Publicystyka - ngo.pl

Nie trzeba być nieomylnym, żeby pomagać. „Zeszyty Psychologa” o stresorach początkującego specjalisty

Pierwsze spotkania z osobami poszukującymi pomocy rzadko przebiegają tak, jak opisują je podręczniki. Wiedza zdobyta podczas studiów zderza się z niejednoznacznością ludzkich doświadczeń, ciszą w gabinecie, odpowiedzialnością za wypowiadane słowa oraz obawą, że bardziej doświadczona osoba natychmiast zauważy każdy brak kompetencji. Publikacja „Superwizja. Na początku drogi: stresory młodego specjalisty”, przygotowana przez Milenę Sielicką, Magdalenę Górską i Krzysztofa Kozłowskiego, podejmuje temat, o którym osoby rozpoczynające pracę pomocową często mówią dopiero wtedy, gdy czują się bezpiecznie: lęk początkującego specjalisty nie jest wyjątkiem, lecz częścią procesu budowania zawodowej tożsamości.

Zeszyt powstał jako materiał towarzyszący superwizji grupowej specjalistów Centrum Poradnictwa Stowarzyszenia Inicjatywa Obywatelska Pro Civium. Nie jest klasycznym podręcznikiem psychologii ani instrukcją prowadzenia terapii. Stanowi połączenie krótkiego opracowania teoretycznego, zeszytu ćwiczeń i materiału do pracy własnej lub rozmowy superwizyjnej.

Między wiedzą a rzeczywistym spotkaniem

Punktem wyjścia publikacji jest założenie, że wejście w rolę zawodową nie kończy się wraz z uzyskaniem dyplomu. Wiedza akademicka dostarcza pojęć, modeli i procedur, ale nie usuwa niepewności pojawiającej się podczas spotkania z konkretnym człowiekiem. Dojrzałość zawodowa rozwija się poprzez doświadczenie, refleksję, przyjmowanie informacji zwrotnej i stopniowe budowanie własnego sposobu pracy.

Autorzy omawiają stresory charakterystyczne dla początku praktyki: lęk przed oceną, nadmierne monitorowanie własnego zachowania, kruche poczucie kompetencji, syndrom oszusta, nierealistyczny mit nieomylnego eksperta, poczucie pełnej odpowiedzialności za zmianę klienta, porównywanie się z innymi oraz trudności w zachowaniu bezpiecznych granic emocjonalnych.

Szczególnie trafnie opisano sytuację, w której początkujący specjalista jest tak skupiony na tym, jak brzmi, siedzi i wypada, że przestaje uważnie słuchać osoby znajdującej się po drugiej stronie. Zamiast pozostawać w kontakcie, planuje kolejne pytania, sprawdza własny głos i próbuje ukryć zdenerwowanie. Publikacja pokazuje, że zawodowa samoświadomość nie powinna oznaczać nieustannego oceniania siebie. Ma pomagać zauważyć własną reakcję, a następnie ponownie skierować uwagę na relację i potrzeby osoby korzystającej ze wsparcia.

Zeszyt, z którym trzeba pracować

Największą wartością publikacji jest jej praktyczny charakter. Czytelnik nie otrzymuje wyłącznie opisu trudności. Jest zapraszany do wykonania ćwiczeń dotyczących kierowania uwagą, rozpoznawania zachowań zabezpieczających, kwestionowania mitu idealnego eksperta, określania granic własnego wpływu oraz odkrywania wartości tworzących zawodowy kompas.

Ważnym narzędziem jest karta restrukturyzacji przekonań związanych z rolą zawodową. Pomaga ona uchwycić automatyczne myśli pojawiające się przed trudnym spotkaniem, rozpoznać ich głębsze znaczenie oraz zaplanować niewielki eksperyment behawioralny. Może nim być pozwolenie na chwilę ciszy, rezygnacja ze szczegółowego scenariusza rozmowy albo uczciwe przyznanie, że na określone pytanie nie ma się natychmiastowej odpowiedzi.

Cennym elementem jest również „Mapa zasobów”. Początkująca osoba ma wskazać nie tylko ukończone szkolenia i znane techniki, lecz także cechy pomagające w budowaniu relacji, wcześniejsze doświadczenia życiowe, sieć wsparcia zawodowego oraz sposoby regeneracji. Takie podejście pozwala spojrzeć na kompetencje szerzej niż przez pryzmat liczby certyfikatów.

