Sylwia Czubkowska za książkę "Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem", wydaną przez Wydawnictwo Znak Literanova otrzymała Nagrodę im. Marcina Króla 2026.
Nagroda, przyznawana za najlepszą opublikowaną w ubiegłym roku polską książkę z dziedziny historii idei i badań nad przyszłością, filozofii i myśli społecznej i politycznej, refleksji nad cywilizacją i kulturą, została wręczona po raz piąty.
Wyjściowa teza jest mocna: wielkie firmy technologii cyfrowych kolonizują świat. I nas w nim. To na przykład grupa GAFAM (Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft). Ich i pozostałych kapitalizacja to około 15 bilionów dolarów. Dla przypomnienia: polski PKB (niemały i rosnący) to około 1,13 biliona. To siła wielkiego państwa. Ale co to znaczy, że te mocarstwa technologiczne kolonizują świat? Autorka przywołuje tu definicję kolonializmu: eksploruj, ekspanduj, eksploatuj, eksterminuj. To brzmi strasznie, ale przynajmniej pierwsze trzy fazy są w książce dokumentowane" – mówił w laudacji wygłoszonej podczas wręczenia Nagrody prof. Andrzej Rychard, członek Kapituły.
Autorka skrupulatnie rekonstruuje proces nowej, niewidzialnej kolonizacji, w ramach której daliśmy się podbić bez jednego wystrzału. Analogia z wczesnonowożytnym zdobywaniem nieznanych lądów jest przy tym tylko pozornie ryzykowna. Czubkowska przekonująco pokazuje, jak internet stał się współczesnym „nowym światem”, do którego nie zdążono jeszcze zaadaptować starych zasad. Miejscem, gdzie można się bezkarnie obłowić kosztem „cyfrowej biomasy”.
Sylwia Czubkowska nie ogranicza się do rejestrowania faktów, ale też sprawnie demaskuje technologiczną pseudoreligię. Big techy – powiada – „to nie są jakieś boskie twory, które z wysokości cyfrowego Olimpu zajmują się tylko sobą, a których planów nie zdołamy pojąć (…) cała ich potęga jest tak naprawdę odbiciem naszej wiary, naszej uwagi, naszych pieniędzy, naszych danych, naszej pracy”. Skoro tak – to może jest jeszcze dla nas nadzieja?
Do finału Nagrody nominację otrzymały także książki:
- Jacek Kołtan, Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku, Wydawnictwo Europejskiego Centrum Solidarności, Gdańsk 2025
- Marcin Łuniewski, Rosja. Od rozpadu do faszystowskiej dyktatury. Scenariusze przyszłości 2026-2036, Wydawnictwo Prześwity, Warszawa 2025
- Antonina Tosiek, Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025
- Andrzej Waśkiewicz, Otium cum dignitate, czyli o godziwym spędzaniu czasu wolnego. Szkice z historii idei, Universitas, Warszawa 2025.
Książkę-laureatkę wybrała Kapituła w składzie: Agata Bielik-Robson (University of Nottingham), Przemysław Czapliński (Uniwersytet Adama Mickiewicza), Mikołaj Cześnik, przewodniczący Kapituły (Przewodniczący Rady Fundacji im. Stefana Batorego, Uniwersytet SWPS), Dariusz Gawin (Instytut Filozofii i Socjologii PAN), Iwona Jakubowska-Branicka (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego), Zofia Król („Dwutygodnik”), Elżbieta Matynia (New School for Social Research w Nowym Jorku), Zbigniew Nosowski („Więź), Andrzej Rychard (Instytut Filozofii i Socjologii PAN), Henryk Woźniakowski (Fundacja Kultury Chrześcijańskiej Znak).
Więcej informacji o Nagrodzie im. Marcina Króla: https://www.batory.org.pl/forumidei/nagroda-im-marcina-krola/
Źródło: Fundacja im. Stefana Batorego
