Publicystyka - ngo.pl

W sesji biorą udział: Jaga Przewłocka, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Marcin Dadel, Rada Działalności Pożytku Publicznego, Anna Sienicka, Rada Działalności Pożytku Publicznego, Piotr Frączak, Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, Łukasz Waszak, Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich OPUS, Marzena Mendza-Drozd, Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych.

Mam poczucie, że wydarzenia nabrały tempa. Kiedyś rozmawialiśmy o prostych rzeczach. Teraz mamy bardzo wiele wyzwań. Przez lata udało się zmienić wiele relacji prawnych - zmieniło się postrzeganie przedstawicieli organizacji. Udaje nam się wpływać na tworzenie i poprawianie prawa. Ale nadal wiele zostaje do zrobienia.

W dokumentach strategicznych zaczynamy być postrzegani jako ważny partner administracji publicznej, ale nie zawsze równie poważnie traktuje się nasz głos domagający się udziału w pracach nad tymi dokumentami.

Coraz więcej pieniędzy jest przeznaczanych przez samorządy na współpracę.

Problemy: uzależnienie od środków publicznych, od funduszy europejskich, małe zaangażowanie obywateli w finansowanie działań organizacji - to wpływa na trudną sytuację finansową.

Przedstawimy w sześciu pigułach te wszystkie problemy, stan obecny i wyzwania.

W Polsce zarejestrowanych jest 12 tys. fundacji i 71 tys. stowarzyszeń (poza OSP); aktywnych ok. 75%; koncentracja w miastach oraz na zachodzie; 23% jest na terenach wiejskich, 11% w Warszawie;

1/3 to organizacje sportowe; ostatnie lata: mniej sportowych, więcej edukacyjnych, kulturalnych, rozwoju lokalnego, działalność poboczna często na polu edukacji (wzrost!);

Skala działania: organizacje przeciętnie docierają do 150 osób, 10% „największych” ma ponad 2,5 tys. odbiorców, GUS: organizacje prowadzą 5% szkół gimnazjalnych;

Kondycja finansowa: ¾ organizacji nie ma rezerw finansowych, przeciętny budżet w 2009: 20 tys.; lekki wzrost przez 2 lata, duży przez 4 lata; rozwarstwienie nie powiększa się (ale wciąż 5% organizacji uzyskuje 75% przychodów); zagrożona płynność finansowa.

Źródła finansowania:najpopularniejsze źródła: składki i samorząd.

Pieniądze samorządowe to często główne źródło dochodu; ponad 50% „budżetu sektora” to pieniądze publiczne.

O fundusze UE planuje aplikować 57%, dla pozostałych aplikowanie jest zbyt trudne lub nie potrzebują.

Zadowolenie organizacji - z roku na rok wzrasta :) jeśli chodzi o warunki wewnętrzne, niekoniecznie równie entuzjastycznie są oceniane warunki zewnętrzne.

Mówimy o sobie jako o reprezentacji społeczeństwa obywatelskiego. NGO-sy to nie jest społeczeństwo obywatelskie, ale bez nas byłoby ono słabe. Mamy kilka zadań, o których musimy z rządem rozmawiać.

Te tematy to: zabieganie o respektowanie praw obywatelskich (ochrona praw) - w tym prawa do działania w organizacjach, zabieganie o udział w procesie stanowienia prawa (ustalanie reguł), zabieganie o to, by reprezentowane były różne punkty widzenia (rzecznictwo), udział w wypracowaniu konkretnych rozwiązań (dialog obywatelski), udział w życiu społeczno-politycznym (kontrola władzy), udział w życiu społeczno-gospodarczym (realizacja usług).

Ciągle nie możemy powiedzieć, że proces stanowienia prawa jest prawidłowy - ani na poziomie rządowym, ani w parlamencie.

Dialog obywatelski - kuleje.

Zespół ds. Paktu dla Kultury, Komitet Społeczny przy MKiDN - bardzo ciekawe doświadczenie, daje nadzieję.

Nieobecni nie mają racji - konieczność udziału w debacie publicznej.

Wyzwania związane z następnym okresem programowania funduszy europejskich: pieniądze na watch-dogi, think-tanki, na kulturę; lepszy sposób redystrybucji pieniędzy.

Nowe myślenie o relacjach państwo – organizacje (oddzielenie powierzania od dofinansowania; nowe spojrzenie na ekonomię społeczną).

Zaszły pozytywne zmiany pod względem formalnego uwarunkowania współpracy. Ale kuleją kwestie kultury współpracy - postaw partnerów, zaufania oraz zasad współpracy.

Kultura współpracy - największe wyzwanie na poziomie lokalnym. Mamy do siebie małe zaufanie. Traktujemy się jak wrogowie. Przyczyna? Nie znamy się!

