Publicystyka - ngo.pl

Sprawozdanie Komisji Europejskiej ma dostarczyć podstaw do dalszego kształtowania unijnej polityki spójności, której celem jest zmniejszanie różnic rozwojowych między regionami. Federacja Bezpieczna Żywność zwraca uwagę, że w tej ocenie nie można pomijać dostępu do zdrowej żywności, odporności regionalnych systemów żywnościowych oraz wpływu sposobu produkcji żywności na zdrowie, klimat i środowisko.

W stanowisku rozróżniono dwa pojęcia: bezpieczeństwo żywności, odnoszące się do jej jakości i wpływu na zdrowie, oraz bezpieczeństwo żywnościowe, czyli stabilny fizyczny, ekonomiczny i społeczny dostęp do odpowiedniej żywności. Zdaniem Federacji oba obszary powinny zostać uznane za horyzontalny wymiar spójności społecznej i terytorialnej.

Jednym z głównych postulatów jest uwzględnienie odporności regionalnych systemów żywnościowych, w tym zróżnicowania produkcji, rozwoju lokalnego przetwórstwa, długości łańcuchów dostaw oraz zdolności regionów do reagowania na kryzysy. Jak podkreśla Federacja Bezpieczna Żywność, atak Rosji przeciwko Ukrainie pokazała, że dostęp do żywności może stać się narzędziem presji geopolitycznej, a regiony przygraniczne i zależne od importowanych środków produkcji są szczególnie narażone na zakłócenia.

Ocena sytuacji regionów powinna obejmować również stan wód i gleb, dostępność zasobów wodnych, jakość powietrza oraz narażenie na skutki zmiany klimatu - czynniki bezpośrednio wpływające na zdrowie mieszkanek i mieszkańców oraz trwałość produkcji rolnej.

Federacja wskazuje także na nierówności w dostępie do zdrowej i bezpiecznej żywności, dotykające zwłaszcza mniej zamożnych regionów i obszarów wiejskich, na których mogą powstawać tzw. pustynie żywnościowe. W ocenie Federacji dostęp do pełnowartościowej diety nie powinien zależeć od miejsca zamieszkania, dochodu ani wybranego sposobu żywienia.

W stanowisku zaproponowano m.in. większe wsparcie unijne dla stołówek szkolnych, szpitalnych i placówek opieki społecznej, a także programów edukacji żywieniowej, oraz większą spójność europejskich zaleceń dotyczących żywienia zbiorowego opartych na aktualnej wiedzy naukowej.

Federacja zwróciła uwagę na zagrożenia dla zdrowia publicznego związane z intensyfikacją przemysłowej produkcji zwierzęcej - w tym choroby odzwierzęce, antybiotykooporność oraz zanieczyszczenie wód, gleb i powietrza - i postuluje, by projekty ubiegające się o finansowanie w ramach polityki spójności były oceniane również pod tym kątem. Federacja domaga się ponadto rozszerzenia stosowanej w funduszach unijnych zasady „nie czyń poważnych szkód” o konsekwencje dla zdrowia publicznego, nie tylko dla klimatu i środowiska.

Kolejnym postulatem Federacji jest zapewnienie organizacjom społecznym realnego udziału w programowaniu i monitorowaniu polityki spójności po 2027 roku - tak, by w procesach decyzyjnych uczestniczyły również organizacje reprezentujące zdrowie publiczne, prawa człowieka i bezpieczeństwo żywności, a nie wyłącznie podmioty gospodarcze sektora rolno-spożywczego.

Federacja ostrzega jednocześnie, że przesuwanie środków polityki spójności na konkurencyjność i obronność może ograniczyć finansowanie transformacji systemów żywnościowych oraz adaptacji rolnictwa do zmiany klimatu. W ocenie Federacji przyszłe sprawozdanie powinno wskazać, czy polityka spójności i Wspólna Polityka Rolna wspólnie wspierają ochronę zdrowia, wód, gleb i klimatu, czy też utrwalają sprzeczne kierunki rozwoju - w tym zdolność regionów do odchodzenia od zależności od intensywnej produkcji zwierzęcej i importowanych pasz na rzecz regionalnych łańcuchów wartości opartych m.in. na roślinach strączkowych i lokalnym przetwórstwie.

Federacja sprzeciwia się jednocześnie obniżaniu wymogów środowiskowych i zdrowotnych w ramach unijnych pakietów upraszczających, jeśli miałoby się to odbywać kosztem bezpieczeństwa żywności i zdrowia publicznego.

Stanowisko zostało poparte przez 37 organizacji i inicjatyw społecznych. Federacja Bezpieczna Żywność zrzesza obecnie 44 podmioty działające na rzecz prawa do zdrowej, bezpiecznej i sprawiedliwej żywności.

Pełna treść stanowiska dostępna jest podlinkiem.

Zadanie “Budowanie zdolności instytucjonalnych Federacji Bezpieczna Żywność”  jest finansowane ze środków Narodowego Instytutu Wolności-Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030.