Publicystyka - ngo.pl

To jedna z tych sytuacji, gdy warto zatrzymać się na chwilę.

Niedawno na stronach Biura Mechanizmów Finansowych w Brukseli (http://eeagrants.org) pojawiło się ogłoszenie zapraszające do zgłaszania uwag na temat projektu tzw. Niebieskiej Księgi (Blue Book), która określa intencje dotyczące wykorzystania Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego w okresie 2014-2021.

Dokument oraz ankieta, która służy do wyrażania opinii na jego temat, są dostępne wyłącznie w języku angielskim. Tych, którzy mogą i chcą z nich skorzystać namawiamy, aby zapoznali się z nim bezpośrednio i odpowiedzieli na umieszczoną na stronach ankietę. Zarówno Niebieska Księga, jak i ankieta dotyczą kwestii znacznie szerszych niż program wsparcia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego (to tylko jeden z wielu sformułowanych tam priorytetów).

Warto o tym przypomnieć, że choć pozostałe nie są bezpośrednio dedykowane organizacjom pozarządowym, to także w nich przewidziano istotną rolę dla organizacji (np. wykluczenie społeczne, prawa człowieka i przemoc w rodzinie). W kilku priorytetach np. ochrona środowiska, zmiany klimatu, kultura i prawa człowieka mowa jest wprost o tym, że konieczne jest uruchomienie procedury tzw. małych grantów dla organizacji. Rzecz jasna, w wielu kwestiach można i warto wypowiedzieć się bez względu na to, czy dotyczy to bezpośrednio organizacji pozarządowych. Chyba można i powinno się zakładać, że posiadanie opinii ze strony organizacji nie sprowadza się do zabiegów o finansowanie własnych działań. Wszystkie te uwagi można wyrazić bezpośrednio na stronie: http://eeagrants.org/Who-we-are/How-we-work/Public-consultation-on-the-draft-priorities-for-the-EEA-and-Norway-Grants-2014-2021.

Konsultacje, do których chcemy z kolei my w sposób szczególny zaprosić, dotyczą tylko jednego priorytetu wymienionego w Niebieskiej Księdze, a mianowicie – priorytetu 15. Jego cel został określony jako: Wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego i aktywności obywatelskiej, upodmiotawianie grup słabszych i wrażliwych społecznie. W naszych konsultacjach skupiamy się wyłącznie na potrzebach i wyzwaniach związanych z realizacją tego celu w Polsce.

W dokumencie wymienione są następujące proponowane obszary wsparcia:

1. Demokracja, aktywni obywatele, dobre rządzenie, przejrzystość

2. Prawa człowieka, prawa mniejszości, przeciwdziałanie dyskryminacji, w tym zwalczanie rasizmu i ksenofobii

3. Sprawiedliwość społeczna i włączanie grup słabszych i wrażliwych społecznie

4. Równość płci i zwalczanie przemocy ze względu na płeć

5. Ochrona środowiska i zmiany klimatu

Mowa jest także o sugerowanych rodzajach działań, jakie mogłyby uzyskać wsparcie. Są to m.in.:

1. Działanie rzecznicze, podnoszenie świadomości obywatelskiej, włączanie obywateli życie publiczne
2. Działalność monitoringowa i działalność strażnicza, w tym kontrola wdrażania rekomendacji międzynarodowych instytucji i organów monitorujących
3. Aktywność obywatelska, wolontariat, partycypacja obywatelska
4. Partycypacja w procesach tworzenia polityki i w procesach decyzyjnych, w tym działania na rzecz tworzenia środowiska sprzyjającego funkcjonowaniu społeczeństwa obywatelskiego
5. Wspieranie wolności słowa i wolności mediów
6. Zwalczanie mowy nienawiści, w tym wspieranie sieci organizacji udzielających pomocy ofiarom przestępstw z nienawiści
7. Budowanie potencjału sektora obywatelskiego, w tym wzmacnianie zasobów organizacji pozarządowych, zwiększanie ich przejrzystości i odpowiedzialności oraz zdolności do sieciowania
8. Współpraca partnerska między organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami sektorów prywatnego i publicznego
9. Edukacja obywatelska
10. Badania naukowe i analityczne służące tworzeniu polityk publicznych
11. Innowacje społeczne i rozwój przedsiębiorczości społecznej
12. Dialog wielokulturowy, w tym tworzenie płaszczyzn spotkania i współdziałania większości z mniejszością
13. Podnoszenie świadomości w kwestiach związanych z ochroną środowiska, w tym dotyczących zmian klimatu
14. Dostęp do informacji; partycypacja w procesach decyzyjnych; dostęp do sądu w sprawach dotyczących środowiska, zgodnie z treścią Konwencji z Aarhus

W obydwu dotychczasowych edycjach (okresach programowania) tzw. Funduszy EOG i Funduszy Norweskich funkcjonował wyodrębniony fundusz poświęcony wyłącznie rozwojowi społeczeństwa obywatelskiego.

