Publicystyka - ngo.pl

Stowarzyszenia wiedzą, jak powoływać do życia jednostki terenowe – mają to obszernie opisane w ustawie – Prawo o stowarzyszeniach. Ustawa o fundacjach nie zawiera podobnych podpowiedzi dla fundacji. Nie oznacza to, że nie mogą one tworzyć swoich „oddziałów”. Jednak formalnie takie oddziały fundacji będą się różnić od tych tworzonych przez stowarzyszenia. Z tego powodu dla jasności wywodu nazywamy je poniżej „filiami”.

„Terenowe jednostki organizacyjne” stowarzyszeń, nazywane najczęściej oddziałami, powoływane do życia na podstawie art. 10a Prawa o stowarzyszeniach mogą mieć oddzielną osobowość prawną (co nie znaczy, że zawsze ją mają). Filie fundacji takiej osobowości mieć nie mogą – będzie to główna różnica między fundacyjnymi i stowarzyszeniowymi jednostkami terenowymi.

Jeśli w statucie fundacji jest zapis, że terenem działania fundacji jest obszar całej Polski, to nie ma przeszkód, aby jej stacjonarne placówki – „filie” – były rozsiane w różnych częściach Polski. 

Filia fundacji nie ma osobowości prawnej. Działa w ramach fundacji, co skutkuje też tym, że do reprezentacji „oddziału” (np. wnioskowania o dotacje, podpisywanie umów) jest uprawniony zarząd fundacji, zgodnie ze sposobem określonym w statucie fundacji.

Tak więc nawet jeśli zostanie powołana filia, to i tak jej działalność musi być firmowana przez zarząd fundacji. Ewentualnie osoby z filii mogą być jednocześnie członkami zarządu fundacji. Mogą też działać na podstawie pełnomocnictwa zarządu. Dookreślenie szczegółowych zasad funkcjonowania filii powinno być zapisane w statucie lub innym akcie wewnętrznym fundacji.

Można wpisać „oddział” fundacji do KRS. Warto to zrobić szczególnie w sytuacji kiedy decydujemy się nadać filii określoną organizacyjną "odrębność".

Prawo nie określa konkretnych skutków wpisu oddziału-filii do KRS. W przypadku stowarzyszeń są zapisy wskazujące na konieczność zgłoszenia tego faktu (powstania oddziału) do starosty właściwego ze względu na siedzibę jednostki terenowej, który staje się organem nadzoru. W przypadku fundacji brak jest analogicznej regulacji.

W KRS oddziały lub jednostki terenowe są wpisywane do Działu 1, w rubryce 3 – „Rubryka 3 Jednostki terenowe lub oddziały”. 

Więcej na temat rejestracji i zgłaszania zmian w KRS: Rejestracja fundacji – formularze, dokumenty, Zgłaszanie zmian do KRS.

W stosunku do fundacji organem nadzoru (poza wybranym ministrem) jest starosta właściwy ze względu na siedzibę fundacji. Ponieważ w ustawie o fundacjach nie ma mowy o jednostkach terenowych fundacji, nie znajdziemy w niej również zapisów dotyczących nadzoru nad jej filiami. Ewentualnie znaczenie może mieć  art. 15a ustawy wskazujący, że uprawnienia nadzorcze ma też starosta właściwy dla działań fundacji (a nie siedziby), w stosunku do „fundacji korzystającej ze środków publicznych i prowadzącej działalność na obszarze całego kraju”. W praktyce nie spotkaliśmy się jednak z wykonywaniem czynności nadzorczych przez starostów na podstawie tego zapisu (co nie znaczy, że takich wcale nie ma). 

Fundacja może prowadzić działania na terenie całej Polski oraz zdobywać środki z różnych samorządów, o ile zamierza prowadzić działania na terenie danej gminy czy innej jednostki administracyjnej. Przepisy nie wskazują na ograniczenia w możliwości składania wniosków o dotacje do samorządów, ze względu na siedzibę organizacji, ważne jest realizowanie działań na danym terenie i dla danej społeczności. Można dodatkowo wskazywać jako swój atut siedzibę filii na konkretnym terenie oraz wynikającą z faktu jej zlokalizowania znajomość występujących na danym terenie potrzeb.