Publicystyka - ngo.pl

– Innowacje uwzględniają wyzwania społeczne, jakie stają przed starzejącym się społeczeństwem, a także zróżnicowanie starszych osób – zarówno pod względem wieku, jak i wszelkich innych uwarunkowań. Liczy się też miejsce zamieszkania, status materialny, styl życia, sytuacja rodzinna, oraz wartości. Program muzeum dla osób z demencją, psychoseksualność osób starszych, lepsza komunikacja z seniorami w instytucjach kultury czy łącznie starszych mężczyzn i osób wychodzących z kryzysu bezdomności – to tylko niektóre z rozwiązań – do skorzystania, z których zapraszamy – dodaje.   

– W 2023 roku co piąta osoba w Polsce ma powyżej 65 lat. Powiększają się też grupy ludzi najstarszych: powyżej 75. i 80. roku życia. To jest tendencja, z którą musimy się pogodzić: jesteśmy społeczeństwem starzejącym się i w związku z tym zmienia się całe nasze otoczenie społeczne, mechanizmy i rozwiązania. Kolejna sprawa, która pośrednio jest wynikiem tej pierwszej, to fakt, że ta grupa seniorów jest bardzo zróżnicowana. Bo skoro mówimy o osobach starszych, przyjmując tę granice 65 lat, to ludzie w wieku 75, a potem 85 lat, to są zupełnie inne grupy z innymi potrzebami. To duża część społeczeństwa i nie można traktować jej jako monolitu – mówi Marta Białek-Graczyk. Podkreśla, że choć wiele się w Polsce pod tym względem zmieniło, to jednak kwestia dostępności usług dla osób starszych wciąż pozostawia wiele do życzenia.

– Nie wszystkie potrzeby są też na pierwszy rzut oka oczywiste i widoczne. Wszyscy chyba z własnych doświadczeń wiedzą, że instytucjonalne rozwiązania, związane z opieką nad osobami starszymi, nie są na takim poziomie, jakbyśmy tego chcieli. A czasem tych usług po prostu nie ma. To dość powszechne, że ktoś opiekuje się osobą starszą, niesamodzielną, albo z problemami i czuje się w tym zupełnie osamotniony. I cała rodzina również. Po pierwsze więc te instytucje są niewystarczające, a po drugie skala wyzwań, związanych ze starzeniem się społeczeństwa, jest tak duża, że nawet, gdyby te instytucje były wystarczające, to w tym momencie i tak nie byłyby w stanie sprostać obecnym wymogom. Na przecięciu tych wszystkich zjawisk zaczynamy dostrzegać, że potrzebujemy nowych pomysłów i nowych rozwiązań – podkreśla prezeska Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę”.

Marta Białek-Graczyk zwraca jednocześnie uwagę, że jest też dobra informacja: pojawiają się nowe zasoby i nowe możliwości dla tej grupy. – Coraz więcej osób starszych jest coraz dłużej sprawnych, coraz więcej osób starszych pracuje i będzie pracować coraz dłużej. Coraz więcej jest też możliwości, które będą łączyć osoby starsze sprawne z osobami starszymi z trudnościami. Coraz więcej osób w świadomy sposób chce projektować swoją starość, swoją przyszłość. Po prostu w tym temacie bardzo wiele się dzieje. I właśnie wśród tego uwalnianego potencjału jest miejsce na nowe rozwiązania, czyli innowacje społeczne.

To już druga edycja Generatora Innowacji Sieci Wsparcia, realizowanego dzięki Funduszom Europejskim. Projekt realizuje PCG Polska w partnerstwie z Towarzystwem Inicjatyw Twórczych „ę”. W ramach projektu 55 innowacji społecznych na rzecz osób starszych zostało przetestowanych, zaś siedem innowacji zostało wybranych do upowszechniania, czyli zachęcania kolejnych organizacji, instytucji, firm do wdrożenia tych nowatorskich rozwiązań.

– Mieliśmy to szczęście, że dzięki Funduszom Europejskim mamy w tej chwili w Polsce kilkanaście inkubatorów innowacji społecznych. Inkubatorów, czyli miejsc, w których mogą powstać różne pomysły na innowacje, skierowane do grup potrzebujących i wykluczonych. W Towarzystwie Inicjatyw Twórczych „ę” od ponad piętnastu lat specjalizujemy się w kwestiach związanych z osobami starszymi i bardzo czujnie obserwujemy te zmiany. Zgłębiliśmy wiedzę o potrzebach, wyzwaniach, choćby realizując wspólnie z Polsko-Amerykańską Fundacją Wolności nasz flagowy program „Seniorzy w Akcji”. Pomyśleliśmy, że w tym obszarze potrzeba nam nowych rozwiązań i że mamy wiedzę, kompetencje i zasoby, żeby taki inkubator stworzyć. Do współpracy zaprosiliśmy PCG Polska, które jest Liderem Projektu. Wiemy, że do tego, żeby rozwinęły się nowe pomysły, potrzeba sprzyjających warunków, bo takie pomysły często się rodzą, ale nie mają szans być spróbowane. Trudno im zdobyć poparcie, czy zaufanie, bo przełamują jakiś schemat.

