Publicystyka - ngo.pl

Wzrost bezrobocia w sezonie zimowym, szczególnie w obliczu trudnej sytuacji na rynku pracy, nie dziwi większości ekspertów. Co prawda w marcu 2011 r. poprawiła się nieznacznie miesięczna ocena koniunktury w sektorach budowlanym, usługowym (głównie w branży informacja i komunikacja) i przetwórstwa przemysłowego, a sektor handlu detalicznego oceniany jest mniej pesymistycznie niż przed miesiącem, lecz ogólna ocena wskazuje na dużą skalę bieżących trudności finansowych przedsiębiorstw we wszystkich sektorach. Utrudnia to poprawę sytuacji na rynku pracy, gdyż nie ma optymalnych warunków do tworzenia nowych miejsc pracy.

W sektorze produkcji przemysłowej, jak donosi GUS w komunikatach z 23 marca 2011 r., skala planowanych redukcji zatrudnienia może być nieco większa niż przewidywano w lutym. Podobnie w sektorze handlu, pomimo nieznacznie lepszych prognoz sprzedaży. W sektorze budowlanym planowany jest natomiast niewielki wzrost zatrudnienia, lecz znaczną barierą w rozwoju działalności firm budowlanych są wysokie koszty zatrudnienia. W ujęciu rocznym odsetek przedsiębiorców budowlanych zgłaszających, że koszt pracowników stanowi dla nich istotną barierę w prowadzeniu działalności, wzrósł z 48% do 52%. Większymi barierami w zimie 2011 r. były tylko złe warunki atmosferyczne i wysoka konkurencja. Podobnie jest w sektorze handlu, gdzie aż 54% przedsiębiorstw dotkliwie odczuwa koszt związany z zatrudnieniem pracowników. Jedynym sektorem, gdzie liczba zatrudnionych może rosnąć szybciej, niż poprzednio przewidywano, jest dział usług finansowych i ubezpieczeniowych. Jest to też dział, w którym w skali roku istotnie zmalał odsetek firm, dla których koszty zatrudnienia były barierą w rozwoju (z 37% do 28%).

Ponadto dla zmniejszenia liczby bezrobotnych konieczne jest nie tylko powstanie nowych wakatów, lecz również akceptacja przez pracodawców poziomu kompetencji i umiejętności nowych pracowników. Ten zaś coraz częściej odbiega od oczekiwań pracodawców, o czym pisaliśmy wielokrotnie. W konsekwencji pracodawca musi zaakceptować także wysokie koszty inwestycji w przeszkolenie pracownika – inwestycji, która według niektórych badań, zwraca się dopiero po ok. roku pracy. W świetle powyższych prognoz trudno zatem oczekiwać znacznego odpływu z bezrobocia do populacji osób zatrudnionych w krótkiej perspektywie.

Wracając do stopy bezrobocia rejestrowanego – za jej wzrost z poziomu 13% w styczniu br. do 13,2% w lutym odpowiada głównie cykl sezonowy, co widać analizując szereg danych odsezonowanych. Po uwzględnieniu czynnika sezonowego bezrobocie rejestrowane stabilizuje się na poziomie 12,3% – dokładnie takie same wartości wskaźnik ten przyjmował w styczniu 2011 roku i w lutym roku 2010.

Stopa bezrobocia rejestrowanego ustabilizowała się także w ujęciu rocznym bez uwzględniania czynnika sezonowego. Wzrosła natomiast rok do roku liczba bezrobotnych o 48,7 tys., osiągając wartość 2,1502 mln osób. Oznacza to, że między lutym 2010 r. a lutym 2011 r. musiała wzrosnąć również liczba pracujących, która jest składową mianownika stopy bezrobocia. Wzrost liczby osób pracujących rok do roku o 320,2 tys. zrównoważył roczny przyrost bezrobotnych w urzędach pracy, w efekcie nie podnosząc stopy bezrobocia.

Trzeba także przypomnieć, że w analogicznym okresie 2010 roku tempo przyrostu liczby bezrobotnych w ujęciu rocznym było większe (o 49 tys., czyli 2,4%), a obecnie proces ten przebiega mniej gwałtownie również w ujęciu miesięcznym. W ciągu lutego 2011 r. zgłosiło się do urzędów pracy 212,6 tys. osób, czyli o 26,2 tys. mniej niż w lutym 2010 roku i aż o 89,9 tys. mniej niż w styczniu br. Wśród nowo zarejestrowanych do 21,9% wzrósł odsetek osób, które wcześniej nie pracowały – z 21,5% w lutym 2010 r. i z 19,3% w styczniu br. Taki sam jak przed rokiem był odsetek osób młodych (do 24 roku życia), które zarejestrowały się jako bezrobotne – 30,8%. W ubiegłym miesiącu odsetek ten był jednak niższy o 1,8 punktu procentowego.

