Publicystyka - ngo.pl

Inicjatywa Wspólnotowa INTERREG III  ma przede wszystkim doprowadzić do zrównoważonego rozwoju poszczególnych regionów Europy oraz do ich integracji. Służyć temu mają programy współpracy przygranicznej (komponent A), transnarodowej (komponent B) i międzynarodowej (komponent C).

• Polscy partnerzy dzięki udziale w
  tych programach mają możliwość nawiązywania współpracy i
  realizowania przedsięwzięć z partnerami z całej Europy, także z
  państw spoza Unii Europejskiej, które sąsiadują z krajami UE – mówi
  Iwona Brol, zastępczyni dyrektora Departamentu Inicjatywy INTERREG
  w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego.

Finansowanie programów w ramach INTERREG III  ma charakter międzynarodowy, co powoduje, że póki co trudno jest podać konkretne kwoty, które trafią do Polski. Można je jedynie oszacować na podstawie budżetów programów, w których uczestniczą polscy beneficjenci. Z wyliczeń Ministerstwa Rozwoju Regionalnego wynika, że w latach 2004-2006 może to być ponad 220 mln euro (z czego 80%, czyli 177,09 mln euro przeznaczono na programy współpracy przygranicznej, 14%, czyli 30,99 mln euro na programy współpracy transnarodowej, 6%, czyli 13,28 mln euro na programy współpracy międzynarodowej).

Ze środków tych korzystają władze
samorządowe wszystkich szczebli, agencje rozwoju regionalnego i
przedsiębiorczości, organizacje pozarządowe oraz instytucje
naukowo-badawcze. Jedyny warunek to stworzenie projektu, w którym
udział biorą partnerzy co najmniej z dwóch krajów. Ministerstwo
Rozwoju Regionalnego nie dysponuje dokładnymi statystykami
dotyczącymi udziału organizacji pozarządowych w projektach
realizowanych w ramach tego programu, ale zdaniem I. Broll – razem
z samorządami - może to być nawet do tysiąca partnerów.

• W każdym programie współpracy
  przygranicznej zostało zatwierdzonych kilkadziesiąt wniosków, w
  sumie na razie Komitety Sterujące dla wszystkich siedmiu programów
  współpracy przygranicznej zatwierdziły prawie 500 wniosków, w
  realizacji każdego projektu może uczestniczyć więcej niż jeden
  partner – wobec tego możemy zakładać, że jest to 700-1000
  uczestników po stronie polskiej w samych programach współpracy
  przygranicznej – szacuje I. Broll. - Natomiast w programach
  współpracy transnarodowej i międzyregionalnej jest kilkuset
  partnerów po stronie polskiej.

cd.

Międzynarodowy charakter projektów w ramach Inicjatywy INTERREG powoduje, że ich realizowanie wydaje się skomplikowane. 

- Niemniej partnerzy Polscy, którzy raz skorzystali z tych środków, przeszli przez całą procedurę aplikowania, wdrażali lub wdrażają projekty, sięgają po nie po raz kolejny. Są to projekty bardzo potrzebne, dające możliwości nawiązywania współpracy z partnerami zagranicznymi. Takich możliwości nie dają programy krajowe – podkreśla Iwona Brol.

13 programów

Polska uczestnicy w siedmiu programach współpracy przygranicznej: na granicy zachodniej z Meklemburgią Pomorzem Przednim, Brandenburgią i Saksonią, na granicy południowej z Republiką Czeską i Słowacką, na granicy wschodniej i  północno wschodniej  - z Białorusią i Ukrainą oraz Litwą i Rosją (obwodem Kaliningradzkim). Do 24 marca 2006 na realizację tych programów przyznano polskim beneficjentom dofinansowanie w wysokości 108,98 mln euro. Znaczna część tych funduszy została przeznaczona na projekty mające na celu poprawę stanu infrastruktury drogowej, wspomaganie przedsiębiorczości i ochronę środowiska naturalnego, ale dofinansowywane są także projekty wspierające integracje społeczności lokalnych na obszarach przygranicznych w zakresie wymiany kulturalnej, sportu, turystyki oraz ochrony środowiska (festiwale, szkolenia, wymiana młodzieży, wystawy).