Dialog Pokoleń, Muzeum Pamięci, Kumple bez Uprzedzeń, a nawet… Ptasi Terapeuci. To tylko niektóre z nazw projektów zaproponowanych, przeanalizowanych i – co najważniejsze – przetestowanych w ramach Generatora Innowacji Sieci Wsparcia.

– Skupiliśmy się na trzech obszarach. Pierwszy określiliśmy jako „projektowanie własnej starości”, czyli jak przygotować to życie osób starszych na różnych polach i w różnych organizacjach i instytucjach. Kolejne pole nazwaliśmy „uspołecznianiem instytucji”, czyli jak już istniejące rozwiązania i usługi dostosowywać do potrzeb osób starszych. Trzecie pole to „sieć wsparcia”, czyli jak na różne sposoby, łącząc działania różnych instytucji z organizacjami, tworzyć sieci wsparcia dla seniorów. W tej edycji zgłoszono do nas ponad 500 pomysłów na innowacje z całej Polski, a ostatecznie przetestowaliśmy 55 rozwiązań. Otrzymały one grant i z naszym wsparciem można było sprawdzić, czy działają. Potem dokładnie je zbadaliśmy, przyjrzeliśmy się im i te najlepsze pokazujemy światu. To te, które się najlepiej sprawdziły i których uczestnicy odnieśli największe korzyści – podkreśla Marta Białek-Graczyk.

– Śmiejemy się, że jakby kosmita chciał wdrożyć jakąś innowację, to mógłby to zrobić, bo ma całą instrukcję podaną na talerzu. Zainteresowanym organizacjom udzielamy dodatkowych konsultacji. Nie mamy takich mocy, żeby sprawić, że te innowacje będą wdrażane w setkach miejsc, natomiast robimy wszystko, żeby je światu pokazać i żeby pomóc to zrobić, jeśli ktoś będzie chętny. Cała idea jest taka, że te rozwiązania mają służyć innym.

Które z projektów cieszyły się największym zainteresowaniem? Między innymi innowacja pod nazwą Dialog Pokoleń. – Zainteresowanie nią przerosło nasze oczekiwania i byliśmy poruszeni faktem, że jest na to takie zapotrzebowanie. To wyraźny sygnał, że potrzebujemy w Polsce takich formuł i metodologii pracy, które umożliwią dialog między grupami o różnych poglądach, wartościach i w różnym wieku. Powodzeniem cieszyła się też tak zwana Kulturalna Komunikacja, czyli kurs e-learningowy, z możliwością zrobienia kursu stacjonarnego w oparciu o te same materiały, związany z instytucjami kultury i ich otwarciem na starsze osoby – mówi prezeska Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę”.

Wśród innowacji są też bardziej specyficzne, skierowane do węższych grup. Na przykład Muzeum Pamięci, które dotyczy pracy z osobami z demencją w instytucjach kultury, szczególnie w muzeach.

– Testowaliśmy ten projekt w Muzeum Narodowym, ale może też, rzecz jasna, działać w innych muzeach. Ta innowacja cieszy się obecnie dużym zainteresowaniem, bo instytucje kulturalne otwierają się na potrzeby nieoczywistych grup. Dostrzegają w tym sens i misję swoich działań – ocenia Marta Białek-Graczyk.

→ Przeczytaj też „Muzeum Pamięci”

 Oprócz innowacji, które umożliwiają powszechne wdrażanie, są też pomysły specyficzne, a jednocześnie –jak mówi Marta Białek-Graczyk – wybitne. Do takich należy na przykład rozwiązanie, dotyczące łączenia osób starszych z ludźmi w kryzysie bezdomności, albo wychodzących z kryzysu bezdomności.

– Takie niestandardowe połączenie dwóch grup przyniosło nadzwyczajne efekty w zakresie otwierania się na inność, wspierania osób w kryzysie bezdomności w powrocie do społeczeństwa i umacnianiu poczucia wartości po obu stronach. Dla osób pracujących z ludźmi w kryzysie bezdomności, taka innowacja może być bardzo pomocna.

Jest też projekt, który zespół Generatora nazywa „innowacją międzygatunkową”. Polega na zaangażowanie seniorów w działania na rzecz ptaków w ośrodkach opieki nad dzikimi zwierzętami. Celem innowacji jest poprawa kondycji psychicznej osób starszych oraz niepełnosprawnych ptaków z azylów i ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt. Opiera się na ornitoterapii, czyli terapii z towarzyszeniem dzikich ptaków.

– Oczywiście trudno sobie wyobrazić, że projekt ten będzie powszechnie realizowany, ale w konkretnych miejscach bardzo się sprawdza. Uważamy, że pomysły, skierowane do wąskich grup są bardzo potrzebne, bo wypełniają niszę, która często aż się prosi o zagospodarowanie – podkreśla Marta Białek-Graczyk z Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę”.