Publicystyka - ngo.pl

List trafił do zarządzających portami lotniczymi, które według naszego rozeznania nie uczestniczą jeszcze w programie:

• Port Lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy,
• Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice w Pyrzowicach,
• Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka,
• Port Lotniczy Szczecin-Goleniów,
• Port Lotniczy Bydgoszcz-Szwederowo,
• Port Lotniczy Olsztyn-Mazury w Szymanach,
• Port Lotniczy Zielona Góra-Babimost.

Do wiadomości przekazaliśmy go także Ministrowi Infrastruktury, Prezesowi Urzędu Lotnictwa Cywilnego, Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Fundacji Autistic Adults on Tour, która jest oficjalnym partnerem programu w Polsce, oraz Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych (OFOP).

Hidden Disabilities Sunflower to globalnie rozpoznawalny symbol: zielona smycz, opaska lub przypinka z żółtymi słonecznikami. Osoba, która ją nosi, dyskretnie sygnalizuje, że może potrzebować więcej czasu, cierpliwości, jasnej komunikacji lub pomocy.

Najważniejsze w tym programie jest to, czego nie wymaga. Osoba nosząca słonecznik nie musi nikomu tłumaczyć, z czym się zmaga. Nie musi pokazywać orzeczenia, opowiadać o swoim zdrowiu ani odpowiadać na pytania, na które nie chce odpowiadać. Symbol nie mówi, jaka to niepełnosprawność ani jaki jest jej stopień. Mówi tylko jedno: warto zwrócić uwagę.

Niepełnosprawności niewidoczne to bardzo szeroka grupa. Należą do nich m.in.:

• spektrum autyzmu i ADHD,
• zaburzenia lękowe i zespół stresu pourazowego,
• zaburzenia przetwarzania sensorycznego,
• niedosłuch i niektóre zaburzenia wzroku,
• demencja,
• choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, padaczka czy przewlekły ból.

Według danych programu na świecie z niepełnosprawnością żyje co szósta osoba, czyli ok. 1,3 mld ludzi. Znaczna część tych niepełnosprawności nie jest widoczna na pierwszy rzut oka.

Program powstał w 2016 r. na lotnisku Londyn-Gatwick. Dziś uczestniczy w nim kilkaset portów lotniczych na świecie, a także linie lotnicze, sieci handlowe, przewoźnicy kolejowi i instytucje publiczne. W Polsce oficjalnie wprowadzono go w 2025 r. we współpracy z Fundacją Autistic Adults on Tour.

Lotnisko to jedno z najbardziej wymagających miejsc dla osoby z niepełnosprawnością niewidoczną. Hałas, tłum, komunikaty głosowe, zmiany bramek, kolejki i presja czasu bardzo szybko prowadzą do przeciążenia.

Szczególnie trudnym momentem jest kontrola bezpieczeństwa. Trzeba w kilka chwil rozdzielić się z rzeczami osobistymi, wykonywać polecenia wydawane szybko i często w hałasie, a czasem poddać się kontroli manualnej. Osoba w spektrum autyzmu czy z zespołem stresu pourazowego może w takiej sytuacji zareagować w sposób, który niezaznajomiony personel odczyta błędnie: jako brak współpracy, nerwowość albo podejrzane zachowanie.

Przeszkolony pracownik, który rozpozna słonecznik, zwolni tempo, wytłumaczy kolejne kroki prostym językiem, da więcej czasu i zaproponuje rozwiązanie zamiast konfrontacji. Dla pasażera to często różnica między spokojną podróżą a sytuacją kryzysową. Dla personelu oznacza to mniej napięcia i sprawniejszą obsługę.

W zespole Fundacji i wśród osób, z którymi współpracujemy na co dzień, są osoby w spektrum autyzmu oraz osoby z innymi niepełnosprawnościami niewidocznymi. Na co dzień wspieramy też organizacje działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi. Wiemy, ile wysiłku kosztuje czasem samo wyjście z domu, a co dopiero podróż. Wiemy też, ile może zmienić jeden dyskretny sygnał, który druga strona potrafi odczytać.

