Publicystyka - ngo.pl

Młodzi ludzie nie wycofują się z działań społecznych, ale coraz rzadziej angażują się w tradycyjne, sformalizowane formy aktywności obywatelskiej. Coraz więcej działań społecznych organizowanych jest dziś za pośrednictwem Internetu i grup nieformalnych. Internet ułatwia szybkie mobilizowanie ludzi wokół konkretnego celu, protestu czy akcji pomocowej. Badania pokazują jednocześnie spadek uczestnictwa młodych w tradycyjnych formach aktywności społecznej oraz rosnącą rolę mediów społecznościowych w codziennym życiu młodego pokolenia (UNICEF Polska, 2025; NASK, 2023).

Raport UNICEF Polska pokazuje, że między 2019 a 2024 rokiem znacząco spadł udział młodych osób angażujących się w tradycyjne działania społeczne. Udział w wolontariacie i akcjach charytatywnych zmniejszył się z 29 proc. do 13 proc., działalność ekologiczna spadła z 17 proc. do 4 proc., a zaangażowanie w harcerstwo z 9 proc. do 5 proc. Jednocześnie autorzy raportu podkreślają, że młodzi nadal deklarują potrzebę wpływu na rzeczywistość, ale chcą działać bardziej na własnych zasadach (UNICEF Polska, 2025).

To nie oznacza końca społeczeństwa obywatelskiego. Wręcz przeciwnie. Z raportu Stan Młodych 2025 wynika, że aż 80 proc. młodych Polek i Polaków uważa, że aktywizm społeczny i wolontariat pozwalają realnie zmieniać świat na lepsze (Fundacja Ważne Sprawy, 2025). Problem nie polega więc na braku chęci do działania, ale na zmianie sposobu organizowania społecznego zaangażowania.

Badacze opisują tę zmianę jako przejście od tradycyjnego modelu „collective action”, opartego na trwałych organizacjach i formalnym członkostwie. Coraz większą rolę odgrywa dziś „connective action”, czyli sieciowy model mobilizacji oparty bardziej na luźnych relacjach, mediach społecznościowych i wspólnym celu niż na rozbudowanych strukturach organizacyjnych (Bennett & Segerberg, 2012). Pojawia się więc pytanie nie tyle, czy młodzi przestali się angażować społecznie, ale raczej: dlaczego coraz rzadziej chcą robić to poprzez tradycyjne organizacje?

Formalności odstraszają
Dla wielu młodych osób pierwszym zderzeniem z rzeczywistością organizacji pozarządowych są procedury. Rejestracja w KRS, obowiązki księgowe, sprawozdania finansowe, rozliczanie grantów czy odpowiedzialność formalna sprawiają, że założenie stowarzyszenia albo fundacji przestaje kojarzyć się z energią działania, a zaczyna z biurokracją. Już Max Weber zwracał uwagę, że biurokracja zwiększa stabilność i przewidywalność instytucji, ale jednocześnie może ograniczać elastyczność działania i poczucie sprawczości jednostek (Weber, 1978). Badacze organizacji społecznych podkreślają również, że współczesny sektor NGO coraz silniej funkcjonuje w logice „projectification”, czyli projektów, grantów i procedur administracyjnych, co może ograniczać spontaniczność i oddolny charakter działań obywatelskich (Hodgson et al., 2019). Dla pokolenia Z rozbudowane formalności i wielomiesięczne procesy organizacyjne mogą być szczególnie zniechęcające. Badacze zwracają uwagę, że młodzi coraz częściej oczekują szybkiego efektu działania, poczucia sprawczości i bardziej elastycznych form uczestnictwa społecznego, co wiąże się z kulturą cyfrowej komunikacji i społecznego przyspieszenia (Twenge, 2017; Rosa, 2013).

Aktywizm w erze krótkich formatów
Zmienia się również sam styl społecznego działania. Coraz częściej działania społeczne organizowane są wokół konkretnego problemu, wydarzenia czy kryzysu. Raport NASK „Nastolatki 3.0” pokazuje, że młodzi spędzają w internecie średnio ponad 5 godzin dziennie, a media społecznościowe są jednym z ich podstawowych źródeł informacji i kontaktu ze światem (NASK, 2023). Dominują krótkie formaty komunikacji, takie jak rolki, stories, krótkie wideo i komunikatory, które stają się również narzędziem organizowania zbiórek i oddolnych akcji pomocowych. Widać to również w rozwoju crowdfunding’u. Według badań dotyczących rynku finansowania społecznościowego wartość crowdfunding’u donacyjnego w Polsce wzrosła z 289 mln zł w 2020 roku do 453 mln zł w 2022 roku, a cały rynek crowdfundingowy osiągnął wartość około 1,1 mld zł (Miciuła et al., 2024).

