Publicystyka - ngo.pl

Łatwe, trudne początki
Rada 1. kadencji przystępowała do pracy pełna zapału i w przyjaznej atmosferze, tworzonej przez stronę rządową. Wicepremier Jerzy Hauser widział zadania Rady daleko bardziej wykraczające poza ramy opisanie w ustawie. Chciał, aby odgrywała ważną rolę nie tylko w doradzaniu i we wdrażaniu ustawy, ale także w wypracowywaniu najlepszych dla organizacji rozwiązań podatkowych. A także, aby była ośrodkiem, w którym zostanie wypracowana strategia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Polsce.

Członkowie Rady z zachęt skorzystali. Zabierali głos w sprawach rozwiązań podatkowych dla organizacji (udało się m.in. przywrócić procentowy sposób odliczania darowizn od dochodów), zabiegali o to, aby przedstawiciele organizacji pozarządowych znaleźli się w Komitetach Monitorujących fundusze strukturalne, pracowali nad kształtem Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich [FIO]. Nie obyło się także bez zgrzytów: RDPP skierowała do J. Hausera list, w którym wyraziła niezadowolenie m.in. z przebiegu prac w kwestiach podatkowych, z trybu konsultacji aktów prawnych i prac nad ustawą o pomocy społecznej. Wicepremier na list zareagował: spotkał się z przedstawicielami Rady, udzielił im odpowiedzi i wspólnie próbowano sygnalizowane problemy rozwiązać. Rada – małymi kroczkami, ale konsekwentnie – budowała swoją pozycję i autorytet.

Zadyma w internecie
Gdy rozpoczęła się 2. kadencja Rady (w lutym 2006), jej członkowie mieli nadzieję, że ten „trend” zostanie utrzymany. Zadań było sporo. Aby im sprostać w Radzie powołano zespoły problemowe. Prace wszystkich posuwają się do przodu małymi kroczkami, a ich rezultaty są ograniczone.

Zespół ds. prawnych zajmował się głównie zmianami w Ustawie o pożytku publicznym. Projekt jest już w Sejmie. W sumie jedynie 2, ze wszystkich poprawek zgłoszonych przez Radę, nie zostały w nowelizacji ujęte. To sukces. Mimo to sposób, w jaki projekt konsultowano: w pośpiechu, bez udzielania informacji co się z propozycjami poprawek dzieje, wywołał w członkach i członkiniach Rady sporą frustrację i doprowadził do konfliktu z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej. Pozarządowa część Rady w proteście napisała list do minister Anny Kalaty, ze skargą na resort. Tym razem jednak nie spotkało się to ze zrozumieniem. Ustami Bogdana Sochy, współprzewodniczącego Rady, wiceministra i przedstawiciela resortu w Radzie, autorzy i sygnatariusze listu zostali zbesztani za „robienie zadymy w internecie”. Nie doczekali się także merytorycznego odniesienia do podnoszonych spraw.

Bez prawa głosu
Nie obyło się też bez problemów przy FIO. Jesiennemu rozdaniu w 2006 r. towarzyszyło wiele nieporozumień (organizacje biorące udział w konkursie kwestionowały m.in. rolę członków Rady w procesie oceny wniosków). Spory „załagodził” minister Socha, podejmując decyzję, aby dotacje przyznać wszystkim organizacjom, których wnioski były formalnie poprawne, ale za cenę obcięcia budżetów. Część Rady protestowała, choć nie w formie uchwały, a na posiedzeniu. Potem, na spotkaniu sejmowej komisji finansów publicznych, minister chwalił się, że nie było żadnych protestów w sprawie przyznania FIO.

Problemy z konsultowaniem dokumentów nie polegają tylko na tym, że Rada ma na to mało czasu, ale także na tym, że wielu dokumentów po prostu nie dostaje – i to nie tylko tych „pośrednio” związanych z sektorem pozarządowym (np. dotyczących polityki społecznej), ale także tak „organicznie” pozarządowych jak np. nowelizacja ustawy o fundacjach (projekt dotarł do Rady dopiero po interwencji członków, którzy z innych źródeł dowiedzieli się o trwających nad nią pracach). Wyjątkowo niebezpieczne było także niedostarczenie Radzie do konsultacji zmian, jakie Ministerstwo Finansów chciało wprowadzić w Ustawie o podatku dochodowym osób prawnych – planowano m.in. zniesienie odpisów od darowizn przekazywanych fundacjom i stowarzyszeniom przez osoby prawne (czyli np. firmy). Te niekorzystne rozwiązania udało się członkom Rady „odkręcić” dopiero w parlamencie, żmudnie przekonując posłów, że to nie jest dobry pomysł.

