Publicystyka - ngo.pl

Fundacja Oczami Brata z Częstochowy po raz kolejny udowadnia, że nie ma rzeczy niemożliwych. Organizacja, znana z innowacyjnych działań na rzecz osób z niepełnosprawnością, ogłosiła właśnie rozszerzenie działalności swojego Zakładu Aktywności Zawodowej. W jego ramach zatrudnienie znajdzie 10 nowych osób z niepełnosprawnością, głównie z niepełnosprawnością intelektualną (od stycznia 2026 roku ZAZ liczyć będzie 30 pracowników z niepełnosprawnością).

To jednak dopiero początek – aż siedmioro z tych osób podejmie pracę w charakterze aktorów i aktorek w ramach działalności Teatru Oczami Brata. Taki krok stanowi absolutny ewenement nie tylko w Polsce, ale i w skali europejskiej, pokazując, że osoby 
z niepełnosprawnościami mogą w pełni uczestniczyć w życiu kulturalnym – nie jako widzowie, lecz jako pełnoprawni twórcy.

– „Od lat powtarzam, że teatr jest przestrzenią, w której każdy człowiek ma prawo głosu. Dziś ten głos słyszymy coraz wyraźniej. To niezwykły moment – po 15 latach działalności naszego teatru możemy nie tylko grać, ale też tworzyć miejsca pracy dla aktorów z niepełnosprawnością” – mówi Paweł Bilski, prezes Fundacji Oczami Brata, założyciel i reżyser Teatru Oczami Brata oraz Dyrektor, aktor i producent Fundacji Teatr Nowy w Częstochowie.

Czym jest Zakład Aktywności Zawodowej (ZAZ)?

Zakład Aktywności Zawodowej to forma zatrudnienia chronionego, której głównym celem jest aktywizacja zawodowa osób z niepełnosprawnością w stopniu znacznym lub umiarkowanym.
ZAZ prowadzi działalność gospodarczą, a wypracowany zysk przeznacza na dalszy rozwój oraz rehabilitację swoich pracowników. W ramach zakładu osoby z niepełnosprawnością mają możliwość realnego zatrudnienia, zdobywania nowych umiejętności i budowania niezależności.

ZAZ-y stanowią kluczowy element systemu wsparcia, który łączy aktywizację zawodową z integracją społeczną. To nie tylko miejsca pracy, ale i środowiska rozwoju, terapii oraz edukacji.

W przypadku Fundacji Oczami Brata ZAZ Spółdzielni Socjalnej "Jasne, że alternatywa 21" działa w sposób absolutnie wyjątkowy – łączy aktywizację zawodową z kulturą i sztuką, co pozwala osobom z niepełnosprawnościami rozwijać talenty artystyczne i zawodowe w jednym, spójnym procesie.

Piętnaście lat pasji, pracy i przełamywania barier

Historia Teatru Oczami Brata to opowieść o konsekwencji, wrażliwości i wierze w człowieka. Teatr powstał w 2010 roku, kiedy wówczas licealista Paweł Bilski postanowił stworzyć miejsce, w którym osoby z niepełnosprawnością mogą mówić własnym głosem poprzez sztukę.

Przez lata zrealizowano dziesiątki spektakli, setki warsztatów i spotkań integracyjnych, a kulminacją artystycznej drogi jest najnowszy spektakl „Konwencja”, powstały we współpracy z Teatrem Nowym w Częstochowie. Przedstawienie odnosi się do Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnością, pokazując realne historie i doświadczenia ludzi, których te prawa dotyczą na co dzień.

– „Ten scenariusz napisało życie” – mówi aktorka Paulina Kajdanowicz, współtworząca spektakl z osobami z niepełnosprawnościami. – „Chcemy każdą sceną pokazać, że nie powinno być podziałów na lepszych i gorszych. Osoby z niepełnosprawnością są niepowtarzalne i wzbogacają nasze życie. Mnie na pewno” – dodaje z uśmiechem.

Spektakl „Konwencja” jest nie tylko artystycznym wydarzeniem, ale też symbolem zmiany – przykładem, że inkluzywny teatr może być miejscem zawodowej aktywizacji i społecznego przełomu.

Fundacja Oczami Brata – z empatii i odwagi

Fundacja Oczami Brata to znana w całej Polsce (i coraz częściej w Europie, poprzez realizację międzynarodowych projektów) częstochowska organizacja pozarządowa, która od 2014 roku wspiera osoby z niepełnosprawnością intelektualną oraz ich rodziny. Jej działalność opiera się na wartościach równości, wrażliwości i empatii – w duchu hasła: „Patrzeć oczami brata”.

Fundacja prowadzi szerokie działania: od edukacji i rehabilitacji, przez tworzenie mieszkań wspomaganych i warsztatów terapii zajęciowej, aż po projekty kulturalne, takie jak właśnie Teatr Oczami Brata.

Celem organizacji jest tworzenie społeczeństwa, w którym każdy człowiek, niezależnie od stopnia sprawności, ma prawo do samorealizacji i uczestnictwa w życiu publicznym.

Spółdzielnia Socjalna „Jasne, że alternatywa 21” – przestrzeń spotkań, pracy i integracji

Spółdzielnia Socjalna „Jasne, że Alternatywa 21” powstała z inicjatywy Fundacji Oczami Brata i prowadzi Klubokawiarnię „Alternatywa 21” oraz Kawiarnię Oczami Brata – miejsca otwarte, inkluzywne i pełne dobrej energii. To właśnie tam spotykają się mieszkańcy Częstochowy, artyści, społecznicy i osoby z niepełnosprawnością, tworząc wspólnotę opartą na wzajemnym szacunku i współpracy.