Zmiana relacji z instytucjami
Za zmianą modelu działania stoi także szersza zmiana kulturowa. Młode pokolenie ostrożniej podchodzi do instytucji, hierarchii i formalnych struktur. Dotyczy to nie tylko polityki czy administracji publicznej, ale również organizacji społecznych (Edelman,2025). Badania dotyczące młodych wskazują również na rosnącą potrzebę autentyczności, partnerstwa i działania w mniej hierarchicznych relacjach. Raport Gen Z: Trends, Truth and Trust pokazuje, że młode pokolenie coraz ostrożniej podchodzi do tradycyjnych instytucji i oczekuje bardziej autentycznych oraz wieloperspektywicznych form komunikacji (Channel 4, 2025).

Zmiana sposobu społecznego zaangażowania nie pozostaje niezauważona przez organizacje pozarządowe. Coraz więcej NGO zdaje sobie sprawę, że aby docierać do młodych ludzi, trzeba zmienić nie tylko kanały komunikacji, ale także język i sposób opowiadania o działaniach społecznych. Rosnące znaczenie TikToka, Instagrama i krótkich formatów wideo sprawia, że organizacje coraz częściej wykorzystują platformy cyfrowe do prowadzenia kampanii, edukacji i mobilizacji odbiorców (Gemius, PBI & IAB Polska, 2025). Jednocześnie raporty dotyczące cyfryzacji sektora pokazują, że organizacje coraz wyraźniej dostrzegają potrzebę rozwijania kompetencji cyfrowych i obecności online (Klon/Jawor & Sektor 3.0, 2025). Zamiast oficjalnego języka próbują mówić prościej, bardziej bezpośrednio i emocjonalnie. Rośnie znaczenie storytellingu i komunikacji opartej na konkretnych historiach ludzi.

Jednocześnie wiele NGO nadal ma problem z dostosowaniem się do cyfrowej rzeczywistości. Organizacje mierzą się z ograniczonymi zasobami kadrowymi i finansowymi oraz trudnościami w prowadzeniu regularnej obecności online (Charycka, Gumkowska, & Bednarek, 2024). W małych organizacjach komunikacją często zajmują się społecznicy lub pracownicy wykonujący jednocześnie wiele innych zadań.

Widać jednak organizacje, które potrafią odnaleźć się w nowym modelu komunikacji. Dobrym przykładem jest Fundacja SEXEDPL, która skutecznie wykorzystuje Instagram, TikToka i język internetowej kultury do edukacji seksualnej oraz rozmów o zdrowiu psychicznym i relacjach. Organizacja buduje przekaz oparty na prostym języku, krótkich materiałach wideo i autentycznym kontakcie z młodymi odbiorcami. Co ciekawe, sama fundacja od początku była silnie związana z kulturą Internetu i rozpoznawalnością swojej założycielki, Anji Rubik. To pokazuje, że dla części współczesnych NGO punktem wyjścia do budowania społecznego zaangażowania staje się dziś nie tylko sama instytucja, ale również marka osobista, zaufanie odbiorców i społeczność skupiona wokół konkretnych osób oraz wartości.

Podobnie działa Młodzieżowy Strajk Klimatyczny, który od początku rozwijał się głównie dzięki mediom społecznościowym. Internet pozwolił szybko budować lokalne grupy, organizować protesty i angażować młode osoby wokół tematów klimatycznych bez rozbudowanej formalnej struktury.

Eksperci sektora zwracają uwagę, że organizacje pozarządowe funkcjonują dziś w świecie, w którym uwagę odbiorców współtworzą influencerzy, platformy cyfrowe i algorytmy. Dla wielu NGO oznacza to konieczność odpowiedzi na pytanie, czy tradycyjny model komunikacji społecznej nadal odpowiada sposobowi, w jaki młode pokolenie angażuje się dziś w sprawy publiczne.

