Publicystyka - ngo.pl

Unikatowy charakter zawdzięcza swojej zabudowie, w której spotkały się nieomal wszystkie tendencje polskiej architektury lat 20. i 30., w tym modernizm i styl zwany dworkowym. Gdy po wojnie zaczęło działać Biuro Odbudowy Stolicy, ulica zyskała nową aranżację, która miała zmienić jej dotychczasowy charakter. W samych budynkach – podobnie jak w innych miejscach w tym okresie – dokonano dokwaterunku, przestrzeń ulicy zaś „otwarto”, likwidując przydomowe ogródki i ogrodzenia. Wzdłuż chodnika ulicy umieszczono betonowo-kamienne ławy, parkowe latarnie, dodano jednolite ceglano-ażurowe ogrodzenia, całości projektu dopełniła zieleń, płaskorzeźby i kilka wolnostojących rzeźb. Tym, co zachowało się z powojennej aranżacji jest właśnie ów „Plon”.

Projekt przebudowy objął tylko 250-metrowy odcinek Katowickiej – pomiędzy ulicami Zwycięzców i Obrońców. Aranżacja powojenna, która budziła co najmniej mieszane uczucia wśród artystów oraz części mieszkańców, którym odebrano ich przyuliczne ogródki, w oczach następnych pokoleń nie miała już tej negatywnej konotacji. Jak wspomina Ewa Brykowska-Liniecka, która tu się wychowała, jeszcze w latach 60. i 70., dla niej i jej rówieśników była to najpiękniejsza ulica na Saskiej Kępie, ówczesna młodzież darzyła ją ogromnym sentymentem.

Płaskorzeźba do niedawna była zniszczona: brakowało jej części elementów, zaś część elewacji pokrytej terakotą, na której się znajduje, szpeciły namalowane sprayem napisy. O niedawnej, aczkolwiek stosunkowo długiej, bo kilkuletniej, historii jej odnowy opowiadają wspomniani aktywiści.

„Najważniejsze było przekonanie Wspólnoty Mieszkańców, iż jest to sprawa leżąca w jej gestii, pomimo że w 1946 roku nie wyrazili zgody na umieszczenie dzieła. Ostatecznie, m.in. dzięki spotkaniu ze Stołecznym Konserwatorem Zabytków, panią Ewą Nekandą-Trepką i zapewnieniu inicjatorki działań, że nie będzie sama ponosić kosztów związanych z rekonstrukcją dzieła, Wspólnota podjęła wymagane prawem kroki. W tym celu kępiańscy aktywiści, Stowarzyszenie ŁADna Kępa i Fundacja Działań Kulturalnych i Społecznych zorganizowali publiczną zbiórkę pieniędzy podczas Święta Saskiej Kępy w maju 2011 roku. Zaś Wspólnota wystąpiła o dotację do miasta.

Kwota, jaką pozyskano ze zbiórki – 2500 zł – w porównaniu z całkowitym kosztem renowacji z uzupełnieniem brakujących fragmentów dzieła, wynoszącym około 60 000 zł wydaje się niewielka. Jednak, jak zgodnie przyznali rozmówcy, nie to było najważniejsze. Chodziło bowiem o zaangażowanie ludzi, zwrócenie ich uwagi na otaczające ich zabytki, jednym słowem „wyszli z Plonem na ulicę”. Liczny udział mieszkańców w zbiórce pokazał, że ratowanie niszczejących dzieł sztuki jest dla nich ważne.

Ostatecznie Wspólnota otrzymała część koniecznych funduszy od Rady Miasta, a pozostałą kwotę ofiarowała Fundacja Teresy Sahakian. Niezmiernie ważna była pomoc Tomasza Kucharskiego, burmistrza Dzielnicy Praga Południe, który od początku działań wspierał inicjatywę mieszkańców. Na odsłonięcie „Plonu” zorganizowane przez mieszkańców i Urząd Dzielnicy Praga Południe, w listopadzie 2011 r. przyszło ok. 200 osób, co jest dużą liczbą, zważywszy na całkowicie lokalny i oddolny charakter imprezy.

Przed odnowionym „Plonem” znajduje się zaniedbany trawnik. Niegdyś stały na nim betonowo-kamienne ławy z charakterystycznymi falistymi siedziskami. Do dzisiejszych czasów dotrwał tylko fundament jednej z nich. Mieszkańcy chcieli jednak, by odnowiona płaskorzeźba miała godne otoczenie. Jakkolwiek „Plon” znajduje się w gestii Wspólnoty mieszkańców, to skwer przed płaskorzeźbą należy do dzielnicy.

