Publicystyka - ngo.pl

Od wielu lat profesjonaliści z Centrum Pomocy Dzieciom w Warszawie, widząc zapotrzebowanie na wsparcie psychologiczne wśród rodziców zastępczych, organizują dla nich grupy wsparcia. Ostatnią taką grupę zrealizowano w okresie wrzesień 2025 - styczeń 2026.

Rodzicielstwo zastępcze jest szczególną formą opieki i pomocy dzieciom, które zostały w swoim życiu skrzywdzone. Do rodzin zastępczych trafiają wyłącznie dzieci po bardzo trudnych przejściach, dla których dom rodzinny niemal zawsze oznaczał przemoc i zaniedbanie, rodzica niewydolnego wychowawczo, uzależnionego lub zmagającego się z chorobą psychiczną. Opieka nad dzieckiem skrzywdzonym jest bardziej wymagająca i różni się od wychowywania dziecka urodzonego w kochającej, zdrowej rodzinie. Dzieci zabezpieczone poza rodziną biologiczną, w wyniku doświadczonej traumy, mają trudności z nawiązaniem relacji z opiekunami i rówieśnikami, często wykazują obojętność emocjonalną i lęk przed bliskością, jednocześnie bardzo jej potrzebując. Mogą przejawiać nadmierną czujność i tendencję do testowania granic, wykazują większe problemy z kontrolą emocji, odczytywaniem intencji, respektowaniem zasad. Z powodu niskiego poczucia własnej wartości trudno przyjmować im pozytywne sygnały miłości czy akceptacji od rodziców zastępczych. 

Mimo doświadczonych krzywd ze strony najbliższych mogą odczuwać konflikt lojalnościowy, który utrudnia odnalezienie się w nowym środowisku, a poczucie straty i odrzucenia przez rodzinę biologiczną, wpływają na ich codzienne funkcjonowanie i stan emocjonalny. Wśród nastolatków i dzieci starszych istnieje zwiększone ryzyko podejmowania ryzykownych zachowań czy problemów z agresją.

Rolą rodziny zastępczej jest natomiast stworzenie warunków, w których dziecko skrzywdzone może poczuć się bezpiecznie, doświadczyć funkcjonowania zdrowej rodziny, uczyć się ufać i budować bezpieczną relację z dorosłym i niwelować efekty często wieloletnich zaniedbań. A lista zaniedbań i deficytów dzieci trafiających do pieczy bywa bardzo długa i obejmować może wszystkie sfery życia.

Do wyzwań związanych bezpośrednio z wychowywaniem i opieką nad przyjętym dzieckiem dochodzi również nierzadko trudna współpraca z rodzicami biologicznymi dzieci lub z systemem, ale też tak prozaiczne kwestie jak finansowe zabezpieczenie potrzeb dzieci korzystających z specjalistycznych terapii i konsultacji. Droga rodzicielstwa zastępczego bywa naprawdę wymagająca. 

Tymczasem, aby dzieci po trudnych doświadczeniach mogły zdrowieć, odzyskiwać poczucie bezpieczeństwa i umieć w przyszłości budować bezpieczne relacje potrzebni są odpowiednio przygotowani rodzice zastępczy - kompetentni, stabilni i mogący liczyć na różne formy wsparcia przez cały czas realizowania swoich zadań.

Grupa wsparcia realizowana w ramach działania Centrum Pomocy Dzieciom w Warszawie po raz kolejny już odbyła się w formie zdalnych spotkań. Ta forma daje szanse na dotarcie z ofertą pomocy do rodzin zastępczych z całej Polski, także z małych miejscowości, gdzie lokalna specjalistyczna oferta bywa dość uboga bądź nie ma jej wcale. Forma zdalna ułatwiła też spotkania o dość nietypowej porze, w godzinach wieczornych. Okazuje się, że to ta pora jest najlepsza na wpisanie kolejnej aktywności w intensywny i napięty grafik rodziców zastępczych.

Spotkania odbywały się regularnie raz na dwa tygodnie, planowo trwały 3 godziny jednak nierzadko silna potrzeba rozmowy i bycia w grupie nie mieściła się w tych ramach i spotkania przedłużały się. Dla zapewnienia intymnego charakteru grupy i zwiększenia poczucia bezpieczeństwa grupa miała charakter zamknięty, tzn. w trakcie cyklu spotkań nie dołączały do grona uczestników nowe osoby.

