Publicystyka - ngo.pl

Jednym z rozwiązań jest pożyczka pomostowa. Zanim jednak organizacja zdecyduje się na taką opcję, powinna dokładnie określić, jakiej kwoty potrzebuje i jakim czasie, poznać zasady udzielania finansowania tego rodzaju i przeanalizować czynniki, które mogą wpłynąć na możliwość terminowej spłaty. O tym, na co zwrócić uwagę, planując pożyczkę pomostową, w pierwszej części poradnika PAFPIO poświęconego pożyczkom dla organizacji pozarządowych.

Dotacje i granty należą do ważnych źródeł finansowania działalności organizacji pozarządowych. Potwierdzają to najnowsze dane GUS: środki publiczne stanowią blisko 46% przychodów trzeciego sektora, a dotacje z administracji samorządowej odpowiadają prawie za 23% przychodów. Pozyskanie dofinansowania oznacza możliwość realizacji projektów, zatrudnienia specjalistów czy zapewnienia ciągłości działań. Samo przyznanie środków nie zawsze oznacza jednak, że organizacja może od razu z nich skorzystać. W zależności od zasad finansowania, pieniądze mogą być wypłacane w transzach zaliczkowych albo przekazywane w formie refundacji poniesionych kosztów. 

W takiej sytuacji organizacja musi najpierw wyłożyć własne środki, a dopiero później odzyskać je w formie refundacji. Zdarza się również, że faktyczny moment wypłaty środków nie pokrywa się z zaplanowanym harmonogramem realizacji danego projektu. Wynagrodzenia dla zespołu czy zatrudnionych specjalistów, faktury dla podwykonawców za realizację różnych usług nierzadko trzeba zapłacić zgodnie z wyznaczonym terminem płatności, choć środki na ich sfinansowanie mają wpłynąć za kilka tygodni lub miesięcy.

To właśnie w takim momencie może pojawić się zjawisko luki płynnościowej. Chodzi o różnicę między terminem, w którym organizacja musi zapłacić za swoje zobowiązania, a terminem, w którym otrzyma pieniądze, np. z grantu, potrzebne do ich pokrycia.

Pojawienie się luki płynnościowej nie oznacza automatycznie, że organizacja źle zarządza finansami. Przejściowy brak pieniędzy na realizację projektu związany z oczekiwaniem na transzę finansowania od grantodawcy to nie to samo, co brak środków na jego ostateczne sfinansowanie. Jeżeli organizacja ma wiarygodne źródło przyszłego wpływu, ale musi poczekać na otrzymanie pieniędzy, może potrzebować pożyczki pomostowej. Jeśli natomiast nie ma pewności, czy przyszłe przychody wystarczą na pokrycie kosztów, samo pożyczenie pieniędzy nie rozwiąże problemu.

Żeby ocenić, czy organizacja rzeczywiście potrzebuje pożyczki pomostowej, musi najpierw zaplanować swoje przepływy finansowe. Kluczowe jest ustalenie, kiedy pojawią się wydatki, kiedy można spodziewać się wpływu dotacji i jak duża różnica między tymi terminami może wystąpić.

W pierwszej kolejności organizacja powinna przeanalizować swoją sytuację finansową i określić, czy realizacja projektu rzeczywiście wymaga pozyskania dodatkowego finansowania. Najlepiej zrobić to jeszcze przed rozpoczęciem projektu, kiedy organizacja zna już warunki dofinansowania z grantu czy dotacji i może zestawić je z planowanymi wydatkami.

W praktyce warto odpowiedzieć na cztery pytania:

• Kiedy moja organizacja musi ponieść pierwsze wydatki?
• Kiedy i na jakich warunkach otrzymamy pierwszą transzę dotacji/grantu?
• Które koszty będziemy musieli najpierw pokryć z własnych środków, a których terminy płatności możemy wydłużyć?
• Jakie środki własne mamy dostępne i jaką ich część musimy zostawić na bieżące funkcjonowanie organizacji?

