Publicystyka - ngo.pl

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę dzięki finansowemu wsparciu Fundacji Drzewo i Jutro od 2024 roku realizuje projekt pracy z dziećmi przejawiającymi problematyczne zachowania seksualne. Jednym z ważnych etapów projektu była realizacja w maju 2026 specjalistycznego szkolenia w tym zakresie dla profesjonalistów z sieci polskich Centów Pomocy Dzieciom.

Celem szkolenia było wstępne przygotowanie specjalistów (psychologów, pedagogów, psychoterapeutów) z zespołów klinicznych CPD do podjęcia pracy terapeutycznej z dziećmi i nastolatkami, którzy przejawiają problematyczne zachowania seksualne, nierzadko wobec innych dzieci.

Przez problematyczne zachowania seksualne należy rozumieć zachowania seksualne, które wykraczają poza normy rozwojowe dziecka i przyjęte normy społeczne. Zachowania te mogą być zarówno bezkontaktowe (komentarze lub gesty o charakterze seksualnym) jak i kontaktowe (czynnościowe), ukierunkowane na siebie lub na innych. Zachowania te często bywają nakierowane na osoby, nad którymi dziecko ma przewagę ze względu na wiek, dojrzałość emocjonalną, intelektualną lub siłę fizyczną i są formą krzywdzenia. Zachowania te nie uwzględniają stawianych granic fizycznych, emocjonalnych i werbalnych.

Przypuszcza się, że przejawiane zachowania przemocowe, także te na tle seksualnym, są często wynikiem doświadczania podobnego krzywdzenia. Ten związek jest widoczny głównie w przypadku chłopców (M. Plummer , A.Cossins: The Cycle of Abuse: When Victims Become Offenders, 2018), a ryzyko wejścia w rolę sprawcy (już w dorosłym życiu) zwiększa się w przypadku doświadczania także innych form krzywdzenia np. zaniedbania (J. S. Levenson, K. M. Socia: Adverse childhood experiences and arrest patterns in a sample of sexual offenders, 2015).

Zatem podjęcie interwencji w przypadku dzieci przejawiających problematyczne zachowania seksualne z jednej strony jest pomocą dziecku, które z pewnym prawdopodobieństwem samo jest bądź było krzywdzone; z drugiej jest narzędziem pozwalającym przerwać ten cykl przemocy. Wsparcie dziecka zwiększa szanse na zatrzymanie jego szkodliwych zachowań, a więc działa chroniąco na osoby z otoczenia dziecka (obecnego i przyszłego).

Często podejmowanie krzywdzących/problematycznych zachowań seksualnych przez dzieci i młodzież nie jest wynikiem zaburzeń na tle seksualnym, a motywacje stojące za podejmowaniem tych działań mogą być bardzo zróżnicowane: zdobycie poczucia władzy, rozładowanie gniewu i frustracji, obniżenie niepokoju i poprawa nastroju, zdobycie uwagi rówieśników, wzmocnienie swojej pozycji w grupie, przemoc seksualna może być też wynikiem impulsywności i zaburzonej umiejętności autokontroli (A. Felińska, Nieletni sprawcy przemocy seksualnej, 2006).

Dzieci i młodzież, przejawiające szkodliwe zachowania seksualne bardzo często mają trudności w relacjach z rówieśnikami i w dopasowaniu się do otoczenia społecznego, cierpią z powodu poczucia odizolowania. Wiele z nich ma różne diagnozy i objawy traumy, co jeszcze bardziej utrudnia im zrozumienie sfery seksualności, granic, przyjętych norm społecznych. Dzieci i młodzież objęta pomocą psychologiczną będą miały możliwość pracy nad własnymi, często traumatycznymi, doświadczeniami. Dzięki pracy z terapeutami zyskują szansę na rozwój umiejętności interpersonalnych, zniwelowanie deficytów w umiejętności regulacji emocjonalnej, wzmocnienie wiary we własne możliwości, rozwój empatii, co może zaowocować zaprzestaniem podejmowania krzywdzących zachowań.

Dla specjalistów z zespołów klinicznych Centów Pomocy Dzieciom w Polsce zorganizowaliśmy 3-dniowe szkolenie “Problematyczne zachowania seksualne dzieci i młodzieży”. Udział w nim wzięło 20 osób reprezentujących CPD z miejscowości: Białystok, Gdańsk, Głogów, Kraków, Lublin, Łódź, Olsztyn, Sosnowiec, Starogard Gdański, Warszawa oraz Wrocław.

Szkolenie prowadziła Anette Birgersson według autorskiego programu “Empowerment through Understanding -The Wizard Skills Program – A Needs and Vulnerabilities Approach” autorstwa Anette Birgersson i Christin Santiago.

Anette Birgersson jest licencjonowaną psychoterapeutką poznawczo-behawioralną i jako psychoterapeutka praktykuje od 2003 roku. W 1998 roku rozpoczęła pracę z dziećmi i młodzieżą z seksualnie szkodliwymi zachowaniami i/lub traumą. Jest specjalistką w zakresie CBT (psychoterapia poznawczo-behawioralna), DBT (terapia dialektyczno-behawioralna), TF-CBT (terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie), EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), ERGT (Emotion Regulation Group Therapy), opracowała także program leczenia młodzieży i dzieci wykorzystywanych seksualnie.

Szkolenie obejmowało m.in.  omówienie normatywnych zachowań seksualnych dla różnych grup wiekowych, prezentację narzędzi diagnostycznych w obszarze PZS, charakterystykę i potrzeby dziecka przejawiającego problematyczne zachowania seksualne, ocenę ryzyka powtórzenia się zachowań oraz przede wszystkim metody leczenia i oddziaływania terapeutycznego z dziećmi - w pracy grupowej i indywidualnej. Treści szkolenia bazowały na doświadczeniach praktycznych oraz badaniach naukowych.

Szkolenie, dla zapewnienia jak najlepszych efektów, prezentowało treści w różnorodny sposób, oprócz formy wykładowej obejmowało także odgrywanie ról, dyskusję, pracę w grupach. Uczestnicy mieli okazję osobiście przećwiczyć oraz przetestować wszystkie nowo poznane ćwiczenia wykorzystywane w pracy z dziećmi.
Prowadząca szkolenie wykazała się szczególną wrażliwością i zrozumieniem potrzeb grupy. Zdając sobie z sprawę z ciężaru omawianych treści, zadbała o czas przeznaczony na ćwiczenia ruchowe czy o charakterze zabawowym, co pozwoliło zmniejszyć i rozładować napięcie.

Na kolejne lata projektu, dla już przeszkolonych specjalistów z sieci CPD, planowane są webinary z Anette Birgersson dla pogłębienia tematu problematycznych zachowań oraz rozwinięcia posiadanych umiejętności, a także spotkania superwizyjne.

Działania z zakresu przeciwdziałania problematycznym zachowaniom seksualnym dzieci i młodzieży finansowane są ze środków Fundacji Drzewo i Jutro w latach 2024 – 2028. Więcej informacji o projekcie.