Publicystyka - ngo.pl

Edukacja przyszłości potrzebuje eduliderów – osób gotowych nie tylko nauczać, ale też inspirować nowe pokolenia. Nie chodzi tylko o uzupełnienie braków, ale o kształcenie nauczycieli nowej generacji, którzy podołają tym wyzwaniom. Jak temu sprostać? Czas na nowe podejście do edukacji i przyszłości zawodu nauczyciela.

• Aż 81% młodych osób posiada doświadczenie w nauczaniu – wielu z nich pracowało w roli korepetytorów, instruktorów, animatorów czy trenerów. Zgodnie z raportem z 2024 r. “Nauczyciel_ka 2040. Odważ się myśleć inaczej” Fundacji Teach for Poland, 75% młodych ludzi uznaje zawód nauczyciela za jeden z najważniejszych dla przyszłości Polski.
• W styczniu CEO Meta poinformował o zakończeniu programu Niezależnej Weryfikacji Faktów w USA, na co silnie zareagowały europejskie organy fact-checkingowe. Ekspertka ds. edukacji ocenia, że wraz ze wzrostem informacji, w tym również tych nieprawdziwych, kluczową kompetencją przyszłości jest krytyczne myślenie i powinni tego uczyć w szkołach.
• Młodzi nauczyciele są dobrze zaznajomieni z nowoczesnymi technologiami, mogą skuteczniej przeciwdziałać wykluczeniu cyfrowemu, które dotyka zwłaszcza obszary wiejskie i wschodnią Polskę - co wynika z raportu Fundacji Stocznia dla Orange Polska z 2024 r. 
• Obecnie tylko 5% nauczycieli w Polsce jest poniżej 30. roku życia według danych GUS, a jeśli ten trend się utrzyma, do 2040 roku aż 73% nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej będzie miało powyżej 50 lat.

Współczesna szkoła to nie tylko przestrzeń przekazywania wiedzy, ale przede wszystkim miejsce budowania relacji i rozwijania kompetencji społecznych. Aby szkoła mogła pełnić te funkcje, potrzebuje różnorodnej kadry, która odzwierciedla zmieniające się społeczeństwo. – Nasz raport “Nauczyciel_ka 2040. Odważ się myśleć inaczej” wskazuje, że edukacja funkcjonuje w świecie rosnącej niepewności i nieprzewidywalności. Wpływ na szkoły mają nie tylko zmiany demograficzne i ekonomiczne, ale także rozwój technologii, sztucznej inteligencji i nowe modele pracy. W kontekście tych trendów edukacja nie może być statycznym systemem – przeciwnie, powinna dynamicznie odpowiadać na zmieniające się potrzeby uczniów i społeczeństwa – komentuje Katarzyna Nabrdalik z fundacji Teach for Poland.

Fundacja Teach for Poland opracowała 4 możliwe kierunki ewolucji zawodu nauczyciela w najbliższych 15 latach w Polsce, odpowiadające na zmieniające się potrzeby edukacji. Nauczyciel przyszłości to nie tylko dydaktyk, ale także mentor, odkrywca, lider i przewodnik, który łączy technologię z umiejętnościami społecznymi, pomaga uczniom rozwijać talenty i przygotowuje ich do funkcjonowania w cyfrowym świecie.

W jednym z możliwych scenariuszy, nauczyciel pełni rolę przewodnika cyfrowego rozwoju, wykorzystując nowoczesne narzędzia do personalizacji nauki i monitorowania postępów uczniów. W innym staje się odkrywcą talentów, który zamiast sztywnych programów nauczania, koncentruje się na indywidualnym potencjale uczniów. Może także działać jako architekt rozwoju społecznego, angażujący się w budowanie kapitału społecznego i rozwój wspólnoty lokalnej. Ostatni scenariusz przedstawia nauczyciela jako lidera społeczności, który nie tylko edukuje, ale także inspiruje do zmiany i aktywnego udziału w kształtowaniu rzeczywistości.

Wspólnym mianownikiem tych wizji jest elastyczność i gotowość na zmiany. Nauczyciel przyszłości nie tylko przekazuje wiedzę, ale także rozwija w uczniach kompetencje społeczne np. umiejętność krytycznego myślenia, która jest konieczna w trakcie coraz częstszego używania AI.

Kluczowe jest myślenie o szkole nie tylko jak o miejscu nauczania, ale jak o środowisku pracy, dodaje ekspertka. Fundacja Teach for Poland na co dzień zajmuje się rozwojem potencjału uczniów poprzez rozwój i tworzenie nowej generacji nauczycieli - eduliderów. Jak pokazuje raport „Nauczyciel_ka 2040. Odważ się myśleć inaczej”, aż 72% młodych ludzi podkreśla, że m.in. warunki pracy i wynagrodzenie w oświacie muszą się poprawić, aby zawód nauczyciela był dla nich realną opcją zawodową. Światło na rynek pracy rzuca również najnowsze badanie Workmonitor 2025 r. opracowane przez Randstad Polska, z którego wynika, że na wartości zyskuje work-life balance, a sukces zawodowy coraz częściej definiowany jest nie tylko przez wynagrodzenie, ale też rozwój osobisty, poczucie wspólnoty i obecność wyznawanych wartości w miejscu pracy. – Aby przyciągnąć nowe pokolenie nauczycieli, musimy przedefiniować rolę tej profesji – nauczyciel przyszłości to mentor, coach i przewodnik.

