta w Aurora Climate Garden – innowacyjnym projekcie agroforestry, który przekształcił żwirowy parking w zieloną przestrzeń dzięki wykorzystaniu miejskich odpadów i pracy wolontariuszy. W ciągu pięciu lat inicjatywa prowadzona przez młodych ludzi stała się miejscem edukacji ekologicznej, organizującym spacery i warsztaty dla szkół, uniwersytetów, organizacji pozarządowych i firm. 

Projekt pokazuje, co młodzi ludzie mogą osiągnąć, gdy otrzymują przestrzeń, zasoby i zaufanie – nie tylko po to, by uczestniczyć, ale przede wszystkim po to, by przewodzić zmianom.

European Energy Communities Facility: 7 milionów euro na energię obywatelską

Uruchomiony we wrześniu 2024 roku i działający do lutego 2028 roku European Energy Communities Facility przeznacza 7 milionów euro na wsparcie co najmniej 140 wspólnot energetycznych w tworzeniu solidnych planów biznesowych dla projektów związanych z energią odnawialną.

Choć program nie jest skierowany wyłącznie do młodzieży, jego koncentracja na usuwaniu barier finansowych i budowaniu kompetencji bezpośrednio odpowiada na problemy, z którymi mierzą się młodzi ludzie chcący angażować się we wspólnoty energetyczne. Według 10. raportu State of the Energy Union, opublikowanego w listopadzie 2025 roku, w UE działa już ponad 8000 wspólnot energetycznych, a udział młodzieży w ich działalności systematycznie rośnie. 

Jak naprawdę wygląda sukces?

Marine Cornelis, dyrektorka wykonawcza Next Energy Consumer, wspomina rozmowę z przedstawicielami EYEN. Po ich wystąpieniu podczas Citizens' Energy Forum jeden z wysokich rangą decydentów zwrócił uwagę, że wcześniej nie zdawał sobie sprawy, iż młodzi ludzie mogą nie mieć środków, czasu czy wiarygodności potrzebnych do aktywnego udziału w transformacji energetycznej. To właśnie dlatego organizacje prowadzone przez młodych ludzi, takie jak EYEN, są tak ważne. Nie czekają na pozwolenie – tworzą własne przestrzenie działania i otwierają je na innych.

Boom na miejsca pracy w sektorze energii odnawialnej

Transformacja energetyczna to również ogromna szansa gospodarcza. W 2025 roku europejski sektor fotowoltaiczny miał zatrudniać ponad milion osób, w porównaniu z 648 100 pod koniec 2022 roku. Europejski sektor energetyki wiatrowej ma natomiast wzrosnąć z 300 000 miejsc pracy w 2022 roku do ponad 900 000 w 2030 roku. Młodzi ludzie nie są jedynie beneficjentami tego wzrostu – sami go napędzają. Od programistów tworzących inteligentne sieci energetyczne po inżynierów projektujących bardziej efektywne technologie odnawialne, młodzi profesjonaliści znajdują się w centrum innowacji w dziedzinie czystej energii.

Wybór, przed którym stoi Europa

Europa znalazła się na rozdrożu. Możemy nadal traktować młodych ludzi jako przyszłych interesariuszy, zapraszać ich na wydarzenia, a jednocześnie zamykać przed nimi drzwi do realnych procesów decyzyjnych. Możemy też dostrzec to, co już się dzieje: młodzi ludzie już dziś kształtują energetyczną przyszłość Europy – z instytucjonalnym pozwoleniem lub bez niego. Pytanie brzmi, czy europejskie instytucje nadążą za tą zmianą. Jak powiedzieli Young Energy Ambassadors w swoim przesłaniu wideo skierowanym do europejskich liderów:

„Nie prosimy, żebyście oddali nam przyszłość. Mówimy wam, że już ją budujemy.” 

Dowody z 2025 roku są jasne: kiedy młodzi ludzie otrzymują zasoby, uznanie i realny wpływ na podejmowanie decyzji, a nie jedynie możliwość symbolicznego uczestnictwa, osiągają konkretne rezultaty. Od 2 milionów euro rocznych oszczędności w macedońskiej hucie po rekomendacje, które wpłynęły na europejską politykę energetyczną – młodzi ludzie pokazują, że nie tylko chcą zmiany, ale potrafią ją tworzyć. Przyszłość energetyczna Europy już jest kształtowana przez młodych ludzi. Pytanie tylko, czy europejskie instytucje będą wystarczająco mądre, aby podążyć za ich przykładem.

Źródła

• Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Energii (2025)
• European Youth Energy Network (EYEN) (2025)
• European Sustainable Energy Week (EUSEW) (2025)
• Young Energy Europe Programme (2024–2025)
• Next Energy Consumer (2025)
• European Energy Communities Facility (2024–2028)

O projekcie

Artykuł powstał w ramach projektu Energy Literacy for Youth (ELY) – europejskiej inicjatywy Erasmus+, której celem jest rozwijanie kompetencji energetycznych młodych osób, ze szczególnym uwzględnieniem grup marginalizowanych. Projekt realizują Fundacja Otwarty Plan (Polska), MigLAB (Niemcy), Youth and Environment Europe oraz INFORSE-Europe (Dania).