Publicystyka - ngo.pl

Choć prawo ochrony zwierząt ma ponad stuletnią historię, to sama ustawa o ochronie zwierząt powstała w 1997 roku. Wówczas był to akt przełomowy jak na swoje czasy – po raz pierwszy w polskim prawie wprost wskazano, że zwierzę nie jest rzeczą, lecz istotą żyjącą, zdolną do odczuwania cierpienia.

Ustawa stworzyła fundament pod rozwój ochrony zwierząt w Polsce i wyznaczyła kierunek zmian społecznych oraz legislacyjnych. Dziś jednak coraz wyraźniej widać, że obowiązujące przepisy wymagają nowoczesnej i kompleksowej nowelizacji, odpowiadającej na współczesne wyzwania społeczne, etyczne i cywilizacyjne.

Ostatnie półtora roku przekonuje, jak pilna jest potrzeba systemowych zmian w zakresie ochrony zwierząt. W 2025 roku weszły w życie przepisy zakazujące hodowli zwierząt na futra. Sejm przyjął również poprawki do ustawy o Krajowym Rejestrze Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK), a ustawa oczekuje obecnie na podpis Prezydenta RP. Zapowiadane są także kolejne działania legislacyjne. Prezydent ma przygotować projekt będący odpowiedzią na tzw. ustawę łańcuchową, czyli projekt poselski autorstwa Katarzyny Marii Piekarskiej. Równolegle w Sejmie trwają prace nad obywatelskim projektem ustawy (druk nr 700), pod którym podpisało się ponad pół miliona obywateli.

Wszystkie te działania pokazują, że świadomość społeczna dotycząca dobrostanu zwierząt rośnie, a temat praw zwierząt staje się coraz ważniejszym elementem debaty publicznej. Potrzebne są jednak rozwiązania kompleksowe, długofalowe i oparte na edukacji.

Wyraźna poprawa sytuacji zwierząt nie nastąpi bez systemowej edukacji prowadzonej już od najmłodszych lat. Edukacja dotycząca odpowiedzialności za zwierzęta, ich dobrostanu i praw powinna być elementem programu nauczania oraz polityki państwa, a nie opierać się wyłącznie na działaniach oddolnych prowadzonych przez organizacje pozarządowe i aktywistów. Choć inicjatywy społeczne mają ogromne znaczenie, ich skala jest zbyt ograniczona, aby samodzielnie doprowadzić do trwałej zmiany społecznej.

Prawa zwierząt odgrywają kluczową rolę w systemie ich ochrony. Przede wszystkim mają charakter konkretny i precyzyjny, jasno definiują obowiązki człowieka wobec zwierząt oraz wskazują, jakie działania stanowią naruszenie prawa. Dzięki temu możliwe jest skuteczne egzekwowanie przepisów, wyciąganie konsekwencji wobec osób dopuszczających się znęcania nad zwierzętami poprzez zastosowanie kar i nakładanie grzywien. Wszystko to może również pełnić funkcję prewencyjną.

Idea praw zwierząt stale dojrzewa i rozwija się także w środowisku naukowym i urzędowym. Coraz większą popularność zdobywają kierunki związane z animal studies, uczelnie uruchamiają studia podyplomowe dotyczące prawa ochrony zwierząt, etyki oraz dobrostanu zwierząt a urzędnicy i funkcjonariusze publiczni zgłaszają się na szkolenia prowadzone z zakresu ochrony zwierząt. Pokazuje to, że prawa zwierząt przestają być wyłącznie tematem aktywizmu społecznego, a stają się pełnoprawnym obszarem debaty naukowej, prawnej i społecznej.

Jednocześnie praktyka pokazuje, że obecny system ochrony prawnej zwierząt wciąż bywa niewystarczający. Obowiązująca ustawa o ochronie zwierząt pozostawia w wielu miejscach przestrzeń do różnych interpretacji, co może prowadzić do rozbieżności w stosowaniu prawa oraz utrudniać skuteczną ochronę zwierząt. Coraz częściej wskazuje się na potrzebę tworzenia bardziej spójnych, jednoznacznych i precyzyjnych przepisów, które nie pozostawiałyby wątpliwości interpretacyjnych ani pola do nadużyć. 

Fundacja Viva! wciąż walczy o znowelizowanie ustawy o ochronie zwierząt. „Stop łańcuchom” – projekt obywatelski (druk 700), pod którym podpisało się ponad pół miliona obywateli może stanowić kompleksowe narzędzie, które nie tylko będzie prawnie chronić zwierzęta, ale również zapobiegnie skali bezdomności psów i kotów w Polsce.