Potrzebujemy elastycznych ścieżek kariery, które pozwolą na specjalizację w różnych obszarach – od mentoringu po innowacje technologiczne – oraz realnych możliwości awansu, zarówno wertykalnego, jak i horyzontalnego.

Konkurencyjne wynagrodzenie, zmniejszenie obciążenia biurokratycznego, a także programy wsparcia psychologicznego to kluczowe elementy poprawy warunków pracy. Nie mniej istotna jest autonomia i innowacyjność środowiska szkolnego – nauczyciele muszą mieć przestrzeń do eksperymentowania i doskonalenia swoich kompetencji – tłumaczy Katarzyna Nabrdalik. Chcąc zachęcić młodych ludzi do zawodu, warto wdrożyć sprawdzone strategie rekrutacyjne:

• Lokalne inicjatywy rekrutacyjne – partnerstwa między lokalnymi szkołami, a uczelniami pedagogicznymi w celu rekrutacji nauczycieli z danej społeczności oraz lokalne programy budujące stabilną kadrę nauczycielską poprzez zaangażowanie społeczności na wzór amerykańskiej inicjatywy “Grow your Own”.
• Programy stażowe i mentoringowe w szkołach ponadpodstawowych – uczniowie mogą zdobywać doświadczenie w ramach programów nauczania i “cieniowania” pracy nauczyciela.
• Kampanie rekrutacyjne o zasięgu krajowym i regionalnym – Skierowane do młodych ludzi, pokazujące wartości i możliwości zawodowe nauczyciela.
• Stypendia dla najzdolniejszych kandydatów – szczególnie dla osób chcących uczyć w defaworyzowanych społecznościach.

Zostanie nauczycielem to wyzwanie, które wymaga nie tylko pasji i zaangażowania, ale także wsparcia i praktycznego przygotowania. Jednym z wiodących programów fundacji jest Program Rozwoju EduLiderstwa, który stanowi uzupełnienie wiedzy zdobytej w murach uczelni – Model studiów pedagogicznych wymaga modernizacji – obecnie zbyt często skupia się na teorii, zamiast zapewniać przyszłym nauczycielom praktyczne przygotowanie do pracy w szkole. Kluczowe jest zwiększenie czasu przeznaczonego na praktyki szkolne oraz realne doświadczenie w prowadzeniu zajęć już na etapie kształcenia – podkreśla Prezeska Fundacji. Narzędzia, które są wykorzystywane podczas dwuletniego programu, to m.in. mentoring, tutoring, warsztaty grupowe dotyczące takich tematów, jak: porozumienie bez przemocy, rozwijanie kompetencji społecznych i emocjonalnych uczniów, neurodydaktyka, praca w klasie w kontekście wielokulturowości, komunikacja z rodzicami itd.

Do tej pory w programie wzięło udział 130 osób, działających aktywnie w polskich szkołach publicznych. – Program pozwolił mi spojrzeć na szkołę nie jak na pracę, a na przestrzeń własnego rozwoju i realizacji zawodowej moich pasji. Dla mnie to takie paliwo do codziennych zmagań w pracy z młodymi ludźmi, rodzicami i kadrą pedagogiczną. Sporo jest do uniesienia w ciągu roku szkolnego, a ta praca w programie pozwoliła mi sobie wszystko poukładać – mówi Martyna Witek, uczestniczka programu. 

Rekrutacja do 5. edycji programu Rozwoju EduLiderstwa trwa do 31 marca 2025 roku. Więcej informacji na edulider.teachforpoland.org.

Fundacja Teach for Poland to organizacja non-profit założona w 2019 roku. Jest częścią międzynarodowej sieci Teach For All, która działa w 61 krajach na całym świecie i wykształciła już ponad 65 000 młodych liderów edukacyjnych, jacy wpłynęli na edukację i doświadczenie życiowe ponad 6 milionów uczniów. Teach for Poland pokazuje w praktyce, na czym polega liderstwo w edukacji, oferując dwuletni Program Rozwoju Eduliderstwa dla nauczycieli szkół publicznych. Fundamentem działalności jest przyczynianie się do realnych zmian w klasie, szkole, mieście i kraju. Celem jest inspirowanie społeczności szkolnej, uczenie sprawczości i odwagi. Fundacja dąży do szkoły, w której uczniowie czują się równi, wspierani i doceniani oraz wierzy, że świat będzie lepszy, gdy pozwolimy dzieciom na odkrywanie i rozwijanie swojego potencjału.