Szczególnie warte podkreślenie jest to, że zwłaszcza w ostatniej edycji, wspierał on intencjonalnie nie tylko działania branżowe, ale także działania horyzontalne – związane z rozwojem całego lub znacznej części sektora pozarządowego, i szerzej, społeczeństwa obywatelskiego. Miał on wpływ na wiele przedsięwzięć o charakterze systemowym. Jednym z nich było wsparcie procesu tworzenia Strategicznej Mapy Drogowej Rozwoju Sektora Obywatelskiego w Polsce. Dzięki temu dysponujemy względnie spójną listą wyzwań i otwartym mechanizmem odpowiadania na nie w postaci tzw. partnerstw tematycznych. To właśnie to szerokie środowisko jest poniekąd naturalnym nadawcą i jednocześnie adresatem zaproszenia do konsultacji.

Oczywiście, zaproszenie to kierowane jest nie tylko do tych, którzy włączali się w prace nad Strategiczną Mapą Drogową. Kierujemy je do każdego – z sektora i spoza sektora – kto chciałby wyrazić pogląd w tej sprawie.

Poza zagadnieniami celów i środków, o których była mowa wyżej, ogromne znacznie w praktyce ma sposób organizacji, w tym funkcjonowanie funduszu w Polsce (zasady naboru i wyboru projektów, wielkość grantów, czas realizacji, sposoby rozliczania i, rzecz jasna, kompetencje operatora funduszu). O opinie w powyższych sprawach również pytamy w ramach tych konsultacji. Na razie wiadomo, że tak jak w poprzedniej edycji opiekę nad funduszem obejmie Biuro Mechanizmu w Brukseli, a te zazwyczaj stara się (w Polsce i w innych krajach) powierzyć zadanie kierowania funduszem instytucji niezależnej od rządu, znającej sektor pozarządowy i w niej zakorzenionej. Wiadomo także, że na fundusz dla organizacji pozarządowych przeznaczone zostanie co najmniej tyle samo środków, co w kończącym się okresie. Ta reguła dotyczy nie tylko Polski, ale i innych krajów objętych wsparciem tzw. Funduszy norweskich i Funduszy EOG.

Konsultacje publiczne dotyczące powyższych kwestii od pewnego czasu mogło rozpocząć Ministerstwo Rozwoju, w którym działa tzw. Punkt Kontaktowy (tak stało się w niektórych innych krajach objętych wsparciem z Funduszy EOG i Funduszy norweskich) albo Rada Działalności Pożytku Publicznego (analogicznie jak przy poprzedniej edycji), ale na razie żadna z tych instytucji nie wystąpiła z taką inicjatywą. Termin zakończenia konsultacji upływa 8 lipca, dlatego też uznaliśmy za właściwe, a wręcz konieczne, zorganizowanie tego procesu w Polsce oddolnie – jako przedstawiciele organizacji koordynujących prace nad powstawaniem i wdrażaniem Strategicznej Mapy Drogowej. Mamy jednak nadzieję, że zarówno RDPP, jak i MR wesprą proces konsultacji i – podobnie jak miało to miejsce w poprzednim okresie programowania – uznają i poprą jego wyniki.

Plan konsultacji jest następujący:

Można wypowiedzieć się pisemnie na temat dokumentu określającego obszary wsparcia Funduszu dla organizacji pozarządowych na kilka sposobów:

● komentować go w serwisie MamZdanie (poprzez ten link) – format wypowiedzi jest otwarty wymagana jest jednak rejestracja w serwisie i zgodnie z jego regulaminem wypowiedzi nie mogą być anonimowe (link do mam zdanie)

● wypełnić ankietę on-line (znajdującą się tutaj) – jej znaczna część jest polskojęzyczną wersją kwestionariusza zamieszczonego na stronie, używanego w konsultacjach organizowanych przez Biuro Mechanizmów Finansowych w Brukseli, ale pytamy także o preferencje dot. sposobu organizacji.

Formy te nie wykluczają różnego rodzaju bezpośrednich spotkań i prac w grupach zorganizowanych tematycznie (np. tzw. partnerstw tematycznych) albo terytorialnych (np. regionalnych paneli ekspertów funkcjonujących w ramach Strategicznej Mapy Drogowej).

Uwagi wypowiedziane w którejkolwiek z form należy przesyłać do 1 lipca. Zostaną one opracowane i przedstawione na spotkaniu, które odbędzie się w Warszawie 5 lipca. Na spotkanie to w pierwszej kolejności chcielibyśmy zaprosić tych, którzy wyrazili swój pogląd w ramach konsultacji pisemnych. Jednak nie zakładamy, że jest to bezwzględny warunek uczestnictwa. Niebawem podamy szczegółowe informacje o miejscu, godzinach odbywania i programie spotkania, ale już teraz pragniemy na nie zaprosić zarówno przedstawicieli środowiska pozarządowego jak i przedstawicieli instytucji publicznych, w tym rządowych, których zadaniem jest wspieranie aktywności obywatelskiej. Nasze zaproszenie kierujemy w szczególności do RDPP, Ministerstwa Rozwoju, a także Pełnomocnika Rządu do Spraw Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego i Równości Szans.

Wszystkie uwagi zebrane w trakcie fazy pisemnej i w czasie spotkania zostaną zebrane i przekazane Biuru Mechanizmów Finansowych w Brukseli.

Wsparcie techniczne procesu konsultacji zapewnia Pracownia Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia”.

Serdecznie zachęcamy do uczestnictwa w konsultacjach.

Ich wynik może mieć bardzo istotne znaczenie dla działań naszego środowiska w kolejnych latach.