Tak jak w przypadku odrestaurowania „Plonu”, tak i pomysł rewitalizacji skweru spotkał się z życzliwą pomocą ze strony burmistrza Tomasza Kucharskiego, który objął projekt honorowym patronatem. Zapewnił też, że dzielnica wykona nasadzenia zieleni. Resztą – odtworzeniem ław i robotami budowlanymi związanymi z ich posadowieniem i kamienną ścieżką miała zająć się Fundacja Działań Kulturalnych i Społecznych oraz mieszkańcy Saskiej Kępy. Znów zorganizowano zbiórkę publiczną jednak, gdy jej efekty okazały się niewystarczające, projekt renowacji skweru złożono w ramach budżetu partycypacyjnego. Tutaj jednak przepadł, mimo stosunkowo dużego poparcia mieszkańców (518 głosów i 9. miejsce na 30 złożonych projektów).

Tymczasem z części pozyskanych w trakcie zbiórki funduszy udało się wykonać sześć siedzisk, które odlał z betonu na podstawie zachowanych archiwalnych zdjęć i siedzisk bocznej ławy przy Katowickiej 7A Marcin Witkowski. „I tak zostaliśmy z gotowym projektem aranżacji skweru i siedziskami” – mówi Ewa Brykowska-Liniecka. Trudności w zgromadzeniu kwoty potrzebnej na budowę pozostałych elementów ław groziły przesunięciem całej realizacji o kolejny rok. Na szczęście po raz kolejny pomógł Urząd Dzielnicy przekazując kontakty do wykonawców, którzy zaproponowali konkurencyjne ceny.

Odsłonięcie ławek miało miejsce w październiku ubiegłego roku. Ludzie spontanicznie przynieśli ciasta i inne poczęstunki. W licznych rozmowach mieszkańcy zapewniali, iż potrzebnych jest więcej takich okazji do spotkań.

Działania wokół Plonu prowadzone są oddolnie – we współpracy z władzami i organizacjami pozarządowymi – jednak przede wszystkim siłami samych mieszkańców Saskiej Kępy, którym nie jest obojętne ich najbliższe otoczenie. Jakie są szanse na dalsze sukcesy w takiej sytuacji, gdy wszelkie działania prowadzone są „po godzinach”? Ewa i Tadeusz podkreślają stosunkowo niewielki koszt prac w porównaniu z czasem, jaki był potrzebny na ich wykonanie. Zajęło to cztery lata, taka jest cena prowadzenia działań społecznych, angażujących mieszkańców, nie zaś w ramach odgórnych, centralnych programów.

Tymczasem, choć można już mówić o sukcesie, nie oznacza to, iż nie ma nic do zrobienia. W najbliższym czasie naszych rozmówców czeka wizyta w szkole mająca na celu pozyskanie wolontariuszy, którzy od wiosny będą chcieli podjąć się opieki nad nową zielenią skweru. Zielenią, o nasadzenie której – według projektu mieszkańców – zadba Urząd Dzielnicy. Aktywiści pracują także nad swoją stroną internetową, która – jeszcze w budowie, ale już jest dostępna pod adresem: www.saskakepa.waw.pl/wokolplonu. Myślą także o dalszych działaniach, np. „Galerii Jednego Dnia”, tzn. plenerowego wydarzenia, podczas którego artysta będzie miał szansę na prezentację zainteresowanym swoich prac przez cały dzień.

Jedno jest pewne, przykład „Plonu” to model działania, który można powielać, aby odnowić inne zaniedbane rzeźby, jak choćby te wzdłuż ul. Międzynarodowej i w okolicach ul. Ateńskiej. Czy wystarczy na to jednak chęci, czasu, zaangażowania, środków? Wydaje się, że można tu zachować pewną dozę optymizmu. Tadeusz podkreśla, że działania co prawda prowadzone są głównie siłami znajomych, ale krąg ten poszerza się, np. o działaczy warszawskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Zdarza się też, że do inicjatorów działań zgłaszają się osoby z chęcią współpracy – np. wykonania profesjonalnej dokumentacji fotograficznej w czasie odbudowy ław czy niebagatelna pomoc internetowego serwisu społeczności Saskiej Kępy – „Saska Kępa z Pasją”. Nadto władze dzielnicy do dalszego wspierania takich działań zachęcane są przez Samorząd Mieszkańców Saskiej Kępy (http://kepa.waw.pl/stanowiska/2014_stanowiska/201411_Katowicka.pdf). Prace wokół „Plonu” przynoszą zatem powoli plon.

Ewa Brykowska-Liniecka od 2010 roku należy do Stowarzyszenia ŁADna Kępa, a Tadeusz Rudzki od 2014 jest członkiem Samorządu Mieszkańców Saskiej Kępy.

Wokół Plonu na FB: https://pl-pl.facebook.com/Wokol.Plonu