Ostatnie pytanie jest szczególnie istotne. Przykładowo, jeżeli organizacja ma na koncie 80 tys. zł, nie oznacza to, że całą tę kwotę może przeznaczyć na prefinansowanie projektu (w oczekiwaniu na środki z grantu). Dlatego nie należy też utożsamiać salda rachunku bankowego z kwotą, którą można bezpiecznie wydać. Pieniądze są oczywiście potrzebne również na codzienne funkcjonowanie organizacji, a także realizację konkretnych działań rozpoczętych wcześniej. Co więcej, organizacja może mieć na koncie całkiem spore środki, które jednak obwarowane są umowami grantowymi i nie można – nawet czasowo – skorzystać z nich do opłacenia kosztów w ramach innej umowy. 

Dlatego warto sporządzić prosty zestaw wpływów i wydatków, uwzględniający konkretne daty. Przykładowo, nie wystarczy zapisać, że w marcu organizacja otrzyma 100 tys. zł dotacji, a jej wydatki wyniosą 70 tys. zł. Trzeba sprawdzić, czy pieniądze wpłyną przed terminami płatności związanych z projektem, czy po nich.

Dopiero takie zestawienie pokaże, czy i kiedy pojawi się luka finansowa, jak duża będzie oraz jak długo organizacja będzie musiała ją finansować dzięki pożyczce pomostowej.

Jak powinno wyglądać takie zestawienie? Planując finansowanie projektu z dotacji lub grantu, warto uwzględnić następujące kwestie:

• daty planowanych wypłat transz i ich wysokość,
• wydatki, które trzeba ponieść przed uzyskaniem refundacji, oraz kompletny kalendarz płatności obejmujący cały projekt,
• terminy składania dokumentów niezbędnych do uruchomienia kolejnych transz dotacji lub uzyskania refundacji wydatków,
• przewidywany czas weryfikacji dokumentów przez grantodawcę,
• środki własne, które można przeznaczyć na projekt bez zagrożenia dla innych działań – w momencie oczekiwania na pierwszą i kolejne transze dofinansowania z grantu/dotacji,
• pozostałe wpływy i zobowiązania organizacji.

Ważne, aby uwzględnić rzeczywiste terminy. Jeżeli jakaś faktura związana z realizacją projektu musi być opłacona do 10 marca, a transza ma wpłynąć pod koniec marca, organizacja musi mieć pieniądze na pokrycie kosztów już na początku miesiąca.

Warto również przygotować dwa warianty harmonogramu. Pierwszy powinien zakładać terminową wypłatę środków przez grantodawcę. Drugi – opóźnienie, np. o miesiąc. Dzięki temu można sprawdzić, czy ewentualne przesunięcie przelewu zagrozi terminowym płatnościom i jak duże dodatkowe finansowanie – pożyczka – będzie potrzebne.

Jednym z częstych błędów jest określenie kwoty pożyczki pomostowej, którą organizacja planuje zaciągnąć, na podstawie całkowitej wartości projektu. Jeżeli organizacja realizuje przedsięwzięcie o wartości np. 300 tys. zł, nie oznacza to, że musi pożyczyć 300 tys. zł. Potrzebuje jedynie takiej kwoty, która pozwoli pokryć wydatki w okresie, gdy nie ma jeszcze dostępu do zaplanowanych wpływów z dotacji czy grantu.

Przykład: fundacja realizuje projekt o wartości 240 tys. zł. Pierwsza transza dofinansowania z grantu w wysokości 120 tys. zł ma wpłynąć w kwietniu, ale już w marcu trzeba opłacić faktury związane z realizacją projektu w wysokości 65 tys. zł. Fundacja ma 25 tys. zł wolnych, własnych środków, które może bezpiecznie przeznaczyć na te wydatki. W takim uproszczonym scenariuszu brakuje jej 40 tys. zł. 

