Publicystyka - ngo.pl

Tydzień wcześniej Rada Pożytku Publicznego apelowała do posłów o skierowanie projektu ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnej informacji prawnej oraz edukacji prawnej społeczeństwa do trzech komisji: Sprawiedliwości i Praw Człowieka, Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Polityki Społecznej i Rodziny (pisaliśmy o tym w informacji: Chcą zainteresować posłów bezpłatną pomocą prawną [relacja]). Apel odniósł połowiczny sukces tzn. nie trafił co prawda do Komisji Polityki Społecznej, ale trafił do komisji samorządowej.

Minister z entuzjazmem
13 maja projekt przedstawiał posłom nowy Minister Sprawiedliwości, Borys Budka. Podziękował on swojemu poprzednikowi, Cezaremu Grabarczykowi, za przygotowanie ustawy.

– (…) chciałbym serdecznie podziękować za to, że mogę rozpoczynać prace od zaprezentowania tak dobrego, kompleksowego rozwiązania, które dzięki szerokim konsultacjom społecznym i osobistemu zaangażowaniu ministra sprawiedliwości wraz z całym zespołem jest rozwiązaniem dobrym, kompleksowym, rzetelnym i, wierzę, niebudzącym żadnych wątpliwości w praktyce.

Posłowie z nadzieją
Dobrze oceniają projekt również przedstawiciele wszystkich klubów parlamentarnych i większości kół. Zgłaszane są wątpliwości, ale wszyscy podkreślają celowość i wagę przedłożenia i deklarują zaangażowanie w dopracowanie szczegółowych rozwiązań. Posłowie wypominali rządowi, że projekt pojawia się tak późno, jednocześnie przywołując własne inicjatywy w tym zakresie (projekty poprzednich rządów i inicjatywy poselskie). Z ciekawszych poselskich propozycji, które przewinęły się w trakcie debaty, można wspomnieć o postulacie, żeby w tworzonym systemie pomocy wykorzystać biura poselskie. W ogóle posłowie często odwoływali się do swoich osobistych doświadczeń, kiedy udzielali wsparcia osobom zgłaszającym się do ich biur.

Z oczywistych przyczyn posłowie obawiają się, że projekt może dopaść zasada dyskontynuacji – tzn. nie zostanie przyjęty w obecnej kadencji – jednocześnie argumentują, że nie da się tej regulacji przyjąć "na kolanie", bez dogłębnej analizy i rzetelnego przepracowania.  

Wykonawcy z rozczarowaniem
Zupełni inaczej niż rząd i posłowie oceniają projekt organizacje pozarządowe, o czym wielokrotnie pisaliśmy. Ich nastawienie nie uległo zmianie, mimo że projekt przygotowany w Ministerstwie Sprawiedliwości zmieniał się i w ostatecznej wersji wniesionej do Sejmu uwzględnia ngo-sy w znacznie większym stopniu niż pierwsze wersje z końca 2014 r. Kłopot jednak w tym, że organizacje "doklejono" do systemu na siłę, a sam system skonstruowano w opozycji do wszystkiego, co organizacje zajmujące się poradnictwem wypracowały przez lata i co praktykuje się w ramach systemów nieodpłatnej pomocy prawnej za granicą.

Niechętne projektowi są obecnie również korporacje prawnicze – z zupełnie innego powodu niż organizacje. Pierwotne propozycje ustawy dawały adwokatom i radcom prawnym monopol na świadczenie pomocy prawnej. To im powiaty miały powierzać to zadanie, w ramach organizowanych przez samorząd punktów. Jednak w trakcie konsultacji system rozszczelniono tzn. dopuszczono do niego osoby z wykształceniem prawniczym (ale bez aplikacji) i pozwolono żeby ngo-sy współorganizowały pomoc (choć na innych zasadach niż powiaty+korporacje).

Jeśli system pomocy prawnej, informacji prawnej i edukacji ruszy w obecnym kształcie może mieć przeciwko sobie dwie główne grupy realizatorów działań, na których zamierza się oprzeć.

_______________
Stenogram z posiedzenia Sejmu 13 maja 2015 r. (dyskusja dotycząca projektu znajduje się na stronach 37-56)

Rządowy projekt ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnej informacji prawnej oraz edukacji prawnej społeczeństwa, Przebieg procesu legislacyjnego, sejm.gov.pl