Publicystyka - ngo.pl

Stanowisko think tanku wskazuje na kluczową lukę regulacyjną. Projekt Decyzji pomija emisje zanieczyszczeń powietrza pochodzące z wielkotowarowych ferm przemysłowych, czyli jednego z największych, a jednocześnie najsłabiej monitorowanych źródeł zanieczyszczeń w Unii Europejskiej.

Istniejący unijny system monitoringu jakości powietrza oparty jest niemal wyłącznie na stałych punktach pomiarowych w miastach i przy głównych drogach. Strukturalnie wyklucza to obszary wiejskie zdominowane przez intensywną produkcję zwierzęcą, a to właśnie tam stężenia amoniaku (NH₃), siarkowodoru (H₂S) i bioaerozoli są najwyższe. Na konsekwencje tej luki narażeni są codziennie mieszkańcy i mieszkanki obszarów wiejskich, rolnicy, rolniczki oraz dzieci uczęszczające do lokalnych szkół.

Green REV Institute zwrócił się w 2025 r. do Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska z pytaniem o monitoring jakości powietrza w okolicach ferm. Odpowiedź była jednoznaczna. GIOŚ nie prowadzi pomiarów jakości powietrza na obszarach bezpośredniego oddziaływania ferm hodowlanych i nie opracowywał w tym zakresie żadnych analiz ani raportów. Sytuacja ta wymaga pilnej interwencji na poziomie europejskim.

Stanowisko identyfikuje cztery kluczowe luki projektu Decyzji Wykonawczej i formułuje konkretne rekomendacje pod adresem Komisji Europejskiej. Projekt nie nakłada żadnych szczególnych wymagań dotyczących obszarów z wysoką koncentracją ferm, pomija amoniak i siarkowodór jako substancje niepodlegające standardowym wartościom granicznym dyrektywy, nie przewiduje obowiązku instalacji punktów pomiarowych w pobliżu dużych obiektów hodowlanych, a wymogi dotyczące danych emisyjnych są sformułowane jedynie jako fakultatywne.

Wśród rekomendacji znalazły się obowiązek uwzględnienia w modelowaniu ferm spełniających progi dyrektywy IED (powyżej 40 000 sztuk drobiu, 2 000 tuczników lub 750 macior) jako priorytetowych obszarów zainteresowania, włączenie NH₃ i H₂S do listy modelowanych substancji, wymóg instalacji co najmniej jednego punktu pomiarowego w promieniu 2 km od dużych instalacji hodowlanych, uwzględnienie oddziaływania skumulowanego tam, gdzie wiele ferm zlokalizowanych jest w sąsiedztwie, a także publiczne udostępnianie map reprezentatywności przestrzennej, tak by mieszkańcy i mieszkanki mogli sprawdzić, czy ich okolica jest objęta monitoringiem.

Sektor rolny odpowiada za ponad 90% całkowitych emisji amoniaku w UE, kluczowego prekursora wtórnych pyłów PM2,5 powiązanych z przedwczesną śmiertelnością. Fermy drobiu są ponadto znaczącym źródłem bioaerozoli, endotoksyn i odorantów, których zasięg oddziaływania sięga kilku kilometrów. Tymczasem wyniki modelowania dotyczące NH₃ i H₂S przy fermach pozostają bez skutku prawnego, ponieważ substancje te nie są objęte wartościami granicznymi obecnej dyrektywy o jakości powietrza.

"Setki tysięcy mieszkańców obszarów wiejskich narażonych jest na regularny kontakt z amoniakiem, siarkowodorem i bioaerozolami bez jakiejkolwiek gwarancji, że ich jakość życia i zdrowie są prawnie chronione równorzędnie z mieszkańcami miast." 

— Green REV Institute, stanowisko w konsultacjach KE, marzec 2026

Kontakt dla mediów - [email protected]