Prawie milion złotych na ochronę polskiego dziedzictwa – rusza kolejna edycja konkursu Archiwów Państwowych „Wspieranie działań archiwalnych”
Do 21 kwietnia 2026 r. organizacje pozarządowe, fundacje, stowarzyszenia oraz instytucje kościelne i religijne z całej Polski mogą składać oferty w ramach konkursu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych „Wspieranie działań archiwalnych 2026”. Inicjatywa ma na celu wyłonienie najlepszych projektów dotyczących opracowywania i profilaktyki konserwatorskiej, a także zabezpieczenia i konserwacji dokumentacji o wartości historycznej tworzącej zasób archiwów wspomnianych wcześniej organizacji, a łączna pula dotacji wynosi 900 tys. zł.
– Ten konkurs powstał z bardzo prostego przekonania: poza archiwami państwowymi przechowywana jest ogromna część naszego dziedzictwa dokumentacyjnego i ono także zasługuje na profesjonalne opracowanie i zabezpieczenie. Dlatego od 2016 roku konsekwentnie wspieramy tych, którzy opiekują się archiwaliami w fundacjach, stowarzyszeniach czy organizacjach kościelnych. Efektem są już 173 zrealizowane projekty za blisko 9,4 mln zł, które zostały przeznaczone na opracowanie i konserwację niepaństwowego dziedzictwa dokumentacyjnego – informuje dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych.
dr Paweł Pietrzyk - Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych
Od porządkowania po konserwację
Konkurs „Wspieranie działań archiwalnych” skierowany jest do podmiotów, których zasób dokumentacyjny ma niekwestionowaną wartość źródłową.
W ramach konkursu w 2026 roku wsparcie mogą uzyskać przedsięwzięcia obejmujące m.in.: opracowywanie dokumentacji i konserwację zniszczonych archiwaliów.
– Ten konkurs to nie tylko wsparcie finansowe, ale realna inwestycja w wieczyste przechowywanie dokumentacji o wartości historycznej. Każdy projekt służy zabezpieczeniu takich właśnie archiwaliów dla kolejnych pokoleń ich użytkowników. Chcemy, aby cenny zasób dokumentacyjny podmiotów spoza sfery państwowej nie był pozostawiony bez jakiejkolwiek opieki. Zdajemy sobie także sprawę, że często brakuje środków, by odpowiednio go zabezpieczyć i opracować, dlatego od 10 lat konsekwentnie inwestujemy w projekty, które ratują dokumentację i z powodzeniem udostępniają ją różnorodnym grupom użytkowników, m.in. w celach naukowych – zaznacza dr Paweł Pietrzyk.
Archiwa, które bez wsparcia mogłyby zniknąć
Skala dotychczasowego wsparcia najlepiej widoczna jest w przykładach. W ubiegłorocznej edycji konkursu możliwe było m.in.:
- uratowanie pergaminowego dokumentu fundacji klasztoru Sióstr Benedyktynek w Krzeszowie z 1595 roku, wystawionego we Lwowie,
- opracowanie ponad ośmiu tysięcy fotografii Tadeusza Donhalika, dokumentujących życie społeczne i krajoznawcze XX wieku,
- zabezpieczenie unikatowego zbioru nagrań Związku Kompozytorów Polskich, obejmującego kilkadziesiąt lat historii polskiej muzyki współczesnej,
- konserwację 36 dokumentów i dyplomów Archiwum Archidiecezji Warmińskiej, w tym królewskich aktów z zachowanymi pieczęciami.
W poprzednich edycjach dofinansowanie otrzymało wiele interesujących projektów. Opracowany został m.in. zbiór dokumentacji poświęcony aktywności polskich himalaistów, stanowiący zasób Fundacji „Wielki Człowiek”, w tym niepowtarzalne negatywy Jerzego Kukuczki, które następnie trafiły na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata. Poza tym opracowano cenne archiwalia należące m.in. do Związku Kompozytorów Polskich, Związku Harcerstwa Polskiego, czy Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich.
Z dobrym skutkiem z dotacji korzystają też organizacje kościele i związki wyznaniowe trwale przechowujące źródła historyczne, które są nieocenionym źródłem do poznania ich historii, ale także dziejów społeczności lokalnych. Dzięki pomocy otrzymanej w ramach konkursu dotychczas udało się poddać konserwacji i poprawić warunki przechowywania, m.in.:
· niezwykle cennych dla historii regionu i dziejów kościoła dziewiętnastu dokumentów pergaminowych i papierowych, w tym dwóch poszytów pergaminowych z pieczęciami cesarza rzymskiego Ferdynanda II Habsburga (z 1604 i 1605 r.) zgromadzonych w archiwum Parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kłodzku,
· trzech siedemnasto- i osiemnastowiecznych rękopisów z Archiwum Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej,
· 123 ksiąg rękopiśmiennych wytworzonych w latach 1557-1945, zgromadzonych w Archiwum Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie.
– To nie są projekty „do szuflady”. Dzięki nim archiwalia przestają być zagrożone i zaczynają żyć – są udostępniane i wykorzystywane przez badaczy i mieszkańców wspólnot lokalnych. Właśnie tak rozumiemy nowoczesną ochronę cennej dokumentacji. Każdy z tych projektów to konkretny krok w stronę profesjonalizacji opieki nad takimi archiwaliami przechowywanymi poza państwową siecią archiwów. To także dowód na ogromne zaangażowanie organizacji społecznych, fundacji i organizacji kościelnych w ochronę dziedzictwa dokumentacyjnego – dodaje dr Paweł Pietrzyk.
Termin składania ofert upływa 21 kwietnia 2026 r. o godz. 15.00.Potwierdzenie złożenia oferty, pobrane z systemu Witkac.pl, podpisane zgodnie z obowiązującymi u oferenta zasadami reprezentacji, należy przekazać do Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych do dnia 28 kwietnia 2026 r. do godz. 15.00, z adnotacją „Konkurs WDA 2026”, w sposób wybrany z poniższych:
- przesyłając na adres skrytki e-doręczeń NDAP,
- przesyłając mailowo na adres skrzynki pocztowej: [email protected]
- przesyłając lub dostarczając osobiście na adres: ul. Rakowiecka 2D, 02-517 Warszawa.
Pełny regulamin dostępny jest na stronie Archiwów Państwowych.
Źródło: Archiwa Państwowe
