Publicystyka - ngo.pl

Ponad jedna piąta organizacji określa swoją sytuację finansową jako złą lub bardzo złą, blisko dwie trzecie zaś wskazuje, że problemy w zdobywaniu funduszy lub sprzętu były w ostatnim roku „zdecydowanie” lub „raczej” odczuwalne. Ponad połowa zgłasza też problemy związane z formalnościami dotyczącymi zdobywania funduszy. Ale nie wszystkie – warto zauważyć, że polski sektor pozarządowy jest ogromnie rozwarstwiony w zakresie dostępnych środków finansowych. Roczny budżet 11% organizacji nie przekracza 100 zł, a jednocześnie 5% tych najbogatszych notuje roczne przychody rzędu miliona lub więcej złotych każda, kumulując w ten sposób większość przychodów całego polskiego sektora pozarządowego! Natomiast roczne przychody przeciętnej organizacji wynoszą około 20 tys. zł.

Różnice w dużej mierze związane są z miejscem funkcjonowania i liczbą lat działalności organizacji. Na wsi połowa stowarzyszeń i fundacji ma roczny budżet w wysokości 8 tys. zł lub mniej; w miastach wojewódzkich (prócz Warszawy) kwota ta przekracza 25 tys. zł, zaś w stolicy połowa organizacji dysponuje co najmniej 45 tys. zł (trzeba pamiętać, że w Warszawie swoją siedzibę ma wiele organizacji działających na skalę ogólnopolską – a to one dysponują największymi budżetami). Widzimy też, że im starsza organizacja, tym większe ma do dyspozycji środki: połowa powstałych nie więcej niż pięć lat temu ma nie więcej niż 10 tys. zł rocznie, natomiast wśród organizacji funkcjonujących od ponad 15 lat – 45 tys. zł. Nie dziwi zależność budżetu od skali działania: mediana przychodów dla organizacji działających lokalnie to niewiele ponad 10 tys. zł, dla ogólnopolskich zaś – 30 tys.

Skąd organizacje uzyskują te fundusze? 40% z nich w ogóle nie korzysta ze środków publicznych. Ze źródeł samorządowych czerpie 51% organizacji, ze środków rządowych – 23%. Tylko 37% organizacji uzyskuje darowizny od osób prywatnych, niemal tyle samo od instytucji i firm – łącznie 49% organizacji korzysta z jednych albo drugich. Warto zauważyć, że sześć lat wcześniej organizacje częściej korzystały z darowizn – można się zastanawiać, na ile mniejsze znaczenie darowizn w finansowaniu działalności organizacji wynika z silniejszego związania ich z administracją publiczną (zwłaszcza z samorządem), na ile zaś z mniejszej gotowości Polaków do udzielania im wsparcia. Niektórzy stawiają tezę, że to ostatnie może być związane z możliwością przekazywania organizacjom 1% podatku (pojawiają się opinie, że 1% interpretowany jest przez niektórych jako darowizna, co może powodować zmniejszenie skali faktycznych darowizn). Mechanizm ten wprowadzono w 2004 roku – skorzystało wówczas z niego zaledwie 80 tys. podatników, rok później, w 2005 roku - już prawie 700 tys., zaś w 2009 roku – ponad 7 mln osób. Między 2005 a 2009 rokiem odsetek organizacji korzystających z tego źródła finansowania wzrósł blisko trzykrotnie.

Analiza wykorzystywanych źródeł dochodów pozwala wyodrębnić kilka różniących się od siebie segmentów polskiego sektora pozarządowego. Gdy podzielimy organizacje ze względu na najważniejszą pozycję w ich budżecie, okazuje się, że najliczniejszy segment stanowią te bazujące przede wszystkim na środkach publicznych – samorządowych, rządowych lub zagranicznych. Co szósta organizacja funkcjonuje przede wszystkim dzięki wsparciu firm i osób oraz wpływom z 1%, tyle samo – na składkach członkowskich. Struktura budżetu wyraźnie związana jest ze specyfiką działalności – na środkach publicznych bazują stosunkowo często organizacje w mniejszych miejscowościach; darowizny i odpisy z 1% grają największą rolę w przypadku stowarzyszeń i fundacji zajmujących się ochroną zdrowia, a także pomocą społeczną; finansowanie działalności ze składek członkowskich jest charakterystyczne dla organizacji dysponujących najmniejszymi budżetami.