Publicystyka - ngo.pl

W pierwszym tekście z cyklu pokazywałam szansę, jaka staje przed organizacjami pozarządowymi w obszarze świadczenia usług społecznych poprzez działalność odpłatną. Dzisiaj opowiem o usługach społecznych mając nadzieję na udział w tym rynku sektora pozarządowego, ponieważ widzę w nim impuls do rozwoju.

W dyskusji europejskiej, a Polska jest jej częścią, coraz większą rolę odgrywa kwestia usług w interesie ogólnym (Services of General Interest). Obejmują one sektor, który oferuje usługi w interesie publicznym – usługi, które bez interwencji publicznej nie byłyby świadczone lub byłyby świadczone na innych warunkach, odnoszących się do jakości, bezpieczeństwa, przystępności cenowej. Usługi społeczne użyteczności publicznej, w szczególności usługi społeczne i zdrowotne, są istotną częścią Europejskiego Modelu Społecznego. Unia Europejska daje im wysoki priorytet, co przekłada się zarówno na środki finansowe, jak i na preferencyjne rozwiązania prawne. Obowiązek użyteczności publicznej oznacza, że realizowanie takich usług na zlecenie władzy publicznej wpływa na ich jakość oraz umiarkowaną cenę z uwagi na dofinansowanie ze źródeł publicznych.

Nowe wyzwania i rosnąca liczba usług wskazują na brak możliwości realizowania wszystkich działań przez własne jednostki i komórki jednostek samorządu terytorialnego. Cześć usług przekazuje się do realizacji podmiotom zewnętrznym, również z uwagi na optymalizację kosztów.

Komisja Europejska wskazała wyraźnie, że cele, które chcemy osiągnąć w realizacji usług muszą znaleźć odzwierciedlenie w sposobie ich organizacji i finansowania.

• Zaspokojenie wielorakich potrzeb poszczególnych jednostek wymaga wszechstronności i personalizacji usług socjalnych, które muszą być opracowane i świadczone w sposób zintegrowany (często między odbiorcą usługi i usługodawcą istnieje osobista relacja);

• Przy definiowaniu i świadczeniu usługi trzeba uwzględniać różnorodność ich adresatów;

• Usługi socjalne świadczone w celu zaspokojenia potrzeb osób należących do słabszych grup społeczeństwa charakteryzuje często asymetryczny stosunek między usługodawcami i beneficjentami (odmienny od relacji mających miejsce między dostawcą handlowym, a konsumentem);

• Z uwagi na fakt, że usługi te często osadzone są w (lokalnych) tradycjach kulturowych, wybiera się rozwiązania dostosowane do szczególnych cech lokalnej sytuacji, gwarantujące bliskość między usługodawcą a użytkownikiem, zapewniając jednocześnie równy dostęp do usług na całym terytorium;

• Usługodawcy często potrzebują dużej autonomii, by zaspokoić różne i zmieniające się potrzeby socjalne (z reguły usługi te opierają się na zasadzie solidarności i w dużym stopniu są one uzależnione od publicznego finansowania, co zapewnia równy dostęp, niezależnie od stanu posiadania czy dochodów);

• Usługodawcy nie nastawieni na zysk oraz pracownicy wolontariatu często odgrywają ważną rolę w świadczeniu usług socjalnych, wyrażając tym samym postawę obywatelską i przyczyniając się do integracji społecznej, spójności społecznej wspólnot lokalnych oraz do solidarności międzypokoleniowej.

Usługi społeczne użyteczności publicznej są w istocie tożsame ze sferami pożytku publicznego, co ma dość istotne znaczenie w zakresie trybu realizacji zadań publicznych. Oznacza to, że usługi społeczne użyteczności publicznej możemy realizować w dużej mierze zarówno w trybie działalności pożytku publicznego, jak i w trybie zamówienia publicznego, czy też w trybie zapytania ofertowego.

• ochrona i promocja zdrowia;

• pomoc społeczna, w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans osób i rodzin;
• działalność na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym;
• działalność na rzecz osób w wieku emerytalnym;
• działalność na rzecz kombatantów i osób represjonowanych;

brak bezpośredniego odniesienia

(działania w tym zakresie mogą być realizowane np. poprzez obszar działań na rzecz integracji i reintegracji zawodowej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, jeśli realizatorami tych usług będą osoby z tych grup np. osoby bezrobotne czy osoby niepełnosprawne)

• nauka, szkolnictwo wyższe, edukacja, oświata i wychowanie;

• kultura, sztuka, ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego;
• podtrzymywanie i upowszechnianie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości oraz rozwój świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej;

• wspieranie i upowszechnianie kultury fizycznej;
• wypoczynek dzieci i młodzieży;
• turystyka i krajoznawstwo;

• wspieranie rodziny i systemu pieczy zastępczej;
• działalność na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka;
• przeciwdziałanie uzależnieniom i patologiom społecznym;

• działalność na rzecz osób niepełnosprawnych;

• promocja zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy.

Wybór określonego trybu przekazania usług społecznych użyteczności publicznej do realizacji przez podmioty zewnętrzne należy do zadań samorządu. W momencie, gdy konkretne zadanie nie mieści się w sferze pożytku publicznego, nie stanowi to przeszkody w jego zleceniu. Zgodnie z art. 221 ustawy o finansach publicznych:

• Tryb postępowania o udzielenie dotacji na inne zadania niż pożytku publicznego (dotyczące usług użyteczności publicznej),

• Sposób jej rozliczania,

• Sposób kontroli wykonywania zleconego zadania określa w drodze uchwały organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, mając na uwadze zapewnienie jawności postępowania o udzielenie dotacji i jej rozliczenia.

Istotnym elementem nie jest zatem wybór sposobu realizacji usług, ale sposób budowy sieci, który wpłynie na kooperatywne współdziałanie, nie powodując w tym przypadku zbędnego konkurowania.

Samorząd może prowadzić skuteczną politykę rozwoju lokalnej społeczności poprzez zlecanie organizacjom pozarządowym konkretnych zadań. Możliwości są następujące:

• Dotacja - w ramach wsparcia (dofinansowania) bądź powierzenia realizacji zadania publicznego z obszaru pożytku publicznego na mocy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Z tego wsparcia korzystać może organizacja pozarządowa, kościelna osoba prawna, spółdzielnia socjalna bądź spółka non profit. Jednak tego typu dotacja nie może dotyczyć wsparcia w obszarze prowadzonej przez dane podmioty działalności gospodarczej, a jedynie w obszarze działalności pożytku publicznego.

• Zlecenie wykonania usługi bądź dostarczenia towaru - (w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych, z możliwością wykorzystania klauzul społecznych, wspierających aktywizację zawodową osób wykluczonych). Dotyczy to wszystkich podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, w tym podmiotów ekonomii społecznej.

Dowiedz się, gdzie czekają fundusze dla NGO, kto ogłosił konkurs dla NGO, znajdź granty dla stowarzyszeń i fundacji. Odwiedź serwis fundusze.ngo.pl.