Strategie, studia planistyczne, koncepcje nowoczesnych rozwiązań z dziedziny transportu, rozwoju miasta, ochrony dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, tworzenia sieci współpracy i wymiany doświadczeń powstają w ramach projektów realizowanych przez polskich i zagranicznych partnerów we współpracy ponadnarodowej. Polska uczestniczy w dwóch programach ponadnarodowych – Regionu Morza Bałtyckiego (z ang. BSR) oraz Obszaru Krajów Europy Środkowej, Adriatyckiej, Naddunajskiej i Południowo-Wschodniej (z ang. CADSES). Dzięki temu polscy partnerzy mogą nawiązywać współpracę, np. z instytucjami ze Szwecji, Niemiec, Grecji, Włoch. Łącznie strona polska otrzymała już  dofinansowanie w wysokości 18,25 mln euro, z czego 8,11 mln euro w programie CADSES, a 10,14 mln euro w programie BSR. W programie CADSES wsparcie uzyskuje 97 polskich beneficjentów, a w programie BSR – 253.

126 polskich beneficjentów bierze
natomiast udział w programach współpracy międzyregionalnej, które
wspierają przedsięwzięcia polegające na wymianie doświadczeń z
zakresu rozwoju regionalnego oraz wykorzystania funduszy
strukturalnych między miastami, regionami i innymi podmiotami z
obszaru Unii Europejskiej, jak i spoza niej. Projekty z polskim
udziałem dotyczą między innymi wspierania przedsiębiorczości,
zagospodarowania obszarów postindustrialnych, współpracy i wymiany
doświadczeń w dziedzinie administracji na szczeblu regionalnym i
lokalnym. W sumie polscy partnerzy korzystają łącznie z
dofinansowania w wysokości 13 mln euro.

cd.

Realizacja programów i
wykorzystywanie środków przebiega w zasadzie sprawnie, chociaż nie
bez problemów. Istnieje ryzyko utraty środków w dwóch programach
współpracy przygranicznej: Polska - Saksonia oraz Polska - Litwa –
Rosja. Na zachodzie problemy spowodowane są niską jakością
wniosków, a na wschodzie – długotrwałymi ustaleniami zasad
finansowej realizacji projektów między Litwą a Polską. Na początku
marca 2006 w Brukseli odbyło się spotkanie z udziałem obu stron
oraz przedstawicieli Komisji Europejskiej, na którym wyjaśniono
sporne kwestie. W najbliższych dniach ma zostać podpisane
porozumienie. Problemy te nie wpływały na proces rekrutacji
wniosków, który trwa już od lata 2005 roku. Pierwsze posiedzenie
Komitetu Sterującego odbyło się we wrześniu 2005.

- I już wówczas zostały zatwierdzone wnioski z udziałem polskich partnerów – mówi Iwona Brol. Od tego czasu odbyły się jeszcze dwa posiedzenia  Komitetu. Wniosków zatwierdzono więc sporo, ale – z uwagi na bark porozumienia między Polską a Litwą - umowy nie zostały jeszcze podpisane. Jednak – jak zauważa minister Władysław Ortyl, realizacja projektu jest możliwa od dnia podjęcia decyzji przez Komiet Sterujący.

- Przyjęliśmy w tym programie, że koszty kwalifikowane mogą być ponoszone od dnia  zatwierdzenia projektu przez Komitet Sterujący – mówi minister Ortyl. To oznacza, że jeżeli nie było do żadnych zastrzeżeń do poszczególnych projektów, to praktycznie mogły one być realizowane już od września 2005.

• Oczywiście takie ryzyko podejmują
  najczęściej samorządy – przyznaje minister. – Natomiast organizacje
  pozarządowe i instytucje, które mają słabszą sytuację finansową -
  bardzo rzadko. I to jest pewien problem.

Problemy pojawiają się także przy
realizacji programów trójstronnych z Białorusią i Ukrainą. Powodem
tych kłopotów jest bardzo scentralizowana procedura aplikowania do
udziału w programie po stronie białoruskiej i co za tym idzie niska
aktywność partnerów białoruskich.

