Publicystyka - ngo.pl

Początki
Możliwość tworzenia spółdzielni socjalnych pojawiła się w połowie 2004 r. wraz z nową ustawą bezrobociową, czyli ustawą z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Ustawa o promocji zatrudnienia dodała dział poświęcony spółdzielniom socjalnym do ustawy Prawo spółdzielcze. Była to naturalna konsekwencja przyjętego w ustawie o promocji aktywnego podejścia do pomagania bezrobotnym, uzupełnienie uchwalonej rok wcześniej ustawy o zatrudnieniu socjalnym, a także wynik działania środowiska organizacji, które tą formę wspierania osób w trudnych sytuacjach stosowały już wcześniej (chodzi m.in. o ngo-sy skupione w Ogólnopolskim Związku Organizacji na rzecz Zatrudnienia Socjalnego). I chociaż w oparciu o art. 203a-203d Prawa spółdzielczego powstawały już pierwsze socjalne spółdzielnie, szybko postanowiono poświęcić im specjalną ustawę. Projekt trafił do Sejmu IV kadencji w lutym 2005 r. Chociaż nie udało się go uchwalić, nowy rząd zgłosił go ponownie w kolejnej kadencji.

Jaka to spółdzielnia?
Spółdzielnie socjalne to specjalny rodzaj spółdzielni, tworzonych przez określone grupy osób, które mogą liczyć na wsparcie i specjalne uprawnienia w prowadzeniu działalności. Spółdzielnie mają więc zwiększać szanse bezrobotnych, niepełnosprawnych i innych kategorii podlegających marginalizacji, na zatrudnienie, uzyskiwanie dochodu, poprawę swojej sytuacji materialnej i życiowej. Spółdzielnie socjalne to możliwość wspólnej pracy dla osób, które w pojedynkę miałyby trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ta forma wspólnej pracy pozwala takim osobom na tworzenie sobie miejsc pracy, a także realizuje ważne cele społeczne, takie jak tworzenie więzi międzyludzkich oraz reintegrację społeczną (fragment uzasadnienia do projektu ustawy o spółdzielniach socjalnych).

Kto zakłada spółdzielnie socjalne
Spółdzielnia socjalna (podobnie jak i inne spółdzielnie, o których mówi prawo spółdzielcze) jest dobrowolnym zrzeszeniem osób, prowadzącym działalność gospodarczą w interesie swoich członków i w oparciu o ich osobistą pracę. Przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków (art. 2 ust. 1 ustawy o spółdzielniach socjalnych). Do założenia spółdzielni socjalnej potrzeba co najmniej 5 osób.

Spółdzielnie socjalną mogą zakładać:

• osoby bezrobotne (czyli zarejestrowane w urzędzie pracy i
  spełniające inne kryteria opisane w ustawie o promocji
  zatrudnienia),
  
• osoby, o których mówi ustawa o zatrudnieniu socjalnym (ustalony
  katalog osób, które podlegają wykluczeniu społecznemu),
  
• osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy o rehabilitacji
  zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
  (czyli osoby, które mają orzeczenie o niepełnosprawności,
  niezdolności do pracy lub grupie inwalidzkiej).

Praca w spółdzielni, a także zarządzanie spółdzielnią opiera się
na wspólnym zaufaniu członków i bliskich relacjach. Sprzyja temu
wielkość przedsięwzięcia – spółdzielnie socjalne nie powinny
przekraczać 50 członków.

„Socjalna” nie płaci przy rejestracji!
Powołując do życia spółdzielnię socjalną i nadając jej określoną nazwę, należy zawrzeć w niej sformułowanie „Spółdzielnia Socjalna”. Spółdzielcy uchwalają statut i rejestrują spółdzielnię w Krajowym Rejestrze Sądowym. Rejestracja jest bezpłatna - ustawa o spółdzielniach socjalnych zwalnia spółdzielców z obowiązku wniesienia opłaty za wpis do rejestru oraz z opłaty za ogłoszenie tego wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Do rejestracji spółdzielni potrzebne są dokumenty poświadczające, że założyciele spółdzielni to osoby bezrobotne, wymieniane w ustawie o zatrudnieniu socjalnym lub niepełnosprawne. Takie zaświadczenia wydają odpowiednio: urzędy pracy, centra integracji społecznej oraz powiatowe centra pomocy rodzinie. Bezpłatna rejestracja spółdzielni to właśnie jedna z korzystnych dla przyszłych spółdzielców nowości, zapisanych w ustawie z 27 kwietnia.

Nowe uprawnienia spółdzielni socjalnych i jej członków
Ustawa o spółdzielniach socjalnych wprowadza dodatkowo m.in. następujące uprawnienia:
- zwalnia z podatku dochodowego dochody spółdzielni przeznaczane (wydatkowane w roku podatkowym) na społeczną i zawodową reintegrację jej członków (na działania opisane w art. 2 ust. 2 ustawy),
- możliwość uczestniczenia w otwartych konkursach ofert na realizację zadań publicznych; podobną możliwość, opisaną w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, mają organizacje pozarządowe: stowarzyszenia, fundacje czy organizacje kościelne,
- możliwość prowadzenia statutowej działalności odpłatnej (której zasady opisuje ustawa o działalności pożytku publicznego),
- możliwość korzystania z pracy/pomocy wolontariuszy.

Spółdzielcy – wszystkie trzy wyróżniane przez ustawę grupy, czyli bezrobotni, niepełnosprawni i podlegający wykluczeniu społecznemu - mogą również liczyć na okresową (12 miesięcy) refundację kosztów składek ubezpieczeniowych. Wcześniej uprawnienie to ograniczone było do byłych uczestników zajęć w centrach integracji społecznej (z ustawy o zatrudnieniu socjalnym).

Nowe przepisy wejdą w życie 30 dni po publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw.
_______________
Przygotowano m.in. na podstawie opracowania z serii „Poznaj Swoje Prawa” pt. „Niepełnosprawni - aktywne formy pomocy na rynku pracy”
http://pomocspoleczna.ngo.pl/x/200787