Co ważne, takie obliczenia to punkt wyjścia do dalszych obliczeń, a nie automatyczna rekomendacja zaciągnięcia pożyczki w takiej wysokości. Przed ustaleniem ostatecznej kwoty finansowania fundacja powinna przeanalizować również kolejne wydatki i planowane wpływy, a także sprawdzić, czy harmonogram płatności nie spowoduje powstania następnej luki finansowej. Istotne jest zwłaszcza uwzględnienie ryzyka opóźnienia kolejnej transzy dotacji lub wydłużenia procesu refundacji. Jeśli organizacja założy, że środki wpłyną dokładnie w przewidzianym terminie, może się okazać, że pożyczka wystarczy na pokrycie pierwszych faktur, ale zabraknie pieniędzy na następne zobowiązania albo terminową spłatę finansowania. Dlatego warto przeanalizować kilka scenariuszy, w tym taki, w którym wypłata środków przesuwa się o kilka tygodni, oraz sprawdzić, jak wpłynie to na płynność finansową organizacji. Przy kalkulacji należy też uwzględnić całkowity koszt pożyczki, w tym odsetki i ewentualne dodatkowe opłaty. Pozwoli to określić nie tylko potrzebną kwotę, ale również bezpieczny okres finansowania.

Równie ważne jest, aby nie pożyczyć ani zbyt małej, ani zbyt dużej kwoty. Zbyt niska może nie wystarczyć na pokrycie wszystkich wydatków w okresie oczekiwania na dotację, co zmusi organizację do szukania kolejnych źródeł pieniędzy. Z kolei pożyczka wyższa niż rzeczywiste potrzeby oznacza niepotrzebne koszty odsetek i może zwiększyć obciążenie budżetu organizacji. Dlatego wysokość finansowania powinna wynikać z rzetelnej analizy przepływów pieniężnych, uwzględniającej zarówno planowane wydatki, jak i ryzyko opóźnień w wypłacie środków z dotacji/grantu.

Pożyczka pomostowa to krótkoterminowe finansowanie zwrotne, które pozwala organizacji pozarządowej pokryć wydatki związane z realizacją projektu w okresie, gdy środki przeznaczone na jego sfinansowanie nie są jeszcze dostępne. Może być wykorzystywana m.in. do prefinansowania działań przed podpisaniem umowy dotacyjnej, oczekiwania na wypłatę pierwszej lub kolejnej transzy dofinansowania, a także pokrycia kosztów, które zostaną zrefundowane po ich poniesieniu i rozliczeniu. Jej celem jest zapewnienie ciągłości finansowania projektu mimo różnicy między terminami ponoszenia wydatków a terminami otrzymywania środków.

To rozwiązanie jest znaczącą pomocą dla organizacji, jeżeli zna źródło przyszłego wpływu i potrafi oszacować termin jego otrzymania. To szczególnie istotna kwestia, ponieważ warunkiem uzyskania pożyczki jest wskazanie wiarygodnego źródła jej spłaty. Oznacza to, że organizacja powinna nie tylko określić wysokość potrzebnego finansowania i przewidywany czas jego wykorzystania, ale również wykazać, z jakich konkretnych wpływów spłaci pożyczony kapitał i odsetki.

Poza tym, przed podjęciem decyzji o skorzystaniu z pożyczki pomostowej należy sprawdzić dodatkowe kwestie. Kluczowa jest m.in. odpowiedź na pytanie, czy finansowanie pożyczką jest zgodne z warunkami grantu? Przy ubieganiu się o refundację trzeba będzie udokumentować poniesione wydatki, np. przedstawić faktury i potwierdzenia płatności. Grantodawca może również wymagać informacji o źródle finansowania kosztów, dlatego warto wcześniej upewnić się, czy pożyczka nie będzie sprzeczna z warunkami umowy dotacyjnej. W przeciwnym razie organizacja może napotkać problemy z rozliczeniem wydatków i uzyskaniem refundacji.

Kolejnym krokiem powinno być przygotowanie wstępnego planu spłaty pożyczki. To ważne nie tylko dlatego, że podobnych informacji może wymagać podmiot udzielający finansowania, ale przede wszystkim dlatego, że pozwala samej organizacji ocenić, czy będzie w stanie bezpiecznie spłacić zobowiązanie.