Pierwszym lotniskiem w Polsce, które wdrożyło program, był Kraków Airport. Każdy pasażer może tam bezpłatnie odebrać smycz ze słonecznikiem w punktach informacji lotniskowej.

Słonecznik jest dziś rozpoznawany także m.in. na Lotnisku Chopina w Warszawie, w Modlinie, Poznaniu, Łodzi i Lublinie. Łącznie program działa mniej więcej w połowie polskich portów lotniczych obsługujących regularny ruch pasażerski.

Oznacza to, że ten sam pasażer może liczyć na zrozumienie przy wylocie, a przy powrocie już nie. Chcemy, żeby rozpoznanie słonecznika nie zależało od tego, z którego lotniska ktoś startuje.

Przystąpienie do programu nie jest skomplikowane. Według informacji operatora programu wygląda to tak:

1. Port zakłada konto organizacji i wybiera pakiet członkostwa.
2. Odbywa rozmowę wdrożeniową z zespołem wsparcia programu.
3. Szkoli co najmniej 80% personelu na gotowych materiałach wideo.
4. Zamawia smycze, opaski i przypinki, które następnie bezpłatnie wydaje pasażerom.
5. Ogłasza, że jest miejscem przyjaznym osobom z niepełnosprawnościami niewidocznymi.

Członkowie programu mają dostęp do szkoleń, webinarów i materiałów informacyjnych. Szczegóły są dostępne na stronie: hdsunflower.com/us/sunflower-memberships.

Program wpisuje się w obowiązki, które porty lotnicze już mają. Rozporządzenie (WE) nr 1107/2006 zobowiązuje zarządzających lotniskami do szkolenia personelu w zakresie niepełnosprawności. Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych zobowiązuje Polskę do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami dostępu do transportu na równi z innymi. Słonecznik pozwala realizować te obowiązki w sposób praktyczny i rozpoznawalny dla pasażerów z całego świata.

W liście poprosiliśmy zarządy lotnisk o:

• rozważenie przystąpienia do programu Hidden Disabilities Sunflower,
• objęcie szkoleniem w szczególności personelu kontroli bezpieczeństwa, odprawy i punktów informacji,
• informację, w terminie 30 dni, czy przystąpienie do programu jest w ich planach, a jeśli tak, kiedy.

Zaoferowaliśmy również nasze wsparcie, m.in. przy przygotowaniu dostępnych cyfrowo informacji o programie na stronach internetowych portów oraz w nawiązaniu kontaktu z organizacjami osób z niepełnosprawnościami.

Jeżeli któreś z lotnisk jest już w trakcie wdrażania programu, bardzo się z tego ucieszymy i chętnie to nagłośnimy.

Odpowiedzi będziemy publikować na bieżąco na stronie: https://fabiandigital.org/apelujemy-do-siedmiu-polskich-lotnisk-o-przystapienie-do-programu-slonecznik-ukryte-niepelnosprawnosci/

Fundacja Fabian Digital działa w trzech obszarach: cyfryzacji i dostępności, rzecznictwie obywatelskim oraz edukacji. Dostępność traktujemy nie jako dodatek, ale jako warunek konieczny każdej usługi publicznej, zarówno cyfrowej, jak i tej, z której korzystamy na lotnisku. Jesteśmy członkiem Polskiej Sieci Rzecznictwa Europejskiego, koordynowanej przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych (OFOP), i w ramach naszej działalności rzeczniczej zabieramy głos w sprawach, które dotyczą równego traktowania osób z niepełnosprawnościami.

Liczymy, że już wkrótce będziemy mogli napisać, że słonecznik jest rozpoznawany na każdym polskim lotnisku.

List otwarty do lotnisk (PDF)