Publicystyka - ngo.pl

Geneza wbrew pozorom nie jest aż tak daleko posunięta w czasie. Termin „mobbing” został po raz pierwszy użyty w 1963 r. przez austriackiego etnologa i noblistę Konrada Lorenza, w pracy „Tak zwane zło”, do opisania sytuacji zainicjowania ataku przez grupę wielu roślinożernych zwierząt, które podejmują działania strategiczno-obronne wobec jednego drapieżnika. Agresja zdaniem naukowca jest zarówno w życiu zwierząt jak i ludzi czymś absolutnie nieuniknionym, co więcej jest instynktem skierowanym zwłaszcza przeciwko członkom tego samego gatunku zarówno u zwierząt jak i ludzi.[1]

Termin ten zapożyczył później szwedzki lekarz Peter-Paul Heinemann, który obserwował analogiczne zachowania pomiędzy dziećmi w przedszkolu oraz w szkole. Następnie w 1976 r., amerykański psychiatra i antropolog dr Carroll Brodsky napisał książkę pod tytułem „Napastowany pracownik”, w której opisuje zachowanie, które pociąga za sobą powtarzające i utrzymujące się próby męczenia, torturowania i frustrowania współpracownika, wymuszania na nim pewnych reakcji.[2]

Z całą pewnością jednak możemy powiedzieć, że dzisiejsze znaczenie pojęcia „mobbing” nadał w 1984 r. niemiecko-szwedzki psycholog Heinz Leymann. Był on prekursorem badań nad mobbingiem w miejscu pracy. Posiadał dyplom z psychologii pedagogicznej, drugi z psychiatrii i pracował jako psycholog.[3] Słowo zostało użyte przez niego w raporcie z badań prowadzonych w latach 1982-83 w Szwecji dla określenia psychospołecznych relacji międzyludzkich w miejscu pracy, charakteryzujących się wrogim nastawieniem do pracownika przez innych pracowników lub przez przełożonych.[4]

Leymann w 1996r. przedstawił również wyczerpującą listę zachowań mobbingowych. Pogrupował on sposoby stosowane przez sprawców w pięć kategorii, które odnoszą się do funkcjonowania osobistego i zawodowego ofiary, oraz mogą być prezentowane zarówno przez jedną osobę, jak i ich większą grupę[5]:

1. Działania utrudniające proces komunikowania, przykładowo:

• ograniczenie / utrudnianie możliwości wypowiadania się;
• ciągłe przerywanie wypowiedzi;
• reagowanie krzykiem i wyzwiskami na wypowiedzi ofiary;
• ciągła krytyka pracy lub życia osobistego;
• groźby.

2. Działania wpływające negatywnie na relacje społeczne, przykładowo:

• unikanie przez przełożonego kontaktu z ofiarą, rozmów;
• zabronienie rozmów z ofiarą, przesadzenie w inne miejsce;
• fizyczne i społeczne izolowanie ofiary;
• ostentacyjne ignorowanie i lekceważenie.

3. Działania naruszające wizerunek ofiary, przykładowo:

• obmawianie, rozsiewanie plotek;
• ośmieszanie, prześmiewanie życia prywatnego, parodiowanie;
• sugerowanie zaburzeń psychicznych;
• atakowanie poglądów politycznych lub przekonań religijnych;
• insynuacje o charakterze seksualnym;
• kierowanie na badania psychiatryczne;
• fałszywa ocena pracy i zaangażowania ofiary.

4. Działania uderzające w pozycję zawodową ofiary, przykładowo:

• wymuszanie wykonywania zadań naruszających godność osobistą;
• kwestionowanie podejmowanych przez ofiarę decyzji;
• nie przydzielanie ofierze żadnych zadań do realizacji;
• przydzielanie zadań zbyt trudnych , przerastających kompetencje i możliwości ofiary;
• wydawanie absurdalnych i sprzecznych poleceń.

5. Działania uderzające w zdrowie ofiary, przykładowo:

• zlecanie prac szkodliwych dla zdrowia, niedostosowanych do możliwości ofiary;
• grożenie użyciem siły fizycznej;
• stosowanie przemocy fizycznej o nieznacznym nasileniu;
• działanie o podłożu seksualnym, wykorzystywanie seksualne;
• przyczynianie się do powstawania strat materialnych powodowanych przez ofiarę, skutkujących ponoszeniem przez ofiarę kosztów.

Zachęcamy Was, aby w celu sklasyfikowania zachowania jako domniemanie mobbingu, przypisać jego cechy do danej/ danych kategorii Heinza Leymanna, co pozwoli na refleksje i podjęcie działań zabezpieczających siebie lub inne osoby pokrzywdzone przed konsekwencjami, które doprowadzić mogą do definitywnego wykluczenia nas ze społeczności pracowniczej.

Mobbing to proces, który przebiega etapami i nie daje ofierze żadnych szans, aby mogła wydostać się z błędnego koła szykan i prześladowań. Włączajmy się w działania antymobbingowe!

Projekt „Działasz – Szanujesz – Nie mobbingujesz”

Opracowała: Agata Gnat

[1] K. Lorenz Tak zwane zło, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975

[2] M. Lewandowska, Geneza mobbingu, https://adwokatlewandowska.pl/2021/04/07/geneza-mobbingu/

[3] https://en.wikipedia.org/wiki/Heinz_Leymann

[4] Tamże

[5] Mobbing w miejscu pracy i służby, ZOZ medycyny pracy SW w Gdańsku (na podstawie: Kmiecik-Baran K., Rybicki J., Mobbing. Zagrożenie współczesnego miejsca pracy, Pomorski Instytut

Demokratyczny, Gdańsk 2003