Taka analiza powinna uwzględniać:

• źródło spłaty pożyczki – należy wskazać, z jakich konkretnych środków organizacja spłaci kapitał i odsetki; jeśli spłata ma nastąpić z dotacji lub refundacji, trzeba ustalić, jaka część otrzymanych pieniędzy będzie mogła zostać przeznaczona na ten cel, warto również określić, z jakich środków organizacja będzie regulować ewentualne raty przypadające przed otrzymaniem dotacji,
• przewidywany termin otrzymania dotacji lub refundacji – kiedy środki mają wpłynąć na konto organizacji i czy termin ten jest realny w świetle harmonogramu projektu oraz procedur grantodawcy, dodatkowo:
• określenie ryzyka opóźnienia wypłaty środków – informacje mówiące o tym, jak przesunięcie transzy lub refundacji o kilka tygodni albo miesięcy wpłynie na możliwość terminowej spłaty zobowiązania,
• plan awaryjny – z jakiego źródła organizacja pokryje zobowiązanie, jeżeli dotacja lub refundacja nie wpłynie w zakładanym terminie,
• zdolność do obsługi zobowiązania – organizacja powinna sprawdzić, czy będzie w stanie terminowo regulować raty i inne koszty pożyczki, nie narażając przy tym bieżącej działalności na utratę płynności finansowej, wymaga to uwzględnienia zarówno aktualnych zobowiązań, jak i planowanych wydatków oraz możliwych opóźnień w wypłacie dotacji.

Jeśli organizacja przeanalizowała swoją sytuację finansową, określiła potrzebną kwotę i przygotowała plan spłaty, kolejnym krokiem jest wybór podmiotu, który pożyczy pieniądze. 

Organizacje pozarządowe mogą sprawdzać oferty banków komercyjnych, które udzielają finansowania również podmiotom prowadzącym działalność non-profit. Dostępność konkretnego kredytu lub pożyczki zależy jednak od polityki danego banku, formy prawnej organizacji, jej sytuacji finansowej i celu finansowania. Dostępne są również programy finansowania dla podmiotów ekonomii społecznej, obsługiwane przez wyznaczonych pośredników finansowych. Jednak szczególną uwagę warto zwrócić na wyspecjalizowane fundusze pożyczkowe wspierające organizacje pozarządowe oraz podmioty ekonomii społecznej. 

Dlaczego warto rozważyć współpracę z podmiotem specjalizującym się w finansowaniu NGO? Istotna jest nie tylko sama oferta, ale również znajomość specyfiki działania organizacji pozarządowych. Partner, który zna realia trzeciego sektora, może pomóc organizacji przeanalizować plan finansowania, ocenić realność przewidywanych wpływów i dopasować harmonogram spłaty do spodziewanych przychodów. Nie oznacza to oczywiście automatycznego przyznania pożyczki. Podmiot udzielający finansowania powinien ocenić ryzyko, wiarygodność źródła spłaty i możliwości finansowe konkretnej organizacji.

Na jakie warunki pożyczki zwrócić uwagę? Na pewno nie należy kierować się wyłącznie oprocentowaniem. Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić kilka elementów:

• Całkowity koszt pożyczki. Należy uwzględnić oprocentowanie, ewentualną prowizję za udzielenie finansowania i wszelkie inne koszty przewidziane w umowie. Warto również ustalić, czy oprocentowanie jest stałe, czy zmienne, oraz w jaki sposób może się zmienić w trakcie spłaty.
• Kwota, która faktycznie trafi na konto. Jeśli pożyczkodawca pobiera opłatę już w momencie uruchomienia finansowania, wypłacona kwota może być niższa niż wartość zobowiązania wskazana w umowie. Trzeba więc sprawdzić, czy organizacja otrzyma wystarczająco dużo pieniędzy, aby pokryć zaplanowane wydatki.
• Okres finansowania i harmonogram spłaty. Termin spłaty powinien odpowiadać przewidywanemu wpływowi dotacji lub refundacji. Warto ustalić, czy możliwa jest spłata jednorazowa po otrzymaniu środków, czy też pożyczka wymaga regularnych rat. Jeśli raty przypadają jeszcze przed wpływem dotacji, organizacja musi mieć inne źródło, z którego będzie mogła je pokryć.
• Możliwość wcześniejszej spłaty. Jeśli organizacja otrzyma dotację wcześniej, niż zakładała, może chcieć szybciej zwrócić pożyczone pieniądze i ograniczyć koszty odsetek. Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić, czy wcześniejsza spłata jest możliwa i czy wiąże się z dodatkowymi opłatami.
• Zabezpieczenia i wymagane dokumenty. Pożyczkodawca może oczekiwać określonych zabezpieczeń oraz dokumentów dotyczących sytuacji finansowej organizacji, jej budżetu i źródła spłaty. Warto wcześniej ustalić, jakie wymagania trzeba spełnić i czy organizacja jest w stanie je zrealizować.
• Czas rozpatrzenia wniosku i uruchomienia środków. Przy pożyczce pomostowej termin ma szczególne znaczenie. Nawet korzystna oferta nie rozwiąże problemu, jeśli pieniądze trafią na konto dopiero po terminie płatności faktur, w którym organizacja musi pokryć swoje zobowiązania. Należy więc sprawdzić nie tylko czas potrzebny na decyzję, ale również formalności poprzedzające wypłatę środków.
• Elastyczność w przypadku zmiany sytuacji. Warto zapytać, czy możliwe jest uzgodnienie harmonogramu dopasowanego do wpływów organizacji oraz jakie procedury obowiązują, gdy dotacja lub refundacja się opóźni. Nie można zakładać, że opóźnienie wypłaty środków automatycznie przesunie termin spłaty pożyczki.

Organizacja nie zawsze może z wyprzedzeniem przewidzieć problemy z dostępnością środków. Zdarza się, że zgodnie z umową dotacja miała zostać wypłacona przed rozpoczęciem projektu, ale przelew się opóźnia. Innym razem organizacja realizuje już zaplanowane działania, a grantodawca informuje o przesunięciu terminu wypłaty kolejnej transzy. Również w takiej sytuacji warto rozważyć pożyczkę pomostową. Warunkiem otrzymania wsparcia jest udokumentowanie przez organizację wiarygodnego źródła przyszłego wpływu i wykazanie, że będzie w stanie spłacić zobowiązanie.

Co zrobić, gdy organizacja znajdzie się w takiej sytuacji? Należy ponownie przeanalizować przepływy pieniężne: ustalić, które płatności trzeba uregulować przed przewidywanym terminem wpływu środków z dotacji, ile pieniędzy brakuje. Następnie warto sprawdzić możliwość uzyskania pożyczki pomostowej, uwzględniając czas potrzebny na rozpatrzenie wniosku i uruchomienie finansowania. Warto przygotować aktualny harmonogram wydatków i wpływów, dokumenty potwierdzające przyznanie dotacji oraz informacje o przewidywanym terminie wypłaty środków.

Należy przy tym pamiętać, że samo opóźnienie wypłaty środków z dotacji nie gwarantuje otrzymania pożyczki. Podmiot udzielający finansowania oceni sytuację finansową organizacji, wysokość potrzebnej kwoty oraz wiarygodność źródła spłaty. Dlatego tak ważne jest, aby nawet w nieprzewidzianej sytuacji przygotować realistyczny plan spłaty i uwzględnić możliwość dalszego przesunięcia wypłaty środków.

Dla organizacji pozarządowej pożyczka pomostowa może być sposobem na zachowanie ciągłości działań i wykorzystanie przyznanego dofinansowania z grantu czy dotacji. Pozwala pokryć wydatki w czasie, gdy pieniądze są jeszcze niedostępne, oraz uniknąć sytuacji, w której projekt nie może ruszyć z powodu przejściowego braku środków.

Dobrze zaplanowana pożyczka pomostowa nie finansuje niepewnej przyszłości. Pomaga przejść przez okres oczekiwania na środki, których organizacja ma wiarygodną podstawę się spodziewać. Warunkiem jest rzetelna kalkulacja, znajomość zasad dotacji i realistyczny harmonogram spłaty.

www.pafpio.pl