Jak wyjaśnić decyzję Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu jednej z jednostek wojskowych imienia Bohaterów UPA? Publikujemy analizę „Polska i Ukraina: pokonać przeszłość, wygrać przyszłość” Edwina Bendyka, prezesa Fundacji Batorego. Tekst stanowi próbę diagnozy obecnego stanu relacji polsko-ukraińskich oraz głębokich procesów tożsamościowych i modernizacyjnych, które kształtują współczesne społeczeństwo ukraińskie w piątym roku pełnoskalowego konflikt
Analiza osadza gest prezydenta Ukrainy w realiach wewnątrzukraińskich, wskazując, że współczesna recepcja tradycji UPA w tym kraju koncentruje się na symbolice oporu wobec Rosji i jest oderwana od kwestii konfliktu wołyńskiego. Dla walczącego społeczeństwa pamięć ta jest źródłem siły w walce o życie narodu. Jak to ujmuje Edwin Bendyk: "Pamięć ta okazuje się zasobem nadającym kontekst i siłę walce z rosyjskim agresorem (…). Walki, która w karpackich lasach trwała do lat pięćdziesiątych i nie zakończyła się po rozbiciu powstańczych oddziałów, tylko została przeniesiona do sowieckich łagrów".
Napięcia na tle historycznym komplikują relacje polsko-ukraińskie, które w ostatnich miesiącach znacznie się poprawiły - prezydent Zełenski przyjechał jesienią 2025 roku do Warszawy, trwają postępy w pracach poszukiwawczych oraz ekshumacyjnych na Wołyniu, jak i przygotowania do Ukraine Recovery Conference (URC), które odbędzie się pod koniec czerwca w Gdańsku. Nie brakuje innych inicjatyw pokazujących, że Polacy i Ukraińcy mają o czym rozmawiać. Przykładem może być XIX Forum Ukraina–Polska, które w połowie maja zorganizowały Fundacja im. Stefana Batorego wraz z kijowską Międzynarodową Fundację Odrodzenie.
Potrzebne jest zrozumienie trwającego w Ukrainie procesu dekolonizacji kultury i mentalności, polegającego na odchodzeniu od wpływów rosyjskich po doświadczeniach z Buczy czy Mariupola. Zmianom tym towarzyszy konsolidacja wokół tożsamości obywatelskiej. Jej skutkiem jest zdolność państwa i społeczeństwa do funkcjonowania w warunkach trwającej od pięciu lat pełnoskalowej wojny.
Próby pouczania Ukrainy w kwestiach symbolicznych mogą wywołać reakcję odwrotną do zamierzonej i wpłynąć negatywnie na wciąż wysoki poziom sympatii wobec Polaków. Priorytetem polskiej polityki powinno być pragmatyczne podejście do wyzwań związanych z bezpieczeństwem regionalnym. „Chodzi tu o proces projektowania europejskiej przyszłości jako poszerzenia przestrzeni bezpieczeństwa, dobrobytu i rozwoju z integracją Ukrainy do Unii Europejskiej jako głównym wehikułem” – podsumowuje Edwin Bendyk.
Zapraszamy do lektury całej analizy.
Fundacja im. Stefana Batorego od lat działa na rzecz dobra relacji polsko-ukraińskich. Od początku pełnoskalowej wojny zintensyfikowaliśmy te prace, przygotowując m.in. szereg opracowań analitycznych, tworzonych przez zespoły eksperckie z Polski i Ukrainy. Z opracowań tych płyną także istotne wnioski dla budowania polskiej odporności. Polecamy:
- raport Odporność i solidarność. Ukraińskie społeczeństwo wobec wojny
- raport Solidarność i rozczarowanie. Bilans relacji polsko-ukraińskich w latach 2022–2025
- Wawrzyniec Czubak, Sławomir Kalinowski, Vitaliy Krupin, Podzielone plony. Analiza potencjalnych następstw członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej dla polskiego rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego
- Ełła Libanowa, Ołena Małynowska, Ołeksij Pozniak, Kapitał ludzki dla wspólnego dobrobytu. Rekomendacje dla polskiej i ukraińskiej polityki migracyjnej
- MAPA DROGOWA dla negocjacji polsko-ukraińskich w procesie akcesji Ukrainy do Unii Europejskiej
- manifest Przetrwać, wytrwać, zwyciężyć! wraz z komentarzem
Katalog publikacji Fundacji Batorego na temat Ukrainy i relacji polsko-ukraińskich: https://www.batory.org.pl/publikacje/?temat=8074.
Źródło: Fundacja im. Stefana Batorego
