Publicystyka - ngo.pl

Niektóre ustawowe „pożytki” wymienialiśmy we wcześniejszych odcinkach cyklu: omawiana była więc działalność odpłatna pożytku, omawiane były sfery i definicja pożytku. Pod koniec kwietnia nie sposób było nie wspomnieć o 1%, który należy się tylko organizacjom pożytku (i to nie wszystkim). Ale czym jest sam STATUS pożytku publicznego, jak organizacja go zdobywa i czemu służy? Dołóżmy kolejny klocek do pożytkowej układanki.

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie stawia przed organizacją pozarządową, która chciałaby zostać OPP – uzyskać status organizacji pożytku publicznego – liczne wymagania. Ustawowa definicja OPP to szereg warunków (większość opisuje art. 20 i 22). Jedne sięgają wstecz (jak wymóg prowadzenia działań w sferach pożytku przez co najmniej dwa lata), inne dotyczą dokumentów wewnętrznych i organów NGO.

Status organizacji pożytku publicznego organizacja pozarządowa nabywa w chwili zarejestrowania go w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). To KRS bada więc na początku, czy organizacja zasługuje, żeby zostać OPP.

zobacz: Jak zarejestrować status OPP - krok po kroku

Żeby być OPP nie wystarczy spełniać warunki – trzeba też realizować obowiązki. Oznacza to, że jeśli organizacja pożytku z określonych obowiązków się nie wywiązuje, może status utracić.

w poradnik.ngo.pl: Obowiązki OPP

Ustawa tworzy więc grupę organizacji pozarządowych, którym stawia się poprzeczkę nieco wyżej. Od kilku lat trwają spory, czy ta poprzeczka ustawiona jest na odpowiedniej wysokości (sugeruje się, że jest za nisko). Po co nam jednak w ogóle grupa, od której wymaga się więcej?

Ustawa o działalności pożytku publicznego miała wzmocnić trzeci sektor – to oczywiste. Część profitów, jakie miały odnieść organizacje pozarządowe była bardzo bezpośrednia i wymierna. Do takiego wymiernego profitu należy 1%. Czy mógł on zostać skierowany – ot tak – do wszystkich organizacji pozarządowych? Jak wiemy, ustawodawca nie dopuścił (i nadal nie dopuszcza) takiej możliwości. Nowe uprawnienia (1%, ale też inne przywileje) powiązano z wymogami i obowiązkami: coś za coś. Tym, co przede wszystkim miało wyróżniać OPP (co w samej konstrukcji ustawy nie od razu rzuca się w oczy) były wymagania dotyczące sprawozdawczości, a w szerszym kontekście transparentności działań. Można więc interpretować to tak, że starano się, żeby w NGO-sach było więcej jawności.

Warto zwrócić uwagę, że wyobrażenia twórców ustawy znacznie rozminęły się z rzeczywistością. Status OPP postrzegano jako elitarny – dla naprawdę nielicznych (zobacz: Prof. Jerzy Hausner: Myślę o rozwoju jako o spirali). Okazało się jednak, że wymagania może spełnić wiele podmiotów. Dziś liczba organizacji pożytku przekracza już 10 tysięcy!

Świat polityki i mediów nigdy nie był najlepiej zorientowany w zawiłościach trzeciego sektora. Po wejściu w życie ustawy o działalności pożytku jeszcze przybyło elementów do ogarnięcia. W przestrzeni publicznej obok fundacji i stowarzyszeń zaczęły funkcjonować organizacje pożytku publicznego. Stosowanie określenia „organizacja pożytku” jako zastępczego dla organizacji pozarządowych niestety nadal jest częste.

Bardziej niebezpieczne efekty przynosi niepostrzeganie różnicy między organizacjami prowadzącymi działania w sferze pożytku, a organizacjami pożytku. Tu konsekwencje bywają groźniejsze, szczególnie jeśli błąd zakrada się do legislacji. Niekiedy nawet projektodawcy świadomie wskazują na organizacje pożytku publicznego, jako jedyną grupę zasługującą na uwagę (np. przy realizacji określonych zadań, zob.: Żywić mają tylko OPP?) – celowo pomijają inne NGO-sy. Najczęściej nie ma to racjonalnego uzasadnienia i pomysły takie oceniamy negatywnie. Z drugiej strony przypadki te dowodzą, że status pożytku odniósł sukces.

dział w PORADNIK.NGO.PL: Organizacje Pożytku Publicznego (OPP)

Jak przestrzegać prawa w NGO, jakie przepisy są ważne dla NGO – dowiesz się w serwisie poradnik.ngo.pl.