Mamy rozbudowane procedury, ale bez zasad - są one martwe. Nie wykorzystujemy rozwiązań formalnych dotyczących współpracy pozafinansowej.

Lokalne Rady Działalności Pożytku Publicznego - teren do rozwijania kultury współpracy. Także inne wspólne zespoły, grupy robocze.

Kulturze współpracy może służyć także dobrze rozumiana i wprowadzana w życie Inicjatywa lokalna - to nie nowy sposób zdobycia  pieniędzy, ale sposób realizacji zadań, które mają służyć tej społeczności.

Procedura jest po coś! Aby wspólnie realizować potrzeby społeczności lokalnych.

Czyli zmiany w:

• Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie plus rozporządzenia wykonawcze (2010);
• rozporządzeniu w sprawie wzoru oferty i ramowego wzoru umowy dotyczących realizacji zadania publicznego oraz wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania (2011);
• rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sprawozdania merytorycznego z działalności organizacji pożytku publicznego (2011),
• rozporządzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w sprawie sposobu sponsorowania audycji lub innych przekazów, ustawa o spółdzielniach socjalnych (2009),
• Prawie zamówień publicznych (2009),
• Ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (2011)

Były też projekty nowych ustaw, m.in. bardzo kontrowersyjna - Ustawa o zrzeszeniach, a oprócz tego gorąco dyskutowana Ustawa o przedsiębiorczości społecznej.

Sukces - wspólny - protest i w konsekwencji odrzucenie senackiego projektu ustawy o zrzeszeniach.

Ważne także: sposób wprowadzania w życie nowych uregulowań, urzędowa interpretacja przepisów.

Znaczący przyrost środków publicznych (od 2003 roku): głównie na poziomie samorządów (po wprowadzeniu przepisów dotyczących zlecania realizacji zadań publicznych):

Środki rządowe – w tym FIO (zwiększenie z 30 do 60 mln złotych)

Środki z UE na lata 2007-2013 (głównie EFS)

Środki z tzw. funduszy norweskich i funduszy szwajcarskich

Wzrastający udział środków z 1% - ok. 400 mln zł w tym roku!

Bardzo powolny wzrost środków z darowizn od osób prywatnych - w zeszłym roku to było tyle, ile w 2004 roku, odrobiliśmy zapaść po wprowadzeniu ustawy o 1%.

Środki publiczne nie gwarantują stabilności funkcjonowania organizacji.

Zdecydowanie przeważa kontraktowanie jednoroczne (93% do 7%).

Problemy związane z wnoszeniem wkładów własnych - wszystkie zadania są realizowane jako wspieranie, nawet wtedy, gdy realizują  obligatoryjne zadania samorządu.

Nadmierna biurokracja w dostępie do środków publicznych – zwłaszcza do środków europejskich.

Zmniejszający się odsetek środków prywatnych w budżetach organizacji - uzależnianie się od środków publicznych.

"Oligarchizacja" i prywatyzacja 1% (0,4% OPP pozyskuje 40% wszystkich środków), 1% jest kumulowany w niewielkiej liczbie organizacji.

Niskie zaufanie do rzetelności procedur konkursowych – zwiększony nacisk na kwestie poprawności formalnej, niż wartości merytorycznej.

Bardzo małe możliwości inwestowania w rozwój organizacji (konieczność wydawania "znaczonych" pieniędzy).

Niski udział środków z działalności własnej organizacji (odpłatnej i gospodarczej).

• wprowadzino uproszczony tryb zlecania realizacji zadań (tzw. tryb małych dotacji w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie);
• możliwość ryczałtowego rozliczania projektów w ramach EFS (do 50 tys. złotych);
• duże uelastycznienie prowadzenia działalności odpłatnej;
• zwiększenie limitu wynagrodzeń i obliczanie go wyłącznie w ramach działalności odpłatnej – w perspektywie 3-miesięcznej;
• możliwość rozliczania wszystkich kosztów, a nie tylko kosztów bezpośrednich;
• wprowadzenie możliwości wyceny wkładu osobowego do oferty na realizację zadania publicznego;
• możliwość ogłaszania konkursów od dnia przekazania projektu budżetu do organu stanowiącego w JST;
• ograniczenie możliwości finansowania działalności gospodarczej z 1% podatku;
• uspójnienie wzoru formularza oferty na realizację zadania publicznego ze sprawozdaniem.