Głównymi celami spotkań grupowych było:

Wzajemna edukacja.

Wzmocnienie kompetencji rodzicielskich

Wymiana doświadczeń i dobrych praktyk

Wsparcie emocjonalne

Spotkania grupy wsparcia dały uczestnikom przestrzeń do rozmowy w bezpiecznych warunkach, z gwarancją bycia wysłuchanym i nieocenianym. Odkrywana wspólnota doświadczeń pozwalała na przezwyciężanie poczucia osamotnienia. Uczestnicy mogli jednocześnie otrzymywać wsparcie i dawać je innym, dzięki wspólnemu pochylaniu się nad omawianymi problemami np. w zakresie radzenia sobie z trudnymi zachowaniami dzieci czy przygotowania do kontaktu z rodzicami biologicznymi. Grupowe dyskusje z udziałem specjalistów to też świetna okazja do pogłębienia swojego zrozumienia traumy, zaburzeń więzi czy płodowego zespołu alkoholowego. Zwiększało się poczucie sprawczości opiekunów i ich kompetencje rodzicielskie.
Równie ważne co otrzymywanie wsparcia emocjonalnego, była możliwość wymiany praktycznymi wskazówkami i wiedzą o systemie i możliwościach działania w jego ramach.
Spotkania grupy wsparcia to wreszcie możliwość podzielenia się radościami i dobrymi wydarzeniami z życia rodziny, bo te też są częścią rodzicielstwa zastępczego. Odpowiednia celebracja sukcesów i postępów dzieci, które poza realiami pieczy zastępczej być może nie byłby niczym niezwykłym, są bardzo ważnym wyrazem docenienia i zauważenia następujących zmian i włożonej pracy rodzin. 
Uczestnicy grup bardzo wysoko oceniali grupę, wielokrotnie wyrażali zadowolenie i wdzięczność za możliwość uczestniczenia w niej.

Rolą prowadzących grupę było dbanie o komfort i emocje uczestników, pilnowanie granic, tak by grupa pozostawała dla wszystkich miejscem bezpiecznym. Dzięki swojemu profesjonalizmowi i wiedzy eksperckiej a jednocześnie doświadczeń z zakresu rodzicielstwa zastępczego i pieczy zastępczej, prowadzące mogły przewodniczyć dyskusjom, uzupełniać informacje, dawać uczestnikom odpowiednie wsparcie i zrozumienie.
Przez ostatnie lata prowadzące w ramach grupy wsparły kilkadziesiąt rodzin zastępczych, asystowały przy przyjęciu do rodzin zastępczych dwanaściorga dzieci, w tym dzieci z niepełnosprawnością, adopcji toczącej się w czasie spotkań, powrotowi dziecka do rodziny pochodzenia, a także narodzinom dziecka.

W obliczu kryzysu pieczy zastępczej niezbędne są rozwiązania systemowe, jednak należy pamiętać, że mniejsze inicjatywy, często lokalne formy wsparcia również mają znaczenie. Kluczowe wydaje się zrozumieć, że kondycja rodzica zastępczego - jego przygotowanie merytoryczne, stan emocjonalny, możliwość uzyskania pomocy -przekładają się bezpośrednio na dobrostan dziecka krzywdzonego. Wsparcie rodziców zastępczych przeciwdziała poczuciu wypalenia, zwiększa ich motywację i szanse na dalsze funkcjonowanie rodziny w systemie pieczy zastępczej. Biorąc pod uwagę wciąż za małą liczbę rodzin zastępczych w Polsce, jest to zadanie o wysokim priorytecie.

Realizacja grupy była możliwa dzięki finansowemu wsparciu Fundacji Drzewo i Jutro.
Wsparcie psychologiczne i terapeutyczne dzieci i dorosłych w formie indywidualnej i grupowej w Centrum Pomocy Dzieciom Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę w Warszawie jest współfinansowane ze środków Fundacji Drzewo i Jutro w latach 2016 – 2027. Więcej informacji o projekcie.