Publicystyka - ngo.pl

Do takich wniosków doszła dr Grażyna Piechota, na podstawie badań przeprowadzonych w 2008 roku na grupie organizacji pożytku publicznego z województwa śląskiego oraz w lipcu 2010 roku wśród podatników podatku dochodowego od osób fizycznych.

Celem pierwszego badania było sprawdzenie, na ile stosowane przez organizacje pożytku publicznego narzędzia komunikacyjne oraz promocyjne (w tym aktywna współpraca z mediami i posiadanie strony internetowej) mają wpływ na pozyskiwanie przez organizacje kwot z 1% oraz na ich wysokość. W drugim badaniu chodziło o poznanie motywacji, które towarzyszą Polakom dokonującym przekazania 1% podatku: czy decyzje te mają charakter przemyślany i zaplanowany, czy też są raczej emocjonalne, nie oparte na żadnych więziach.

Z wynikami obu badań można się zapoznać w publikacji „Organizacje pożytku publicznego – w drodze do społeczeństwa obywatelskiego?” (dostępna w plikach do pobrania obok).

Badaniem pierwszym objęto dwie grupy śląskich OPP – te, które w poszczególnych urzędach skarbowych uzyskały zbiorczo największe kwoty z 1% oraz losowo wybrane OPP z listy uprawnionych do pozyskiwania 1% i zarejestrowanych do 30 listopada 2007 roku. W sumie w badaniu wzięło udział 20 organizacji.

Dziewiętnaście z nich wykazało wzrost kwoty otrzymanej w ramach 1% podatku – średnio o 189,66%. Dla dziewięciu przyrost okazał się znacznie przewyższający średnią dla całej badanej grupy i wyniósł przeciętnie 319,88%. W przypadku pozostałych organizacji przyrost kształtował się średnio na poziomie 59,44%. Uwzględniając opisany powyżej podział na dwie grupy, w pierwszej wzrost kwot uzyskanych z 1% wyniósł średnio 158,66 %, a w drugiej – 197,5%.

Największy wzrost kwot przekazywanych w ramach 1% odnotowały organizacje prowadzące podstawową działalność na terenie województwa – średnio o 257,67%. Niewiele mniejszy wzrost wykazały organizacje działające na terenie kraju – o 215%., zaś najmniejszy wzrost dotyczył organizacji funkcjonujących w miastach/powiatach – o 121,20%.

Dało się zauważyć także, że największy procentowy przyrost kwot z 1% odnotowały organizacje zajmujące się ochroną środowiska – średnio 194,5%, niewiele mniejszy przyrost wykazały organizacje skoncentrowane na pomocy chorym (191,87%), zaś te związane z edukacją odnotowały przyrost najmniejszy – 142,25%.

Aktywność informacyjno-promocyjna OPP rozkładała się równomiernie na komunikację przez media (prasa, media elektroniczne), jak i poprzez próby bezpośredniego docierania do podatników za pomocą ulotek, listów informacyjnych, promowania organizacji w miejscach publicznych poprzez plakaty, banery, itp. Same organizacje uznały, że najskuteczniejszymi sposobami promowania własnej działalności są ulotki, plakaty, strony WWW, prasa oraz telewizja. Organizacje podkreślały także wagę osobistego kontaktu z podatnikami, zdobycie poparcia lokalnych władz oraz organizowanie akcji promocyjno-informacyjnej z organizacjami partnerskimi. Tylko jedna z organizacji wskazała, iż w skutecznym pozyskiwaniu 1% pomagają ułatwienia w sposobie przekazywania 1% oraz umożliwienie przekazywania 1% przez podatników opodatkowanych liniowo.

Zdaniem autorki świadczy to jednak o tym, że organizacje nie analizują własnych działań, gdyż z badań przez nią przeprowadzonych wynika, że decydujący wpływ na zwiększenie kwot pozyskiwanych z 1% za 2007 rok miała zmiana przepisów, ułatwiająca podatnikom przekazywanie 1% podatku, zaś najskuteczniejsze narzędzie w pozyskiwaniu 1% to nieodpłatna współpraca z mediami.

Warty odnotowania jest także niepokojący dość fakt, że OPP – wbrew deklaracjom – nie współpracują ze sobą w promowaniu np. samej idei przekazywania 1% podatku, czyli wpływania na postawy obywateli, a jedynie koncentrują się na pozyskiwaniu środków finansowych.

To wskazuje – zdaniem autorki badań – że „organizacje nie spełniają roli kreatorów życia publicznego: nie wykazują zdolności do współpracy, a poprzez to – do tworzenia i realizowania wspólnych idei. Konkurowanie o pieniądze podatników jest istotne dla realizacji celów statutowych organizacji, ale same organizacje nie mogą zapominać o swej roli społecznej. Na uwagę zasługuje także fakt, że działania, które organizacje podejmowały nie miały charakteru budowania więzi z potencjalnymi darczyńcami. Tylko jedna organizacja podczas kampanii, na podstawie bazy danych dotychczasowych darczyńców (wcześniej pieniądze były wpłacane przez podatników bezpośrednio na konta organizacji), nawiązała kontakt z tymi osobami. (…)”

Chociaż prawie wszystkie organizacje zdecydowały się na bezpośredni kontakt z podatnikiem, potencjalnie zainteresowanym przekazaniem 1% swojego podatku (co może świadczyć, że zdają sobie sprawę z wagi takiego kontaktu), jednak nie można uznać za zintensyfikowane  (ograniczały się głównie do roznoszenie ulotek, rozwieszanie plakatów, kontaktu mejlowego lub listownego). Korzystanie z zaangażowania wolontariuszy służyło przede wszystkim minimalizacji kosztów prowadzenia kampanii, nie zaś budowaniu więzi pomiędzy organizacją a jej potencjalnymi darczyńcami.

Ten brak ściślejszych więzi organizacji z podatnikami ujawnił się także w drugiej części badania, w której dr Piechota pytała z kolei podatników o to, czy media wpływają na ich decyzje dotyczące przekazywania 1% podatku oraz jakimi motywacjami się kierują.

Badania, co prawda, nie potwierdziły tezy, iż media mają istotny wpływ na podejmowane decyzje o przekazaniu 1% podatku, jednak wykazały, że dla sporej grupy badanych prasa, radio i telewizja stanowią ważne źródło informacji o organizacjach.

Podatnicy wykazywali także z reguły pozytywne motywacje, którymi się kierują przekazując 1% podatku. Ci, którzy nie dokonywali przekazania tłumaczyli to najczęściej tym, że ich zeznanie podatkowe wypełnia płatnik (ZUS albo zakład pracy), nie mają czasu na szukanie i wybór OPP lub kwota do przekazania jest – ich zdaniem – zbyt niska. Nie mieli natomiast wątpliwości związanych z samą działalnością organizacji czy wydatkowaniem przez nią pieniędzy. Zdaniem autorki badań nie świadczy to bynajmniej o tym, że podatnicy z góry zakładają uczciwość organizacji, ale raczej o tym, że nie istnieje kontrola społeczna. Potwierdzają to także odpowiedzi tych respondentów, którzy jednak decydują się na przekazanie 1%. Kierują się oni bowiem przede wszystkim względami emocjonalnymi, a przekazanie 1% podatku nie ma charakteru zaplanowanego i nie jest wynikiem ich związku z daną organizacją: nie interesują się tym, jak wydaje pieniądze organizacja, której przekazali 1%, nie weryfikują wiarygodności finansowej OPP. Często także nie pamiętają nazwy organizacji, której powierzyli swój 1%, nawet kilka miesięcy po tym, kiedy go przekazali.