• debata o nowej perspektywie budżetowej UE 2014 – 2020 - trzeba się w to włączyć!
• zaproponowanie nowego sposobu działania Funduszu Inicjatyw Obywatelskich po 2013 roku - opracowana jest propozycja przez Kancelarię Prezydenta - jutro sesja o tym - Zapraszamy!
• Dalsze wyzwania: zmiana sposobu rozliczania dotacji – z „fakturowego” na „rezultatowy”,
• opracowanie rozwiązań dotyczących zbiórek publicznych (np. oświadczenie o zbiórce zamiast oczekiwania na zgodę organu władzy),
• refleksja o 1% - jak zwiększyć dostęp do 1% dla większej liczby organizacji, co z kontami dla osób prywatnych i instytucji nie będących OPP?
• rozbudzanie filantropii indywidualnej – nowe, inne ulgi podatkowe?
• uproszczenia w procedurach pozyskiwania i rozliczania otrzymanych środków – z zapewnieniem ich bezpieczeństwa i jawności sposoby wydatkowania.

Mamy 9 strategii horyzontalnych. Czy ktoś przeczytał wszystkie 9 strategii? A powinien, bo są one ze sobą powiązane - ich cele mają się uzupełniać. Trudna to lektura, ale, co ważniejsze, trudna będzie także realizacji.

O ile cele zostaną zrealizowane, w 2020 roku znajdziemy się w państwie, w którym będzie:

• wysoka jakość życia z uwzględnieniem ochrony środowiska (Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko),
• nowoczesna i wydajna infrastruktura transportowa (Rozwój transportu),
• efektywne wykorzystywane regionalne i lokalne potencjały dla osiągania wzrostu, zatrudnienia i spójności (Rozwój regionalny),
• lepsza jakość życia na obszarach wiejskich (Rozwój wsi),
• konkurencyjna, innowacyjna i efektywna gospodarki (Innowacyjność i gospodarka),
• wzmocniony udział kapitału społecznego  w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski (Rozwój kapitału społecznego),
• dobrobyt poprzez pracę dzięki wsparciu aktywności edukacyjnej i zawodowej na każdym etapie życia (Rozwój kapitału ludzkiego).

No i jeszcze będzie to państwo otwarte na potrzeby obywatela i efektywnie realizujące zadania publiczne (Sprawne Państwo)

Niektóre strategie wyraźnie wskazują na rolę NGO-sów, inne traktują je po macoszemu, jeszcze inne w ogóle nie poruszają tego tematu.

Rola organizacji pozarządowych: konsultanci, obserwatorzy, krytycy czy ewaluatorzy działań podejmowanych przez administrację publiczną (uczestnictwo w konsultacjach, współtworzeniu i korygowaniu dokumentów, udział w KM, forach terytorialnych itp.).

Także:potencjalni realizatorzy lub współrealizatorzy działań i projektów, dzięki ich wiedzy merytorycznej i znajomości zagadnień.

Działania adresowane do organizacji jako realizatorów projetów:

• obszar kultury: dostarczanie usług kulturalnych (KSRR), współpraca między organizacjami i animatorami (SRKS), wspieranie projektów kształcenia animatorów społecznych i kulturalnych realizowanych przez organizacje (SRKS), wsparcie innowacyjnych projektów animacji społecznej i kulturalnej realizowanych przez m.in. organizacje (SRKS), wspieranie i promowanie powstawania sieci i klastrów z udziałem instytucji kultury oraz sektora (SRKS),
• obszar aktywizacji zawodowej: współrealizatorzy działań we wszystkich celach strategicznych (SRKL) w tym aktywność zawodowa, aktywizacja zawodowa osób pozostających bez pracy – poprzez rozwój ekonomii społecznej ( KSRR)
• obszar edukacji: wsparcie działań w zakresie edukacji obywatelskiej realizowanych przez  organizacje (SRKS), wspieranie partnerskich projektów samorządów lokalnych i organizacji obywatelskich w zakresie wykorzystywania przestrzeni publicznych dla aktywności obywatelskiej (SRKS)
• obszar poradnictwa i pomocy prawnej: tworzenie systemu informacji prawnej przy wykorzystaniu zasobów organizacji (SP), wspieranie inicjatyw i działań podejmowanych przez organizacje, których celem jest upowszechnienie metod ADR (SP)

Stan na dziś: zakończenie konsultacji większości z 9 projektów Strategii w 2011. Ważna rola uczestnictwa w konsultacjach reprezentacji organizacji (np. OFOP, SKES, RDPP).

Nieznany jeszcze ostateczny kształt dokumentów (rozpatrywanie uwag zgłoszonych w procesie konsultacji).

Większość dokumentów strategicznych ma być przyjmowana przez Radę Ministrów w II połowie 2011 lub I kwartale 2012. Można się jeszcze interesować! Ministerstwa podobno czekają na uwagi!

To, co się stanie z tymi strategiami (na razie to tylko kartki papieru) - zależy od nas. Potrzebne są dokumenty operacyjne. Jeśli się do tego nie włączymy - ktoś zrobi to za nas. To jest nasze zadanie. Trudne. Ale podobno organizacje od tego są! Więc powinno się udać.