Publicystyka - ngo.pl

Spośród działających w Polsce około 40 tysięcy organizacji
pozarządowych, ponad 30 procent stanowią organizacje socjalne.

Łączą one wykonywanie usług społecznych z aktywizacją społeczną i
zapobieganiem bezradności, wnosząc przy tym wkład do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i
realizacji konstytucyjnej zasady subsydiarności oraz reprezentując interesy grup dotkniętych i
zagrożonych wykluczeniem społecznym ponad polityczno-partyjnymi podziałami.

Dzieje się tak w warunkach niedostatku środków publicznych na
realizację podstawowych celów polityki społecznej i braku wypracowanych zasad i modeli partnerstwa
pomiędzy organizacjami pozarządowymi oraz sektorem publicznym, tak na szczeblu ogólnopolskim, jak i
regionalnym oraz lokalnym, w szczególności braku określenia praktycznych zasad współpracy
międzysektorowej i korzystania z usług sektora pozarządowego w procesie realizacji zadań przez
sektor publiczny. We wszystkich niemal województwach występuje słaba współpraca organizacji
pozarządowych z partnerem publicznym. Pomimo aktywnego rozwoju socjalnych organizacji pozarządowych
prowadzeniem większości działań w zakresie pracy socjalnej i usług społecznych zajmują się ciągle w
większości agendy rządowe i samorządowe.

Pomimo systematycznego rozwoju organizacji pozarządowych na terenie
całego kraju ich potencjał infrastrukturalny jest niewystarczający w odniesieniu do rosnących
potrzeb osób poszukujących pomocy i wsparcia. Również współpraca z samorządem i administracją
rządową rozwija się dość opieszale i jest daleko niewystarczająca, a to ona zaraz obok potencjału
finansowego stanowić będzie o efektywności świadczonej pomocy przez organizacje trzeciego
sektora.

Nadal przy tym niedostateczny jest wpływ socjalnych organizacji
pozarządowych na politykę społeczną, w tym na szczeblu regionalnym i lokalnym, brak jest również
wystarczających możliwość realizacji publicznych usług społecznych przez podmioty pozarządowe,
możliwości konsultowania aktów normatywnych odpowiednio do zakresu ich działania, a także możliwość
uczestniczenia i tworzenia wspólnych zespołów o charakterze doradczym z administracją
samorządową.

Obok przyczyn historycznych i socjologicznych tego stanu rzeczy, mamy
do czynienia z ustawodawstwem tworzonym w pośpiechu (wynikającym wcześniej z tempa procesu
transformacji, a obecnie reform społeczno-gospodarczych i akcesji do UE) oraz z niewielką ilością
dobrych uchwał samorządowych.

Stworzenie lepszych warunków brzegowych dla pracy i partycypacji
politycznej socjalnych organizacji pozarządowych jest w tej sytuacji ważnym elementem modernizacji
społeczno-ekonomicznej i procesu akcesji Polski do Unii Europejskiej.

Istotne, zatem jest budowanie płaszczyzn trwałej współpracy
międzysektorowej zwłaszcza na poziomie wojewódzkim oraz komunalnym, w oparciu o Ustawę o
działalności pożytku publicznego i wolontariacie, nową Ustawę o pomocy społecznej, Ustawę o
świadczeniach rodzinnych i Ustawę o zatrudnieniu socjalnym, Ustawę o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych.

Bez wątpienia najważniejszym wydarzeniem nie tylko dla socjalnych
organizacji pozarządowych, ale dla całego sektora obywatelskiego w Polsce w roku 2003 było
zakończenie prac, uchwalenie przez parlament, a następnie podpisanie przez Prezydenta 20 maja 2003
roku Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

Wydarzeniami, istotnymi z punktu widzenia socjalnych organizacji
pozarządowych w Polsce z pewnością były:

