Publicystyka - ngo.pl

Jeśli pod hasłem ZZP rozumieć „zielone zamówienia publiczne”, to w kwestii zainteresowania organizacji tematem jest stosunkowo (podkreślam: stosunkowo!) dobrze. Kryjące się pod tym samym skrótem Zrównoważone Zamówienia Publiczne to niestety praktycznie wciąż terra incognita (nie ujmując nic prekursorom tego tematu w Polsce) zarówno dla NGO jak i „władzy”. Świadomość powoli się jednak zmienia. Projekty CentrumCSR oraz Fundacji Kupuj Odpowiedzialnie mają szanse wypromować temat zrównoważonych zamówień publicznych zarówno wśród zamawiających, jak i wśród NGO oraz przedsiębiorstw ekonomii społecznej.

Czas najwyższy ku temu: z jednej strony nowa dyrektywa Unii Europejskiej i związana z tym nowelizacja ustawy, z drugiej głośne afery zamówieniowe, u podłoża których leży mylny koncept, że „najtańsze” równa się „najlepsze” (mityczny ustawodawca zapomniał o przysłowiach: „kto szybko kupuje, ten dwa razy kupuje”, „co tanie, to drogie”). Widzę tutaj rolę również dla naszej organizacji (Fundacja „Koalicja Sprawiedliwego Handlu”), gdyż nowa dyrektywa unijna ułatwia uwzględnianie w ramach Zamówień Publicznych certyfikowanych produktów Sprawiedliwego Handlu i produktów spełniających odpowiednie kryteria. Sprzyja to kampaniom, które współorganizujemy: Szkoły Przyjazne dla Sprawiedliwego Handlu (przecież większość z nich to instytucje publiczne) oraz Miasta Przyjazne dla Sprawiedliwego Handlu.

Wraz z rosnącą świadomością rośnie też wola wpływania przez organizacje na władze publiczne – gorzej ze środkami. Przecież mało która organizacja jest w stanie prowadzić działalność w danym temacie tylko dlatego, że jest przekonana, że to słuszne. Bardzo dobrze się stało, że wspomniane projekty CentrumCSR oraz Fundacji Kupuj Odpowiedzialnie zyskały wsparcie w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG. Być może inna jest sytuacja firm społecznych, które mogą przeznaczyć posiadane (wypracowane) środki bardziej elastycznie, między innymi właśnie na lobbing, niejako w swym interesie, by zyskiwać więcej zamówień.

Czy organizacje mają świadomość, że poprzez ZZP stosowane przez administrację publiczną także jest kształtowana polityka środowiskowa, społeczna czy rozwojowa? Niedawna z inicjatywy Instytutu Globalnej Odpowiedzialności powstał Manifest polskich organizacji społecznych na wybory 2015 „Apel o solidarność i odpowiedzialność globalną w polskiej polityce krajowej i zagranicznej” skierowany do kandydatów i kandydatek do sejmu i senatu. Postulaty obejmują też kwestię ZZP jako elementu spójności polityk. Będzie on nieocenionym narzędziem edukacji polityków, których wpływ na administrację publiczną jest niekwestionowany.

Niemniej istotne jest pytanie o to, czy jako organizacje bierzemy pod uwagę ZZP jako ważny element realizacji naszych celów statutowych oraz element naszych codziennych działań. Dotykamy tu kilku kwestii. NGO opierające swą działalność na dotacjach (a jest to większość) w trakcie konkursów grantowych stają w wyścigu w kierunku dna, jeśli chodzi o koszty projektu. Także sama realizacja projektu to (jak słusznie napisał Krzysztof Cibor) cięcie kosztów z obawy przed problemami ze strony instytucji dotującej. Kiedyś na łamach NGO.pl popełniłem też tekst na temat produkcji gadżetów w ramach projektów. Nie dość, że często są to śmieci (baloniki i inne bibeloty), to często są one nietrwałe (niska jakość wykonania), a do tego zaśmiecają środowisko (plastik itd.). Za te mankamenty produkowanych w projektach gadżetów odpowiada też niedoczas typowy dla projektów ograniczonych np. rokiem budżetowym. Sens wydawania w ramach projektu niektórych publikacji (sprawozdania, foldery) też jest wątpliwy.

Z drugiej strony niektóre instytucje pytają (przynajmniej na etapie wniosku o dotację) o realizację polityk horyzontalnych i tu można się pochwalić (a w razie otrzymania dotacji trzeba się wywiązać!) zrównoważoną polityką zakupową, zgodną z zasadami ZZP. Mimo że NGO na ogół przedsiębiorstwami nie są, nie zwalnia to nas z bycia odpowiedzialnymi za nasze zakupy – i w ramach projektów, i na potrzeby biurowe. To ostatnie wiąże się z tematem Zielonego Biura – wspomniane przez Krzysztofa Cibora minimalizowanie zużycia energii, materiałów, odzysk odpadów… Żeby nie poprzestać na zielonym, warto postarać się przynajmniej od czasu do czasu kupić kawę i herbatę z certyfikatem Fairtrade (od czasu do czasu, bo wiem, że regularne nabywanie może być z różnych powodów jeszcze trudne). Pochwalę się, że pracujemy nad kryteriami kampanii Miejsca Pracy Przyjazne dla Sprawiedliwego Handlu, która obejmować będzie także NGO.

Wychodząc ponad temat zakupów biurowych, przypomnę o pomyśle Zielonych Wydarzeń lub wręcz Zrównoważonych Wydarzeń, co odnosi się do spełniania ekologicznych (i społecznych) kryteriów podczas organizowanych przez nas konferencji, szkoleń itd. Obejmuje to szeroki wachlarz kwestii takich jak druk materiałów konferencyjnych na papierze eko, re-using plakietek, zdrowy, lokalny, ekologiczny catering na wielorazowych talerzach, kawę i herbatę Fairtrade, zachęty do przybywania na konferencję pociągiem, rowerem, do carpoolingu czy offsetowania CO2.

Powinniśmy też patrzeć na ręce instytucjom publicznym przy wydatkowaniu pieniędzy. Wiele środowiskowych i społecznych skutków ich działań – jako organizacje – staramy się potem rozwiązywać. To kwestia efektywności naszych działań. Tak potężna część produktu krajowego, jaką są zamówienia publiczne (także te podprogowe, „pozaprzetargowe”), może być potężnym kołem zamachowym w kierunku bardziej zrównoważonej gospodarki, w kierunku osiągania naszych celów. Zaniedbując ten temat ryzykujemy, że nasze działania będą mniej skuteczne.

Czekamy na Wasze głosy (maks. 4500 znaków) plus zdjęcie na adres: [email protected].

Andrzej Żwawa – w ruchu ekologicznym od 1987 roku. W latach 1989-2007 redaktor nieistniejącego już miesięcznika „Zielone Brygady. Pismo Ekologów”. Obecnie Prezes Zarządu Fundacji „Koalicja Sprawiedliwego Handlu”.

Opr.: Ignacy Dudkiewicz, opinie.ngo.pl ([email protected])

Patrzmy na ręce instytucjom publicznym przy wydatkowaniu pieniędzy. Wiele skutków ich działań staramy się potem rozwiązywać.