Dialog obywatelski nie dla nas
Zespół do spraw dialogu obywatelskiego miał dążyć do tego, aby organizacje miały wpływ na prawną i społeczną rzeczywistość i mogły się w systemowy sposób wypowiadać w kwestiach, które ich dotyczą lub na których się znają (społeczeństwo obywatelskie, polityka społeczna, edukacja etc.). Najlepiej poprzez dobrze zorganizowane i poważnie traktowane konsultacje. Dlatego Rada zabiera głos w sprawach ustaw, które ten dialog konstytuują, np. na temat Strategii Rozwoju Kraju, przygotowywanej w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Chce także bliżej współpracować z Komisją Trójstronną, gdzie zasiadają tradycyjni partnerzy społeczni (związkowcy i pracodawcy) i uzgadniają z rządem kierunki politycznego i społecznego rozwoju, w tym – ważny także dla innych partnerów – rządowy projekt umowy społecznej. O nawiązanie dialogu z komisją musiałby się starać minister B. Socha, który jednak nie wierzy w powodzenie tej misji, a co więcej – nie chce (bo uważa, że ich nie ma) korzystać z możliwości prawnych, które pozwalają rozszerzyć dialog społeczny i uczynić zeń dialog obywatelski.

*************************

NASZ KOMENTARZ

JAKA RADA NA RESORT?

Rada obecnej kadencji jest w tej nieszczęśliwej sytuacji, że znalazła się w resorcie, którego kierownictwo, wywodzące się z Samoobrony, ma najniższe w rządzie merytoryczne kompetencje do zajmowania się sprawami, którymi jednak się zajmuje.

Bez pomysłu na Radę

Minister Socha, który Radzie współprzewodniczy i ją reprezentuje na zewnątrz, ma kiepską orientację w tym, czym ona się zajmuje (nie wie np. w jakich sprawach odbyły się głosowania). W związku z tym nie za bardzo ma pomysł, do czego Rada mogłaby mu służyć. W jego rozumieniu dialog obywatelski praktycznie nie istnieje, nie ma na niego przyzwolenia partnerów społecznych ani podstaw prawnych. Twierdzi, że polskie prawo pozwala jedynie na rozmowy ze związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców. Trudno, żeby z przekonaniem wspierał dialog obywatelski: uwzględniający głosy różnych partnerów (w tym samorządu i organizacji), skoro ma o nim wyobrażenie bliskie koncepcjom sięgającym początków XIX wieku.

Minister hamulcowy
Dla porównania: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego z tych samych przepisów prawa robiło do tej pory o wiele większy użytek. To, że Program Operacyjny Kapitał Ludzki w tak dużym stopniu odzwierciedla potrzeby organizacji jest wynikiem nie tylko kompetencji urzędników, ale i dobrej woli resortu. MRR był w stanie – w dialogu z organizacjami – wypracować sposób konsultowania spraw ważnych dla trzeciego sektora. Jeśli czegoś zrobić nie można – reprezentacje organizacji się o tym dowiadują.

Faktycznie – istnieje spór z tradycyjnymi partnerami społecznymi: związkami zawodowymi i pracodawcami, którzy nie chcą słyszeć o tym, żeby organizacje coś konsultowały. Ale wydawało się, że ministrowie G. Gęsicka i J. Kwieciński dotychczas wychodzili z tych sporów zwycięsko (ostatnio ulegli namowom związków zawodowych, żeby podzielić pieniądze w priorytecie „Dobrze rządzenie PO KL” między związki i organizacje). Minister Socha narzeka natomiast, że mu związki „szastają dyrektywami”, a on – wobec partnerów, którzy „mogą wszystko”, jest prawnie bezradny. Pomysły na to, jak skutecznie promować dialog obywatelski – powołując się choćby na Strategię Rozwoju Kraju, czy unijną dyrektywę włączającą organizacje pozarządowe w konsultowanie funduszy unijnych (tak skuteczne w resorcie minister Gęsickiej) – nijak nie sięgają Ministerstwa Pracy.

W Departamencie Pożytku Publicznego słychać głosy: dobrze przynamniej, że minister Radzie nie szkodzi. Owszem, szkodzi – jeśli nie ma w nią wiary. Szkodzi, jeśli twierdzi, że Rada nie za wiele może, bo jej na to nie pozwala polskie prawo.

Trudna rzeczywistość
Rada obecnej kadencji musi się zmagać z rzeczywistością polityczną dużo trudniejszą, niż Rada pierwszej kadencji. Koncepcje, jak sobie z tym poradzić są dwie: cieszyć się z tego, że nie jest jeszcze gorzej i nie zaogniać sporów albo – buntować się i walczyć o więcej.

W Departamencie słychać też opinie, że problemy w relacjach z resortem wynikają z „osobowości” nowej Rady. Pierwsza była koncyliacyjna. Ta jest wojownicza. Tamta konstruktywna, ta – niecierpliwa i krytykująca. Nie można sprawdzić, czy członkom poprzedniej kadencji starczyłoby cierpliwości, żeby zmagać się z brakiem zainteresowania ze strony kierownictwa resortu. Tym starczyć musi. Trzymajmy kciuki.

Małgorzata Borowska