Publicystyka - ngo.pl

Wprowadzenie odzieży, obuwia i akcesoriów (klasyfikowanych pod kodem CN 6309) do systemu monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (SENT) ma jeden główny cel: ukrócenie procederu nielegalnego wwozu odpadów tekstylnych do Polski pod pozorem towarów pełnowartościowych.

Skala problemu jest ogromna – szacuje się, że nawet 80% tekstyliów wyrzucanych przez konsumentów w Europie trafia ostatecznie do spalarni lub na wysypiska, a Polska stała się jednym z regionalnych hubów dla „używanej odzieży”, która w rzeczywistości często okazuje się trudnym do przetworzenia odpadem. Tylko w ostatnich latach Inspekcja Ochrony Środowiska wielokrotnie udaremniała transporty setek ton tekstyliów, które zamiast do potrzebujących, miały trafić na dzikie wysypiska. System SENT ma uszczelnić ten obieg, nadając każdemu większemu transportowi unikalny numer referencyjny.

Dla sektora pozarządowego kluczowe jest pytanie o zwolnienia. Niestety, przepisy ustawy o systemie monitorowania nie przewidują zwolnień podmiotowych dla organizacji pozarządowych czy organizacji pożytku publicznego (OPP). Oznacza to, że każda NGO staje się pełnoprawnym uczestnikiem łańcucha dostaw podlegającym kontroli skarbowej.

Obowiązek zgłoszenia transportu w rejestrze SENT (poprzez platformę PUESC) zależy od parametrów technicznych przesyłki, a nie od celu jej przewozu (np. charytatywnego). Organizacja musi liczyć się z obowiązkami monitorowania, jeśli:

• Masa brutto przesyłki towarów objętych systemem przekracza 500 kg, lub
• Objętość przesyłki przekracza 500 litrów.

W praktyce oznacza to, że transporty darowizn między oddziałami dużej fundacji lub odbiór dużego transportu odzieży od partnera biznesowego będą wymagały statusu „podmiotu odbierającego”. Wiąże się to z koniecznością potwierdzenia odbioru towaru w systemie nie później niż w następnym dniu roboczym po dostawie.

Zmiana przepisów o transporcie zbiega się w czasie z implementacją unijnego rozporządzenia w sprawie ekoprojektu (ESPR). Wprowadza ono zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży, obuwia i dodatków. Dla dużych i średnich przedsiębiorstw oznacza to konieczność znalezienia alternatywnych ścieżek dla tzw. „stoków magazynowych” i zwrotów.

W tym miejscu otwiera się ogromne pole do współpracy z organizacjami pozarządowymi. Biznes, chcąc uniknąć wysokich kar i strat wizerunkowych, może dążyć do przekazywania nadwyżek towarów podmiotom, które potrafią je efektywnie rozdysponować wśród potrzebujących lub wprowadzić do drugiego obiegu (np. poprzez sklepy charytatywne).

Jakie korzyści może odnieść biznes?

1. Zarządzanie nadwyżkami: organizacja pozarządowa staje się „operatorem etycznego zagospodarowania” towaru, zapobiegając jego zmarnowaniu.
2. Optymalizacja podatkowa: Darowizna towarów na rzecz OPP pozwala darczyńcy na skorzystanie z preferencji w podatku VAT (często stawka 0%) oraz odliczenie wartości darowizny od dochodu (CIT).
3. Raportowanie ESG: Współpraca z NGO w obszarze tekstyliów jest gotowym wskaźnikiem do raportów niefinansowych w obszarach środowiskowym (Circular Economy) i społecznym.

Wzrost wolumenu darowizn od biznesu i konieczność obsługi systemu SENT nakładają na organizacje pozarządowe nowe wymagania operacyjne. Organizacje muszą stać się bardziej „profesjonalne” w zarządzaniu logistyką:

• Weryfikacja jakości (Due Diligence): organizacja pozarządowa musi pilnować, aby nie stać się odbiorcą odpadów. Przyjęcie tekstyliów, które nie nadają się do użytku (są zniszczone lub zabrudzone), przenosi na organizację kosztowny obowiązek ich utylizacji.

• Odpowiedzialność karna i skarbowa: Niedopełnienie obowiązków w systemie SENT (np. brak potwierdzenia odbioru w terminie) grozi wysokimi karami pieniężnymi, które mogą być dewastujące dla budżetu NGO.

• Transparentność procesu: Aby biznes mógł bezpiecznie rozliczyć darowiznę, organizacja pozarządowa musi zapewnić rzetelną dokumentację: protokoły przekazania, potwierdzenia odbioru i raporty z dalszej dystrybucji. 

Choć system SENT wydaje się kolejnym biurokratycznym obciążeniem, w połączeniu z zakazem niszczenia odzieży tworzy systemowy impuls do rozwoju gospodarki obiegu zamkniętego w Polsce. Organizacje pozarządowe, które najszybciej dostosują się do tych wymogów, staną się naturalnymi partnerami dla globalnych marek modowych, przekuwając nowe obowiązki w realne zasoby na pomoc potrzebującym.