Publicystyka - ngo.pl

Portal
organizacji
pozarządowych
Serwisy regionalne
Warszawa
Narzędzia ngo.pl
Wpłacam Pożytek

Wyszukiwarka i logowanie

Przeglądarka Internet Explorer, której używasz, uniemożliwia skorzystanie z większości funkcji portalu ngo.pl. Aby mieć dostęp do wszystkich funkcji portalu ngo.pl, zmień przeglądarkę na inną (np. Chrome, Firefox, Safari, Opera, Edge).
Zamów newsletter ngo.pl

Jak badać ekonomię zaufania?

Stowarzyszenie Klon/Jawor (mmg)

W Gdyni odbyło się międzynarodowe seminarium „Badania ekonomii społecznej w perspektywie europejskiej” - spotkanie przedstawicieli najważniejszych światowych ośrodków badawczych zajmujących się tą problematyką.

Konferencję rozpoczęło wystąpienie profesora Jerzego Hausnera z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, który podkreślał słabości tradycyjnego modelu polityki społecznej opartego tylko na trzech instytucjach: rodzinie, państwu i na rynku. Uzupełnienie tego schematu o społeczności lokalne oraz o trzeci sektor pozwoliłoby przejść od „państwa opiekuńczego” do „państwa pracy” właśnie w kierunku ekonomii społecznej.

Reklama
Profesor Hausner zwracał uwagę na trudności, na jakie natyka się reformator systemu opieki społecznej w państwach postkomunistycznych.Oprócz biedy i bezrobocia są to przede wszystkim: opór branżowych grup interesu, niska zdolność administracyjna państwa, ogólnie niski poziom kapitału społecznego, którego brak hamuje dążenia innowacyjne i przedsiębiorczość, sprawia, że ludzie wybierają rozwiązania niewymagające zaangażowania grupowego czy aktywności społeczności lokalnej, bazujące na redystrybucji dóbr przez państwo i na grupowych przywilejach.

Reklama
Bazowy kapitał
Do problematyki kapitału społecznego i społecznego zaufania jako koniecznych warunków powstania i sprawnego funkcjonowania przedsięwzięć z zakresu ekonomii społecznej nawiązywano w wielu wystąpieniach podczas seminarium. O „dramatycznym braku zaufania” w rumuńskim społeczeństwie mówił Valentin Burada z Civil Society Development Foundation.
Reklama
Dr Tomasz Kaźmierczak z Instytutu Spraw Publicznych, omawiając wyniki badań realizowanych w ramach projektu „W stronę polskiego modelu gospodarki społecznej - Budujemy nowy Lisków”, zwracał uwagę na rolę pomostowego kapitału społecznego w społecznościach lokalnych, w których realizowany był projekt. Zaznaczał, że społeczność lokalna musi dysponować pewnym bazowym zasobem tego kapitału, bez którego praca animatorów inicjujących i stymulujących rozwój w danej społeczności byłaby nieskuteczna, a członkowie społeczności nie wypracowaliby modelu lokalnego partnerstwa i nie założyli przedsiębiorstwa społecznego.

„Społecznej ekonomii zaufania” poświęcony był w całości referat Tima Curtisa z University of Northampton, oparty na wynikach badań prowadzonych wśród polskich i angielskich przedsiębiorstw społecznych wspólnie ze Stowarzyszeniem Klon/Jawor. Zaufanie, którym przedstawiciele sektora publicznego obdarzają przedsiębiorcę społecznego okazało się czynnikiem bardziej znaczącym od środków finansowych, którymi mogą go wspomóc. Natomiast za najbardziej znaczącą przeszkodę w budowaniu zaufania Curtis uznaje biurokrację. Kontrole, inspekcje ze strony publicznego partnera oraz konieczność sprostania wymogom biurokratycznym, tzw. papierkowej robocie, sygnalizuje brak zaufania i może prowadzić do utraty motywacji, utrudniać porozumienie i w konsekwencji prowadzić do porażki przedsięwzięcia.

Badanie Curtisa i Stowarzyszenia Klon/Jawor miało służyć wychwyceniu zasadniczych kategorii pojęciowych, którymi posługują się wybrani do badania przedsiębiorcy społeczni – jakich słów używają, gdy mówią o swoich relacjach z sektorem publicznym, na co przede wszystkim zwracają uwagę (taką zasadniczą kategorią w toku badania okazało się właśnie zaufanie).

Ryzykowne transfery
Wielu prelegentów podczas seminarium zwracało uwagę, że tak jak ekonomia społeczna jest działalnością oddolną, zakorzenioną w społeczności lokalnej, tak tworzenie definicji samego zjawiska powinno bazować na lokalnym, krajowym bądź regionalnym, kontekście. Podkreślał to profesor Mike Aiken z Open University, mówiąc o ryzyku wiążącym się z dokonywaniem porównań wyników badań przeprowadzonych w różnych państwach europejskich – „Wypożyczanie, transfer idei czy pojęć i próby przenoszenia ich na własny grunt to przedsięwzięcie ryzykowne, a nawet potencjalnie bezsensowne”. Podobnie uważa profesor Karl Birkhölzer z EMES, który w swoim wystąpieniu zaprezentował nową, „prywatną”, definicję ekonomii społecznej (przeformułowanie znanej, powszechnie stosowanej i zdaniem Birkhoelzera „zbyt trudnej” definicji EMES-owskiej). Poszukiwanie definicji Birkhölzer radził zacząć od analizy realnie działających przedsiębiorstw społecznych, a nie, na przykład, od stosowanych terminów prawnych.