W programie zakontraktowano do tej
pory 69% kwoty, ale nie za sprawą Białorusinów.

• Na razie białoruskie Komitety
  Sterujące programu pomocowego UE TACIS zatwierdziły dosłownie trzy
  projekty – mówi Iwona Brol. - Czekamy, być może przy najbliższym
  naborze projektów zainteresowanie strony białoruskiej będzie
  większe.

Aby problemy Białorusinów nie
ważyły na realizacji całego programu, w przyszłym okresie
finansowym 2007-2013 planuje się rozdzielenie tego programu.
Powstałby program dwustronny Polska –Ukraina oraz jeden program
trójstronny Polska – Białoruś – Rosja (Obwód Kaliningradzki).

cd.

Replika średniowiecznego grodu drewnianego, w którym powstanie ośrodek promujący polskie i czeskie tradycje rycerskie powstanie w gminie Byczyna na Opolszczyźnie. Projekt Polsko-Czeskiego Centrum Szkolenia Rycerstwa kosztować ma ok. 3,6 mln złotych. Z tego 2,8 miliona złotych pochodzi z unijnego programu INTERREG III  A. To tylko jeden z wielu programów realizowanych w latach 2004-2006 w Polsce z pieniędzy Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego(EFRR).

W projekcie – oprócz gminy Byczyna - biorą udział ze strony polskiej Opolskie Bractwo Rycerskie im. Księcia Władysława Opolczyka, a ze strony czeskiej chorągiew rycerska z Jesenika. Projekt polega na budowie repliki średniowiecznego grodu drewnianego.  Docelowo ma tam powstać ośrodek promujący polskie i czeskie tradycje rycerskie.

Za pieniądze z INERREG-u zostanie
zagospodarowany zbiornik retencyjny Biskupice-Brzózki: 42 hektary
wody i wyspa otoczona naturalną fosą. Przez fosę będzie przerzucony
most zwodzony. Na wyspie powstanie historyczny gród, czyli m.in.
karczma, stajnia, kuźnia i warsztaty rzemieślników, a także trybuny
dla 400 widzów i hotel dla 50 gości. W warsztatach rzemieślnicy
przeszkoleni m.in. w czeskiej szkole rzemiosł z Jesenika mają
produkować hełmy, zbroje lub miecze na potrzeby bractw rycerskich z
całego świata. Czescy partnerzy będą także uczyć
szermierki.

• Rycerstwo z Jesenika ma szkołę
  szermierki z bardzo długą tradycją - mówi Andrzej Kościuk z Bractwa
  Rycerskiego im. Księcia Władysława Opolczyka.

Według wstępnych planów budowa
grodu miała ruszyć w marcu 2006 roku. Jednka z powodu
przedłużających sie procedur związanych ze
zorganizowaniem przetargu, rozpoczęcie robót
się opóźniło.

• Dopiero 5 czerwca będzie
  rozstrzygnięty przetarg - informuje A.Kościuk.- Piekielnie długo
  to trwa. Ale poza tym wszystko jest w porządku. A jeśli chodzi
  o współpracę z gmina Byczyna - to każdemu takiej życzę.

Rycerze polscy i czescy i władze
Byczyny liczą, że gród na wyspie będzie atrakcją turystyczną
już latem 2007 roku.

********* 

W przyszłej perspektywie finansowej
(2007 – 2013) w ramach Celu 3 polityki spójności UE – Europejska
Współpraca Terytorialna – realizowane będą trzy rodzaje programów,
będących kontynuacją programów Inicjatywy Wspólnotowej INTERREG.
Będą to: Programy Współpracy Transgranicznej, Programy Współpracy
Transnarodowej oraz Programy Współpracy
Międzyregionalnej. Wkład Polski (ze środków Unii
Europejskiej)w programy transgraniczne wyniesie ok. 511 mln euro, a
w programy transnarodowe 122 mln euro. Na współpracę
międzyregionalną środki przydzielone przez Komisję Europejską
wyniosą ok. 290 mln euro (bez alokacji na poszczególne
państwa).