Niepokoi również duży udział absolwentów szkół w grupie bezrobotnych – w lutym 2011 r. było ich ponad 143 tys. Ostatnio tak porównywalnie wysoką liczbę bezrobotnych absolwentów odnotowano w styczniu i lutym 2006 roku, lecz wtedy stopa bezrobocia rejestrowanego była na poziomie 18%. Oznacza to znaczny wzrost znaczenia absolwentów w strukturze grupy bezrobotnych na przestrzeni kilku ostatnich lat. Ponadto w lutym 2011 r. absolwenci stanowili 10,6% wśród nowo zarejestrowanych, czyli ok. 21 tys. osób; w styczniu 2011 r. napłynęło ich do urzędów aż 29 tys. a w lutym 2010 r. – nieco ponad 24 tys. Ich napływ do bezrobocia jest zatem ciągle wysoki, a zjawisko bezrobocia po ukończeniu edukacji rośnie. W bieżącym roku szkolnym (czyli od września 2010 r.) całkowita liczba osób, które nie mogły znaleźć pracy w ciągu 12 miesięcy od skończenia edukacji, nie spadła ani razu poniżej 110 tys. osób.

Problemem tym zainteresowali się specjaliści dziedziny edukacji i pracodawcy, którym pomimo dużego bezrobocia coraz trudniej znaleźć odpowiednio wykwalifikowanych pracowników – nawet wśród osób wykształconych. Jednym ze źródeł niedopasowania pomiędzy oczekiwaniami pracodawców i poziomem kompetencji wśród bezrobotnych jest brak elastycznego systemu edukacji, który kształciłby młodych przygotowanych do udziału w rynku pracy. Absolwenci szkół zawodowych, średnich technicznych i ogólnych mają tym samym coraz większe problemy z wejściem na rynek pracy. Problem ten dotyczy także absolwentów z wyższym wykształceniem, którzy stanowili ponad 1/3 absolwentów zgłaszających się w lutym 2011 r. do urzędów pracy – 34,7%, czyli ponad 7200 osób. Według ekspertów konieczna jest współpraca pomiędzy sektorem edukacji i sektorem przedsiębiorstw, która pozwoli na rozbudowę oferty praktyk zawodowych, szkoleń zawodowych i staży odbywających się w rzeczywistym środowisku pracy. Dzięki temu młodzi ludzie będą mogli nabyć podstawowych, często brakujących umiejętności organizacji pracy, pozwolą na rozwinięcie poczucia obowiązku i nauczą rzetelności w wykonywaniu zadań. Jest to niezbędne dla skutecznego wejścia na rynek pracy.

Z danych GUS wynika, że 20,3% ogółu bezrobotnych (czyli ponad 436 tys. zarejestrowanych) to osoby, które wcześniej nie pracowały zawodowo. Udział ten utrzymuje się na względnie stałym poziomie zarówno w ujęciu rocznym, jak i miesięcznym. Są to osoby narażone na potencjalnie długi okres poszukiwania pracy, a także na długotrwałe bezrobocie, ze względu na całkowity brak doświadczenia zawodowego i nierzadko brak możliwości weryfikacji niektórych miękkich umiejętności przydatnych na rynku pracy. Tych bezrobotnych należałoby wspierać poprzez wysyłanie na staże w zakładach pracy i na szkolenia zawodowe. Tymczasem na początku bieżącego roku zaobserwowano bardzo małą liczbę chętnych korzystających ze szkoleń lub staży oferowanych przez urzędy pracy. Z takiej oferty skorzystało zaledwie 2,9 tys. osób w styczniu 2011 i 5,1 tys. osób w lutym. Dla porównania w styczniu 2010 r. szkoleniami i stażami urzędy pracy objęły 31,5 tys. osób. Nie wiadomo, czy wiąże się to z niską ofertą szkoleń, czy z ich jakością – np. z niedopasowaniem zdobywanych kompetencji do potrzeb potencjalnych pracodawców.

Ogólna liczba wyrejestrowanych w lutym br. to 167,4 tys. osób (w styczniu 2011 r. – 152,3 tys., tj. 7,8%, w lutym 2010 r. – 189,7 tys. osób, tj. 9,2%), z czego 76,7 tys. (45,8% bezrobotnych) podjęło pracę oferowaną przez urzędy pracy. W styczniu pracę oferowaną przez PUP podjęło 70,8 tys. osób (tj. 46,5% bezrobotnych), a przed rokiem – 70,1 tys. (36,9%). W lutym br. zakłady pracy zgłosiły do urzędów pracy 50,7 tys. wakatów – więcej niż w styczniu br. (46,6 tys.), lecz o ponad 1/3 mniej niż w analogicznym okresie rok temu (82 tys.). Z ofert zgłaszanych do urzędów pracy w ostatnim roku skorzystało od 70 tys. do 130 tys. bezrobotnych miesięcznie. W tym samym czasie, jak pamiętamy, liczba pracujących wzrosła o 320,2 tys. Świadczy to o skali trudności, jakie trzeba pokonać, nie tylko po to by wejść na rynek pracy, lecz także po to, by móc się na nim utrzymać.