Zeszyt normalizuje niepewność, ale jednocześnie kieruje ją do pracy superwizyjnej. Nie zachęca do ukrywania problemów pod fasadą profesjonalizmu. Przeciwnie - pokazuje, że zdolność do zauważenia własnego braku wiedzy i wniesienia go na superwizję może świadczyć o odpowiedzialności, a nie o zawodowej porażce.

Ważna publikacja także dla organizacji

Temat ma szczególne znaczenie dla organizacji pozarządowych. To właśnie w centrach poradnictwa, punktach interwencyjnych, projektach pomocowych, wolontariacie kompetencyjnym i podczas praktyk studenckich wiele osób zdobywa pierwsze doświadczenia zawodowe. Często spotykają się przy tym z problemami wielowymiarowymi: kryzysem psychicznym, przemocą, zadłużeniem, uzależnieniem, konfliktem rodzinnym albo wykluczeniem społecznym.

Publikacji nie należy jednak traktować jako sposobu przeniesienia całej odpowiedzialności na młodego specjalistę. Ćwiczenia oddechowe, refleksja nad wartościami i praca z własnymi przekonaniami nie zastąpią jasnego zakresu obowiązków, procedur bezpieczeństwa, możliwości konsultowania przypadków, dostępu do superwizji ani rozsądnego obciążenia pracą.

Organizacja nie może wręczyć początkującej osobie zeszytu, a następnie pozostawić jej samej z trudnymi przypadkami. Lęk wykonaniowy bywa częścią rozwoju, ale może być również wzmacniany przez źle zorganizowane środowisko: niejasne role, brak mentora, zbyt dużą liczbę osób korzystających ze wsparcia, niewystarczające procedury oraz oczekiwanie samodzielności nieadekwatne do doświadczenia.

Dlatego zeszyt może być szczególnie przydatny jako element wdrożenia nowych osób, spotkań zespołu, mentoringu, interwizji i superwizji. Nie powinien być stosowany jako samodzielny substytut tych form wsparcia.

Potrzebna większa precyzja

Publikacja wymaga jeszcze starannej korekty językowej i bibliograficznej. W kolejnych częściach zamiennie stosowane są określenia „psycholog”, „terapeuta”, „psychoterapeuta” i „praktyk”. Tymczasem role te nie są tożsame i mogą wiązać się z innym przygotowaniem oraz zakresem odpowiedzialności. Jasne określenie odbiorcy zwiększyłoby bezpieczeństwo korzystania z ćwiczeń.

Nie zmienia to zasadniczej wartości zeszytu. Jego najmocniejszą stroną pozostaje stworzenie bezpiecznego języka do rozmowy o przeżyciach, które początkujący specjaliści często próbują ukrywać.

Niepewność nie musi oznaczać niekompetencji

„Na początku drogi: stresory młodego specjalisty” przypomina, że profesjonalizm nie polega na nieomylności. Polega na rozpoznawaniu granic własnych kompetencji, korzystaniu ze wsparcia, refleksji nad własnymi reakcjami oraz gotowości do dalszej nauki.

To potrzebna publikacja dla osób rozpoczynających pracę psychologiczną, ale również dla superwizorów, mentorów, koordynatorów wolontariatu i zarządów organizacji prowadzących działania pomocowe. Może pomóc młodym specjalistom zrozumieć, że nie są osamotnieni w swoich obawach. Organizacjom przypomina natomiast, że odpowiedzialna pomoc wymaga nie tylko zaangażowanych ludzi, ale także bezpiecznych warunków, w których mogą oni dojrzewać zawodowo.

Zeszyt warto wykorzystywać podczas superwizji i wdrażania nowych osób - po przeprowadzeniu koniecznej korekty redakcyjnej oraz doprecyzowaniu zakresu zawodowego i statusu przedstawionych narzędzi.

https://drive.google.com/file/d/1ytSZn_8FwzdFlkPxZ4L7G8G81HVcM7T6/view?usp=sharing

Notka bibliograficzna

• Recenzowana publikacja: „Superwizja. Na początku drogi: stresory młodego specjalisty”
• Autorzy: Milena Sielicka, Magdalena Górska, Krzysztof Kozłowski
• Seria: „Zeszyty Psychologa”, nr 7/2026
• Wydawca: Stowarzyszenie Inicjatywa Obywatelska Pro Civium - Wydawnictwo Pro Civium
• Miejsce i rok wydania: Poznań 2026

Publikacja została przygotowana w ramach superwizji grupowej specjalistów Centrum Poradnictwa Stowarzyszenia Inicjatywa Obywatelska Pro Civium.

Projekt dofinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Korpusu Solidarności i zadania publicznego „Wszyscy jesteśmy Supermanami!”.