Publicystyka - ngo.pl

W sektorze społecznym często mówimy o współpracy, partnerstwie i trwałości. Ale prawdziwy sprawdzian przychodzi po zakończeniu projektu. Czy zostają relacje, zaufanie i gotowość do wspólnego działania? Partnerstwa zawiązane w ramach Programu Lokalne Partnerstwa PAFW pokazują, że zmiana może trwać dłużej niż sam projekt.

Od 2009 roku w ramach programu na terenie całej Polski powstały 83 partnerstwa w 132 gminach z udziałem 1230 partnerów. Siła tego programu nie polega jednak wyłącznie na skali. Najważniejsza jest misja Programu: budowanie lokalnego ekosystemu wsparcia, zdolności do współpracy i relacji opartych na zaufaniu.

To właśnie te czynniki decydują, czy po zakończeniu projektu w społeczności zostaje coś więcej niż dokumentacja i wspomnienie dobrze rozliczonego grantu. W przypadku Lokalnych Partnerstw PAFW zostają silne więzi, dobre relacje, zaufanie, doświadczenie przez współdziałanie i przekonanie, że sprawy lokalne naprawdę warto brać we własne ręce.

– Wyjątkowość Programu polega na tym, że

– mówi Kalina Grzeszuk-Zajączkowska, Kierownik Programowa Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i dodaje: – Tak rodzi się trwała współpraca, zaufanie i więzi, które są fundamentem kapitału społecznego. To właśnie jest naszym głównym celem, aby ten kapitał procentował w sytuacjach wymagających odpowiedzi na różne społeczne wyzwania i szczególnej mobilizacji lokalnych zasobów.

Tu trafiamy w sedno – Program Lokalne Partnerstwa PAFW realnie wzmacnia kapitał społeczny – a więc coś, czego nie da się szybko stworzyć ani odgórnie zadekretować. Zaufanie, współodpowiedzialność i chęć współpracy wymagają czasu i zaangażowania, lecz kiedy już się pojawią, mają szansę pozostać w społeczności na długo po zakończeniu projektu.

Efekty programu są niezwykle różnorodne. W minionych edycjach programu partnerstwa zawiązywały się wokół kampanii społecznej na rzecz czystego powietrza w Żywcu, katalogu wzorów tradycyjnych ręczników obrzędowych Podlasia, przestrzeni aktywności mieszkańców S.O.W.A. w Biłgoraju, Szlaku Karpia w Dolinie Baryczy, Szlaku Jabłkowego w Warce czy Bibliogrodu przy bibliotece w Nowym Tomyślu. W Lądku-Zdroju zainicjowano festiwal street-artu, a w Płużnicy powstała Współdzielnia. Każdy z tych przykładów jest zupełnie inny, ale wszystkie wyrastają z lokalnej współpracy i odpowiadają na potrzeby konkretnej społeczności.

W latach 2024-25 w IX edycji Programu partnerstwa realizowały projekty ważne dla ich społeczności, odpowiadając na lokalne potrzeby i wyzwania. W Jabłonnie wzmocniono sprawczość młodzieży, rozwijając jej kompetencje liderskie i przygotowując grunt pod Młodzieżowy Budżet Obywatelski. W Lubawie, Kowarach i Starogardzie Gdańskim powstały przestrzenie spotkań i rozwoju dla młodych ludzi. W Redzikowie mieszkańcy różnych pokoleń i kultur połączyli siły, by wspólnie odkrywać i upamiętniać lokalne dziedzictwo. Z kolei w gminie Kijewo Królewskie opuszczony park w Dorposzu Szlacheckim przekształcono w przestrzeń aktywności, rozrywki i kultury.

Dzięki programowi powstały 44 nowe organizacje i grupy nieformalne. W działaniach partnerstw uczestniczyło 75 grup nieformalnych, 58 liderek i liderów PAFW i 9500 wolontariuszy. Zorganizowano również 968 szkoleń i warsztatów. Za tymi liczbami stoją ludzie, którzy spotkali się wokół konkretnej sprawy, zdobyli doświadczenie wspólnego działania i – w wielu przypadkach – nie zakończyli aktywności wraz z końcem projektu.

Trwałość nie polega więc wyłącznie na tym, że powstaje konkretne miejsce czy infrastruktura. Ważne jest to, że mieszkańcy zyskują przestrzeń do dalszego współdziałania, nowe kompetencje i doświadczenie współpracy, które mogą wykorzystać przy kolejnych lokalnych wyzwaniach. To ważne także dlatego, że o trwałości projektów często myślimy przede wszystkim przez pryzmat tego, co po nich zostaje. Tymczasem równie ważna jest sprawczość ludzi. To właśnie ona decyduje o tym, czy społeczność potrafi reagować na kryzysy, mobilizować zasoby i brać odpowiedzialność za własne otoczenie.

Rezultaty działań partnerskich procentują w lokalnych społecznościach i będą służyć mieszkańcom przez lata, a wiedza i umiejętności zdobyte dzięki szkoleniom i warsztatom mogą być wykorzystywane przy kolejnych inicjatywach.

– W ten sposób społeczność zyskuje zdolność do szybkiego organizowania się, wykorzystywania lokalnych zasobów i wzajemnego wsparcia.

– mówi Paweł Łukasiak, prezes Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce.

Siła partnerstw to również zdolność do szybkiego i adekwatnego reagowania na sytuacje wyjątkowe, czego dowodem były ich działania podczas pandemii COVID czy kryzysu związanego z napływem uchodźców po wybuchu pełnoskalowej wojny w Ukrainie.

Dziś, w 2026 roku, cele bieżącej - X edycji programu: koncentrują się właśnie na tym, jak ten kapitał wykorzystać do wzmacniania odporności społecznej w wymiarze lokalnym.

O partnerstwach na rzecz odporności społecznej będziemy mogli opowiedzieć już wkrótce. Jesienią 2026 zawiążą się nowe lokalne partnerstwa. Wspieranie mieszkańców wspólnot lokalnych w skutecznym przygotowaniu, reagowaniu i adaptacji do sytuacji kryzysowych to najważniejsze wyzwanie, jakie dziś stoi przed Lokalnymi Partnerstwami Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

Lokalne Partnerstwa PAFW to program Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowany przez Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce, którego celem jest inicjowanie i rozwój współpracy między organizacjami, instytucjami i osobami zaangażowanymi w programy PAFW. Na terenie jednej lub kilku sąsiednich gmin powstają partnerstwa samorządów, NGO, firm i mediów lokalnych, które wspólnie realizują działania na rzecz dobra wspólnego. Od 2009 roku, w dziewięciu edycjach programu, powstały 83 partnerstwa - w tym 19 start-upów na rzecz dobra wspólnego - obejmujące 132 gminy.

Więcej informacji: https://www.lokalnepartnerstwa.org.pl/