Publicystyka - ngo.pl

Wyniki badania - wersja pdf

Raport końcowy z projektu

Wyniki przeprowadzonego badania nasuwają jeden zasadniczy wniosek: obecny system świadczeń społecznych dla osób niepełnosprawnych oraz tryb orzecznictwa w tej dziedzinie, generują syndrom obaw przed utratą tych świadczeń w wyniku podjęcia pracy zawodowej. W syndromie pułapki świadczeń nie dominuje obawa przed utratą samych świadczeń, ale obawa przed powtórnym wezwaniem przed komisję orzekającą i konsekwencjami tego faktu - jak utrata lub obniżenie stopnia orzeczenia o niepełnosprawności. Podjęcie pracy jest więc przede wszystkim postrzegane jako zagrożenie dla samego statusu osoby niepełnosprawnej. Status ten jest bowiem sam w sobie specyficznym "świadczeniem", gdyż daje uprawnienie do szeregu benefitów.

W obecnie funkcjonującym systemie orzecznictwa orzeka się stopień niezdolności do pracy a nie bezwzględny stopień utraty zdrowia. Podjęcie pracy przez osobę z takim orzeczeniem rodzi uzasadnione obiekcje ze strony pracodawców, a w powszechnej opinii osób niepełnosprawnych, także obiekcje orzeczników - jeśli niezdolny do pracy, to dlaczego ją podjął?

Pułapka świadczeń w bardziej dosłownym rozumieniu, to jest obawa przed utratą świadczenia, przede wszystkim renty, jest bardziej obawą w powyższym rozumieniu, niż obawą przed przekroczeniem formalno-prawnych limitów zarobków wyznaczonych dla danego rodzaju renty. Wiedza o tych limitach jest zresztą nikła i z wyjątkiem pobierających rentę socjalną, ma relatywnie niski udział w syndromie obaw składających się na "pułapkę świadczeń".

Powstaje więc pytanie: jakie cechy powinien mieć system orzecznictwa i zabezpieczenia społecznego osób niepełnosprawnych, aby nie działał jako demotywator aktywności zawodowej tych osób?

Opierając się na propozycjach samych zainteresowanych zgłoszonych w badaniu, system taki powinien mieć następujące cechy:

• Podstawowe świadczenie rentowe powinno być uzależnione wyłącznie od obiektywnego stopnia utraty zdrowia. Świadczenie to winno przysługiwać każdej osobie niepełnosprawnej, jako wyrównanie podwyższonych przez niepełnosprawność kosztów życia, a nie tytułem niezdolności do pracy.
• Jako wyrównanie podwyższonych kosztów życia świadczenie takie nie miałoby żadnego związku z aktywnością zawodową lub jej brakiem i powinno być wypłacane bez względu na to, czy osoba niepełnosprawna pracuje, czy nie.
• Podstawowe świadczenie nie powinno podlegać żadnym limitom z uwagi na wysokość zarobków, tym samym istniejące dziś różnice limitów zarobków dla pobierających (np. rentę socjalną i rentę z tytułu niezdolności do pracy) winny ulec likwidacji.
• Wysokość takiego świadczenia powinna być na tyle niska, aby motywować do podjęcia pracy zawodowej, i jednocześnie na tyle wysoka, aby wyrównanie kosztów życia było realne, a nie fikcyjne.

Projekt współfinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.