• uchwalenie przez parlament w listopadzie 2003 r. Ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmieniającej dotychczasowy system wsparcia dla rodziny.
• uchwalenie przez parlament w kwietniu 2003 r. Ustawy o zatrudnieniu socjalnym, określającej zasady zatrudniania osób, które z różnych powodów znajdują się na marginesie życia społecznego i ze względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie same zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Uchwalona ustawa stwarza możliwości powrotu do społeczeństwa ludziom o trudnej sytuacji życiowej. Będą to przede wszystkim bezdomni, uzależnieni od alkoholu i narkotyków, byli więźniowie i uchodźcy oraz długotrwale bezrobotni.
• rozpoczęcie prac nad nowa ustawą o pomocy społecznej

Ponadto ważnym procesem, który można było zaobserwować w roku 2003,
była postępująca federalizacja (mniej lub bardziej sformalizowana) podmiotów pozarządowych
działających na polu szeroko rozumianej polityki społecznej oraz większe zaangażowanie polskich
sieci organizacji socjalnych w działania/kooperacje z europejskimi partnerami.

Przykładem konsolidacji zasobów oraz koordynacji prowadzonych przez
różne organizacje działań może być decyzja dużych central organizacji socjalnych, które zdecydowały
się utworzyć, a następnie aktywnie uczestniczyć w "Porozumieniu Socjalnym na rzecz
kształtowania polityki społecznej". Porozumienie tworzą: Caritas Polska, Polski Czerwony
Krzyż, Diakonia Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP oraz Wspólnota Robocza Związków Organizacji
Socjalnych WRZOS.

Celem organizacji tworzących "platformę socjalna" jest
budowanie porozumień organizacji socjalnych, w celu współkształtowania polityki społecznej w Polsce
oraz współpracy w zakresie kluczowych spraw dotyczących sektora organizacji pozarządowych
działających na polu pomocy społecznej. Polskie organizacje tworzące "Porozumienie
socjalne" podjęły również robocze kontakty z niemieckimi związkami organizacji socjalnych
(Caritas, Diakonia, Dobroczynność Robotnicza, Dobroczynność Żydowska, Niemiecki Czerwony Krzyż,
Parytetowy Związek Socjalny).

Sukcesem (ale nie tylko ubiegłorocznym - jest to bowiem w mojej opinii
sukces coroczny) sektora pozarządowego w Polsce jest - pomimo licznych różnic, często odmiennych
sposobów i metod działania - umiejętność poszukiwania wspólnych rozwiązań i wspólnego
koncentrowania wysiłków na sprawach ważnych z punktu widzenia interesów podopieczny - osób i grup
zagrożonych bądź też dotkniętych marginalizacją - na rzecz których organizacje socjalne podejmują
działania. W roku 2003 przykładem tego typu działania była wspólna walka o kształt nowego projektu
Ustawy o pomocy społecznej.

Rok 2003 w porównaniu do lat poprzednich zdecydowanie należał do
trudniejszych, jeżeli chodzi o możliwości finansowania działań prowadzonych przez socjalne
organizacje pozarządowe, podobnie zresztą jak organizacji pozarządowych w ogóle.

Z jednej strony sytuacje taką tłumaczyć można kończącymi się
możliwościami finansowania działań, jakie stwarzały fundusze przedakcesyjne, z drugiej zaś z
dającym się zaobserwować wycofywaniem i przenoszeniem kapitału dużych zagranicznych donatorów do
krajów byłego Związku Radzieckiego oraz krajów Europy Południowo-Wschodniej, przy braku
zgromadzenia przez większość organizacji pozarządowych "kapitału żelaznego" służącego
instytucjonalnemu wzmacnianiu organizacji.

Przyszłość to z pewnością dla większości organizacji pozarządowych
możliwość skorzystania z funduszy strukturalnych, w szczególności z Europejskiego Funduszu
Społecznego. Pomijając jednak nie najlepsze przygotowanie administracji publicznej do absorpcji
tych środków wypada postawić pytanie czy III sektor w Polsce zrobił wszystko by do absorpcji
funduszy strukturalnych w odpowiedni sposób się przygotować? Wydaje się, że pod tym względem rok
2003 pozostał dalece niewykorzystany.

Tekst jest skrótem podsumowania roku 2003, przygotowanego przez Wspólnotę Roboczą Związków
Organizacji Socjalnych WRZOS.