Społeczeństwo obywatelskie nie znika. Zmienia się jednak sposób, w jaki młodzi ludzie chcą w nim uczestniczyć. Dla wcześniejszych pokoleń organizacje pozarządowe były jednym z ważniejszych miejsc społecznego zaangażowania. Dziś coraz częściej aktywizm przenosi się do Internetu, grup nieformalnych i oddolnych inicjatyw organizowanych poza tradycyjnymi strukturami organizacji społecznych. Aktywizm młodego pokolenia staje się bardziej sieciowy, spontaniczny i oparty na cyfrowych formach mobilizacji. Młodzi organizują zbiórki, protesty i akcje pomocowe szybciej, często spontanicznie i bez rozbudowanych formalnych struktur. Dla organizacji pozarządowych może to być zarówno wyzwanie, jak i szansa. Te NGO, które potrafią uprościć komunikację, otworzyć się na nowe formy zaangażowania i oddać część przestrzeni młodemu pokoleniu, mają szansę pozostać ważnym elementem społeczeństwa obywatelskiego także w przyszłości. Być może pytanie nie brzmi już: „dlaczego młodzi nie chcą działać w NGO?”, ale raczej: „czy NGO są gotowe na nowe pokolenie społeczników?”.

1. Bennett, W. L., & Segerberg, A. (2012). The logic of connective action: Digital media and the personalization of contentious politics. Information, Communication & Society, 15(5), 739–768. https://doi.org/10.1080/1369118X.2012.670661
2. Channel 4. (2025). Gen Z: Trends, Truth and Trust. https://assets-corporate.channel4.com/_flysystem/s3/2025-01/Gen%20Z%20Trends%20Truth%20and%20Trust_0.pdf
3. Charycka, B., Gumkowska, M., & Bednarek, P. (2024). Kondycja organizacji pozarządowych 2024. Stowarzyszenie Klon/Jawor. https://fakty.ngo.pl/raporty/kondycja-organizacji-pozarzadowych-20244.     
4. Edelman. (2025). 2025 Edelman Trust Barometer. https://www.edelman.com/trust/2025/trust-barometer
5. Fundacja Ważne Sprawy. (2025). Stan Młodych 2025. https://waznesprawy.org/wp-content/uploads/2025/04/stan-mlodych-2025-raport.pdf
6. „Gazeta Wyborcza” Rzeszów. (2026, 23 maja). Rodzice Maksa: „O chorobie dowiedzieliśmy się przypadkiem”. Łatwogang zebrał już ponad 11 mln złotych. https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,32807209,latwogang-jedzie-rowerem-przez-polske-po-zycie-dla-maksa-nie.html
7. Gemius, PBI, & IAB Polska. (2025). Social media 2025. https://gemius.com/documents/77/Raport_Social_Media_2025.pdf
8. Hodgson, D., Fred, M., Bailey, S., & Hall, P. (2019). The projectification of the public sector. International Journal of Managing Projects in Business, 12(4), 776–795. https://doi.org/10.1108/IJMPB-07-2018-0139
9. Klon/Jawor & Sektor 3.0. (2025). Nie tylko sztuczna inteligencja: technologie cyfrowe w organizacjach pozarządowych. https://fakty.ngo.pl/raporty/technologie-cyfrowe-w-organizacjach-pozarzadowych-bkj
10. Miciuła, I., Tylżanowski, R., Wojtaszek, M., Salwin, M., Pałęga, M., Sikora, M., & Kowalczyk, A. (2024). Development of the crowdfunding market in Poland. European Research Studies Journal, 27(1), 1468–1474. https://ersj.eu/journal/3856/download/Development%2Bof%2Bthe%2BCrowdfunding%2BMarket%2Bin%2BPoland.pdf
11. NASK. (2023). Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców. NASK Państwowy Instytut Badawczy. https://www.nask.pl/pl/raporty/raporty/4790,Raport-z-badania-Nastolatki-30-2023.html
12. Rosa, H. (2013). Social acceleration: A new theory of modernity. Columbia University Press.
13. Twenge, J. M. (2017). iGen: Why today’s super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy—and completely unprepared for adulthood. Atria Books.
14. UNICEF Polska. (2025, 19 maja). Zaangażowanie? Tak, ale na własnych zasadach. Głos młodych w raporcie UNICEF Polska. ngo.pl. https://publicystyka.ngo.pl/zaangazowanie-tak-ale-na-wlasnych-zasadach-glos-mlodych-w-raporcie-unicef-polska

15. Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology. University of California Press.