Publicystyka - ngo.pl

Edwin Bendyk (prezes Fundacji Batorego) i Piotr Buras (dyrektor ECFR Warszawa) w najnowszym raporcie „Europa jako odpowiedź. Polska strategia na czas chaosu” przekonują, że Unia Europejska pozostaje najlepszym narzędziem do budowy odporności i systemu bezpieczeństwa państwa. Publikacja kreśli zarys „strategii realistycznego przywództwa”, udowadniając, że dzielenie się suwerennością nie oznacza jej utraty, lecz zwielokrotnienie potencjału Polski wobec rosyjskiego imperializmu.

Wielu polityków z prawej strony sceny strony politycznej dostrzega w Unii Europejskiej zagrożenie dla polskiej suwerenności i interesu narodowego. Jarosław Kaczyński postuluje, by podjąć rokowania w sprawie opuszczenia Unii jako sposób na odzyskanie na nią wpływu, który doprowadziłby do korzystnych dla Polski, jego zdaniem, zmian.

Czy rzeczywiście uczestnictwo w Unii Europejskiej nie zapewnia korzyści w wymiarze strategicznym uzasadniającym przynależność do struktury wymagającej licznych zobowiązań ograniczających dosłownie rozumianą suwerenność?

Raport „Europa jako odpowiedź. Polska strategia na czas chaosu” podejmuje to pytanie. Edwin Bendyk i Piotr Buras podkreślają, że dotychczasowy porządek świata oparty na regułach i prawie legł w gruzach. Dominujący aktorzy aspirujący do ukształtowania nowego ładu odwołują się do argumentu siły - sięgają po wojnę i zbrojną przemoc jako uzasadniony sposób prowadzenia polityki.

Radykalnie zmienił się kontekst bezpieczeństwa Polski i Europy. Z jednej strony rosyjska pełnoskalowa agresja na Ukrainę 24 lutego 2022 roku pokazała jednoznacznie, że Rosja jest i pozostanie zagrożeniem dla europejskiego bezpieczeństwa. Z drugiej strony dotychczasowy niewzruszony gwarant tego bezpieczeństwa – Stany Zjednoczone stały się czynnikiem niepewności i podejmują działania, które bezpośrednio grożą polskiemu interesowi (porozumienie z Rosją w sprawie oleju napędowego, presja na Ukrainę by zawarła niekorzystny pokój, zachęcanie państw europejskich by wznowiły import gazu z Rosji). Rosnąca asertywna potęga Chin przejawiająca się w agresywnej polityce handlowo-przemysłowej również osłabia europejską gospodarkę.

Żyjemy w niebezpiecznym świecie. Polacy mają tego świadomość. Kiedy we wrześniu 2025 roku zapytano Polki i Polaków o to, czy „w chwili obecnej istnieje czy też nie istnieje zagrożenie dla niepodległości Polski”, pozytywnie odpowiedziało 63 proc. ankietowanych, negatywnie tylko 26 proc. To najwyższy odsetek od 1991 roku, kiedy CBOS zaczął zadawać takie pytanie. Nawet jeśli te obawy są przesadzone (badanie przeprowadzono kilka dni po wtargnięciu rosyjskich dronów w polską przestrzeń powietrzną), odpowiedzialni za państwo muszą potraktować je poważnie i zapewnić właściwą odpowiedź.

Autorzy raportu przekonują, że odpowiedzią najlepszą w obecnym kontekście jest Unia Europejska, system instytucji współkształtowany przez państwa członkowskie, a więc i Polskę, by nie rezygnując z interesów narodowych poszukiwać wspólnego dobra członków Wspólnoty i dla jego realizacji łączyć zasoby. Polska jest wielkim beneficjentem unijnego systemu, bo dzięki przynależności do UE zwielokrotniła własny potencjał rozwojowy osiągając spektakularny sukces w wymiarze gospodarczym, społecznym, infrastrukturalnym.

Unia, nawet jeśli uwzględni się liczne uzasadnione uwagi krytyczne odnośnie do wielu sposobów działania unijnych struktur i instytucji, nadal może dalej pełnić rolę platformy umożliwiającej zwielokrotnianie zasobów pojedynczych państw poprzez łączenie ich we wspólnotowy zasób wyrażający się w zintegrowanej polityce handlowej, wspomaganiu polityk przemysłowych, działań na rzecz obronności i bezpieczeństwa.

O tym, że dla państw Europy nie istnieje lepsza alternatywa niż Unia, a opowieści o jej opuszczeniu, to niebezpieczne mrzonki podejmowane na potrzeby wewnątrzkrajowej gry politycznej boleśnie przekonała się Wielka Brytania. Dziś większość Brytyjczyków żałuje efektów takiej rozgrywki. Premier Andy Burnham rozpoczął narodowy dialog o odnowieniu relacji z UE, a Institute for Public Policy Research opublikował w październiku b.r. raport przekonujący, że „tylko członkostwo w UE odpowiada na to, czego naprawdę chcą wyborcy: kontroli nad własnym życiem, uwolnienia od niestabilności oraz nowego, transformacyjnego podejścia do świata”.

Unia Europejska to najlepsze dla Polski narzędzie do realizowania narodowego interesu, a zwłaszcza budowy systemu bezpieczeństwa i społeczno-gospodarczego rozwoju wobec trwałego zagrożenia, jakim jest rosyjski imperializm. By cele te spełniała, potrzebna jest aktywna polityka polskiego państwa. Jednym jej z filarów musi być utrzymywanie przekonania o trwałości rosyjskiego zagrożenia i konieczności budowy i utrzymywania systemu kolektywnego bezpieczeństwa uzupełniającego zarówno wysiłek obronny poszczególnych państw, jak i istniejące, mimo osłabienia struktury bezpieczeństwa transatlantyckiego w ramach NATO.

Drugi filar, to aktywna polityka wobec Ukrainy polegająca na konsekwentnym wsparciu w wysiłku wojennym, tak by państwo to mogło zakończyć wojnę na swoich warunkach i stać się integralną częścią europejskiego systemu bezpieczeństwa. By tak się stało, Ukraina musi być z zintegrowana z Europą w wymiarze politycznym i gospodarczym. Tym celom powinny być podporządkowane inne cele polityki polskiej wobec Ukrainy, wynikające z kwestii historycznych czy partykularnych interesów grup interesu gospodarczego.

Dzieląc się suwerennością w ramach wspólnej europejskiej przestrzeni bezpieczeństwa, rozwoju i dobrobytu Polska zwiększa możliwość realizacji swoich interesów i ochrony niepodległości. Pod warunkiem, że będzie aktywnie tę przestrzeń kształtować w ramach pozytywnej polityki opartej na realistycznej strategii.