Publicystyka - ngo.pl

Okrągły Stół dla mojego pokolenia był narzędziem porządkowania spraw Polski poprzez rozmowy, uzgodnienia i umowy. Dialog przy Okrągłym Stole ugruntował podstawy naszego państwa na długie 35 lat. Lata te były dla całego społeczeństwa czasem transformacji – bardziej lub mniej udanym, bardziej lub mniej traumatycznym. Były wśród nas grupy ludzi takie jak np. pracownicy PGR, czyli państwowych gospodarstw rolnych, wraz z rodzinami, dla których świat sprzed 1989 roku całkowicie się zawalił. Wraz z likwidacją ich miejsc pracy i prywatyzacją ziemi stali się oni dla systemu „ludźmi zbędnymi”, wyrzuconymi poza margines zainteresowania.

Robotnicy likwidowanych fabryk, hutnicy czy górnicy mieli siłę polityczną, skupioną w związkach zawodowych i wywierającą wpływ na gospodarkę. Zakładano nowe prywatne firmy – polskie lub zagraniczne, mniejsze lub większe. Rolnicy indywidualni, którzy mieli własną ziemię, zostali zauważeni w Konstytucji, której Art. 23 stanowi, iż: „Podstawą ustroju rolnego państwa jest gospodarstwo rodzinne”. W praktyce drobni rolnicy byli zachęcani do przestawiania swoich gospodarstw na wielkotowarowe i specjalistyczne, co sprzyjało sprzedaży mniejszych gospodarstw i tworzeniu dużych – do czego potrzebna była jednak ich świadoma zgoda. Za to mieszkańcy wsi popegeerowskich wraz ze swoimi rodzinami pozostali niewidzialnymi „ludźmi zbędnymi”. Transformacja odbierała im nie tylko miejsca pracy, ale i godność.

Miałam okazję osobiście wysłuchać wielu opowieści mieszkańców wsi popegeerowskich o tamtych czasach, o czasach w których rozpoczęła się reforma oświaty 1999 roku i nastąpił masowy proces likwidacji szkół wiejskich. W wielu wsiach ludzie protestowali przeciw likwidacji lokalnych szkół, które stanowiły centrum ich wspólnoty. Przykładem może być wieś Wapnica, gm. Suchań, woj. zachodniopomorskie. Budynek szkoły został wybudowany ze składek, odpisów z pensji oraz premii mieszkańców wsi – pracowników państwowego gospodarstwa rolnego. PGR został zlikwidowany wcześniej, a w pierwszym roku reformy oświaty zlikwidowano w gminie dwie szkoły. O tę w Wapnicy odbył się protest trwający wiele dni i zakończony kilkoma sprawami sądowymi. Do szkoły uczęszczało wówczas około stu uczniów. Rodzice protestowali w czasie sesji rady gminy, okupowali budynek urzędu, przez wiele dni trwał w szkole strajk głodowy. Przechowujemy w Federacji Inicjatyw Oświatowych księgę pamiątkową z tych wydarzeń, która jest dostępna w naszym biurze. Lektura zapisów jednoznacznie dowodzi, że była to nie tylko walka o przyszłość własnych dzieci, ale także bohaterska walka o ludzką godność, przejaw najszczerszego, oddolnego patriotyzmu i miłości do „Małej Ojczyzny”.

Ważna przy tym jest analiza długofalowych konsekwencji dawnych błędnych decyzji dla rozwoju obszarów wiejskich, ale przede wszystkim wypracowanie sposobu naprawy błędów i unikania takich błędów w przyszłości.

Naszą propozycją jest „Okrągły Stół”. Pamiętamy inicjatywę samorządów koordynowaną przez Marka Wójcika oraz kolejną inicjatywę – premiera Mateusza Morawieckiego – „Okrągły Stół dla Edukacji” z 2019 roku. Obie inicjatywy używały nazwy „okrągły stół”, odwołując się do symboliki prowadzenia dialogu ponad podziałami. Nie stosowały jednak metody prowadzenia dialogu i dochodzenia do wspólnych ustaleń właściwej dla „okrągłego stołu”.

Metodę, którą planujemy zastosować, wypracowali i opisali Kanadyjczycy. Po raz pierwszy została ona wykorzystana przy „Okrągłym Stole dla Edukacji Klimatycznej”, zainicjowanym przez UN Global Compact Network Poland w 2021 roku. W naszym kraju metodę tę promuje dr Andrzej Kassenberg z Instytutu na rzecz Ekorozwoju. Zamierzamy z niej skorzystać, pracując nad obywatelskim projektem ustawy o organizacji i finansowaniu szkół wiejskich prowadzonych przez organizacje pozarządowe.

6 lutego 2026 roku, w rocznicę inauguracji Okrągłego Stołu z 1989 roku, planujemy publiczną prezentację sposobu organizacji naszej pracy dotyczącej szkół wiejskich. Zachęcamy jednak do tego, aby równolegle zaczęły działać inne „stoliki” – związane np. z edukacją religii i etyki, edukacją cudzoziemców, edukacją włączającą uczniów z niepełnosprawnościami czy edukacją zdrowotną. Tematów kontrowersyjnych jest wiele, a metoda ma szansę się sprawdzić, jeśli będziemy pracować uczciwie. Efekty pojawią się być może nie od razu, może nie 5 kwietnia 2026 roku, ale na przykład 5 kwietnia 2027 roku. Tu dygresja – celowo wpisuję datę 5 kwietnia, gdyż 5 kwietnia 1989 roku zakończono tamten pamiętny Okrągły Stół przy meblu obecnie usuniętym z Pałacu Prezydenckiego.

Wierzę, że pracując metodą „okrągłego stołu”, możemy wypracować rozwiązania, które złożą się na prawdziwy „Okrągły Stół dla Edukacji”, akceptowany przez wszystkich – rodziców, nauczycieli, uczniów, urzędników ministerialnych, kuratoryjnych oraz samorządowców.

Alina Kozińska-Bałdyga – działaczka społeczna łącząca wiedzę archeologiczną, organizacji i zarządzania, nauk społecznych zdobytą w czasie studiów na Uniwersytecie Warszawskim i w Szkole Nauk Społecznych IFIS PAN oraz doświadczenie uczenia w liceach ogólnokształcących i Kolegium Nauczycielskim we wdrażaniu zmian w oświacie. Promotorka szkoły prowadzonej przez stowarzyszenie rozwoju wsi i modelu szkoły/przedszkola jako wielofunkcyjnego ośrodka rozwoju wsi. Wiceprezeska Federacji Inicjatyw Oświatowych, organizacji tworzącej obywatelską politykę edukacyjną opartą na współpracy organizacji pozarządowych i samorządów. Członkini Związku Dziewcząt i Kobiet Chrześcijańskich Polska YWCA oraz Przewodnicząca Rady Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej ATRIUM.