Dzięki rozwojowi Zakładu Aktywności Zawodowej, Spółdzielnia zyska nowe przestrzenie i możliwości działania – powstaną kolejne miejsca pracy dla osób z niepełnosprawnością, a także nowe inicjatywy społeczne i kulturalne. „Alternatywa 21” stanie się jeszcze bardziej różnorodną przestrzenią spotkań, integracji i wspólnego tworzenia – miejscem, w którym każdy może poczuć się potrzebny i doceniony.

ZAZ – teatr, który daje pracę i poczucie godności. Widzowie widzą aktorów, nie niepełnosprawność.

Nowe miejsca pracy w Zakładzie Aktywności Zawodowej Fundacji Oczami Brata są częścią długofalowej strategii organizacji, która łączy działalność społeczną, kulturalną i ekonomiczną.
Wśród zatrudnionych znajdą się osoby z różnymi stopniami niepełnosprawności, które będą pracować nie tylko na scenie, ale też w zapleczu technicznym, obsłudze wydarzeń i administracji.

Jednak największym przełomem jest właśnie zatrudnienie aktorów z niepełnosprawnością intelektualną. – „To pierwszy taki przypadek, że osoby z niepełnosprawnością zostają zawodowo zatrudnione w teatrze w ramach ZAZ-u. To prawdziwy przełom i dowód, że sztuka może być realną drogą do zatrudnienia, nie tylko terapią” – podkreśla Paweł Bilski.

Jak dodaje, to także część jego pracy doktorskiej poświęconej inkluzji w teatrze: – „Od lat analizuję, jak teatr może stać się przestrzenią realnego włączenia. Teraz mogę powiedzieć z pełnym przekonaniem – to działa. Widzowie widzą aktorów, nie niepełnosprawność.”

Głos aktorów: „Na scenie czuję się potrzebny”

Dla nowych aktorów Fundacji Oczami Brata praca w teatrze to spełnienie marzeń.
– „Kiedy gram, czuję się wolny. W teatrze nikt mnie nie ocenia, tylko słucha. Teraz to będzie moja praca – prawdziwa praca! Jestem z siebie dumny” – mówi Dominik Sieradzki, jeden z aktorów spektaklu „Konwencja”.

Teatr Nowy i Oczami Brata – profesjonalna scena i tysiące widzów

Dzięki współpracy z Teatrem Nowym w Częstochowie, Fundacja Oczami Brata może dziś realizować swoje spektakle na profesjonalnej scenie, która rocznie gości tysiące widzów. To współpraca, która przynosi obopólne korzyści – Teatr Nowy otwiera się na inkluzywność i społeczne znaczenie sztuki, a aktorzy z niepełnosprawnością zyskują przestrzeń zawodową z prawdziwego zdarzenia.

Spektakle Teatru Oczami Brata prezentowane są nie tylko w Częstochowie, ale także w całej Polsce, zdobywając uznanie publiczności i środowiska artystycznego.

– „Nie chcemy, żeby teatr był tylko terapią. Chcemy, żeby był miejscem prawdziwej pracy, sztuki i współtworzenia świata bez barier. Współpraca z Teatrem Nowym pozwala nam to realizować na najwyższym poziomie” – mówi Bilski.

Ewenement na skalę Europy

Działania Fundacji Oczami Brata przyciągają uwagę nie tylko środowiska teatralnego, ale też ekspertów zajmujących się aktywizacją społeczną i kulturą włączającą. Tak szerokie zatrudnienie osób z niepełnosprawnością intelektualną – w tym aktorów  – to unikatowy model w skali europejskiej.

To przykład, że teatr może być narzędziem realnej zmiany społecznej, a nie jedynie formą terapii. W Polsce to pierwsza tego rodzaju inicjatywa, która łączy działalność artystyczną z ekonomiczną niezależnością osób z niepełnosprawnością.

– „Nie chcemy, żeby teatr był tylko wydarzeniem artystycznym. Chcemy, żeby był miejscem, gdzie można znaleźć sens, wspólnotę i – co najważniejsze – zatrudnienie. To nasza misja” – mówi Bilski.

Inspiracja dla innych

Paweł Bilski i jego zespół pokazują, że możliwe jest tworzenie miejsc pracy, które łączą pasję i misję społeczną. Ich droga staje się inspiracją dla innych samorządów, instytucji kultury i organizacji pozarządowych w Polsce i za granicą.

– „Niech inni idą tą drogą. Niech spojrzą oczami brata – z empatią, odwagą i wiarą w człowieka. Bo każdy ma w sobie coś, czym może się podzielić ze światem” – podsumowuje Paulina Fronczak, Wiceprezes Zarządu Fundacji Oczami Brata.

Zaproszenie do współpracy i naśladowania

Fundacja Oczami Brata i Teatr Oczami Brata zapraszają do współpracy instytucje kultury, samorządy, szkoły i organizacje, które chcą tworzyć przestrzeń otwartą na różnorodność i równość.

To przykład, że teatr może zmieniać świat – krok po kroku, scena po scenie, człowiek po człowieku.

Zapraszamy do współpracy i naśladowania!

Opracował Zespół Fundacji Oczami Brata

Częstochowa, 3.11.2025 r.