Problemy definicyjne, choć wydają się czysto teoretyczne i bliskie tylko wąskiemu gronu badaczy, w konsekwencji prowadzą do nieobecności trzeciego sektora w statystykach publicznych, a od wyraźnej obecności w tych statystykach zależy jego wizerunek jako godnego zaufania przedsiębiorcy. Lisa Frobel z CIRIEC podkreślała, że podmioty ekonomii społecznej wciąż nie są powszechnie akceptowane na rynku pracy, co przekłada się np. na ich relacje z bankami, jako potencjalnymi kredytodawcami. O konieczności włączenia trzeciego sektora do narodowych statystyk i o jego potencjale ekonomicznym mówił również dr Sławomir Nałęcz z GUS-u prezentując wyniki badania zrealizowanego w ramach projektu „Tu jest praca”.

Trzeci zde-ekonomizowany
Kondycja ekonomiczna i społeczne zaplecze polskich NGO-sów było tematem referatu Jana Herbsta, który przedstawił najnowsze wyniki badań Stowarzyszenia Klon/Jawor (jednego z organizatorów seminarium w Gdyni). Z zaprezentowanych danych wynikało, że poprawia się finansowa kondycja trzeciego sektora w Polsce, co paradoksalnie, jak zauważył Herbst, skutkuje jego de-ekonomizacją. Zalew publicznych pieniędzy (prawie dwukrotny wzrost udziału środków z tego źródła w latach 2003-2007, z 33% do 56%) sprawia, że organizacje coraz mniej chętnie zakładają działalność gospodarczą. Rozwija się natomiast działalność odpłatna nie dla zysku. Utrudnieniem dla rozwoju ekonomii społecznej w Polsce jest, jak pokazują badania Klonu, wizerunek trzeciego sektora jako niesprzedającego usług, utrwalony tak w społeczeństwie, jak i wśród samych organizacji pozarządowych.

Szerszy kontekst dla prezentacji wyników polskich badań stworzyło wystąpienie Andreya Ivanowa, przedstawiciela drugiego z organizatorów seminarium. Omówił on wyniki badań ekonomii społecznej prowadzonych przez UNDP w Europie Środkowo-Wschodniej, kładąc szczególny nacisk na analizę wykluczenia społecznego. Jak problem wykluczenia różnych grup można rozwiązać w dużej aglomeracji miejskiej, pokazała Heike Birkhölzer z Berlin Development Agency for Social Enterprises and Neighbourhood Economy na przykładzie berlińskiej organizacji działającej w dzielnicy Pankow”.

Co z tymi papierami?
Tuż przed dyskusją panelową zamykającą seminarium wystąpił Jan Jakub Wygnański prowokacyjnie stwierdzając „bezużyteczność” prowadzonych badań. Odniósł się w ten sposób do wcześniejszego referatu Seweryna Krupnika i dr Barbary Worek z UJ, którzy podkreślali, że tak właśnie badania postrzegają badani - podmioty ekonomii społecznej.

Zdaniem Wygnańskiego mamy do czynienia z „hipertrofią danych” – przerostem ilości nad treścią. Badacze nie mają czasu interpretować danych, które zbierają w takim mozole, ich raporty pozbawione są diagnoz. Stąd bierze się popularność badań porównawczych, w których myślenie o rankingu (np. w których państwie UE jest najwyższy poziom zaufania społecznego) zastępuje prawdziwą analizę danych. W efekcie badania „nie zakorzeniają się w praktyce”. Nie powstał mechanizm pozwalający odróżnić te eksperymenty ekonomii społecznej, które mają szanse na sukces od tych, które są porażką.

Podobnie jest w skali makrospołecznej. „Co się dzieje z tymi wszystkimi papierami?” – pytał retorycznie Wygnański sugerując, że raportów nikt tak naprawdę nie czyta, a już z pewnością nie politycy tworzący politykę społeczną w Polsce.

Nawiązując do przewodniego tematu seminarium, jego ostatni prelegent zasugerował, że badacze ekonomii społecznej „w życiu”, czyli w swoim doświadczeniu badawczym nie stosują się do jej zasad. Świat nauki jest silnie hierarchiczny, decydują w nim partykularne interesy jednostek czy ośrodków badawczych, które nie dzielą się wiedzą, nie wymieniają danymi, a wręcz monopolizują dostęp do nich. Wiele przedsięwzięć badawczych ma charakter odtwórczy, a nie innowacyjny, co jest szczególnie dojmujące w sytuacji, gdy „do Polski jedzie wagon z pieniędzmi na innowacje”.




Ten artykuł został dodany do portalu ngo.pl przez użytkownika, użytkowniczkę.
Artykuły opublikowane w ngo.pl wyrażają poglądy osób piszących i nie muszą odzwierciedlać stanowiska redakcji. Przedruk, kopiowanie, skracanie artykułów wymaga zgody redakcji.

Dodaj informację do portalu ngo.pl!

Czekamy na Twój artykuł, komentarz, wywiad czy relację. Dotrzyj ze swoją informacją do tysięcy osób, które czytają ngo.pl.

Dodaj

Tagi

#ToDziała

Zobacz wszystkie Zobacz wszystkie